(navigation image)
Home American Libraries | Canadian Libraries | Universal Library | Community Texts | Project Gutenberg | Children's Library | Biodiversity Heritage Library | Additional Collections
Search: Advanced Search
Anonymous User (login or join us)
Upload
See other formats

Full text of "De boekdrukkers, boekverkoopers en uitgevers in Antwerpen sedert de uitvinding der boekdrukkunst tot op onze dagen;"

Google 



This is a digital copy of a bix>k ihal was preservcd lor gcncralions on library shelves before il was carefully scanned by Google as part of a project 

to makc the world's books discovcrable online. 

Il has survived long enough for the copyright lo expire and the book to enter the public domain. A public dom ai n book is one that was never subject 

to copyright or whose legal copyright term has expired. Whether a book is in the public domain may vary country to country. Public domain books 

are our gateways to the past. representing a wealth of history. culture and knowledge that 's often diflicult to discover. 

Marks. notations and other marginalia present in the original volume wil] appcar in this lile - a reminder of this book's long journey from the 

publisher lo a library and linally to you. 

Usage guidelines 

Google is proud lo partner wilh libraries lo digili/e public domain malerials and make ihem widely accessible. Public domain books belong lo ihc 
public and we are merely iheir cuslodians. Neverlheless. ihis work is expensive. so in order lo keep providing ihis resource, we have laken sleps lo 
prevent abuse by commercial parlics. iiicludiiig plaang lechnical reslriclions on aulomaled uuerying. 
We alsoask that you: 

+ Make non -commercial u.se of the files We designed Google Book Search for use by individuals. and we reuuesl ihat you usc these files for 
personal, non-com merci al purposes. 

+ Refrain from mttoinated querying Do nol send aulomaled uueries of any sorl lo Google's syslem: II' you are conducling research on machine 
translation. oplical characler recognilion or olher areas where access lo a large amounl of lexl is helpful. please conlacl us. We encourage the 
use of public domain malerials for ihese puiposes and may bc able to help. 

+ Maintain attribution The Google "walermark" you see on each lile is essenlial for inlbrming people aboul this project and hclping them lind 
additional malerials ihrough Google Book Search. Please do nol remove it. 

+ Keep it legal Whatever your use, remember that you are responsible for ensuring ihal whal you are doing is legal. Do nol assume that just 
bccausc we believe a book is in ihc public domain for users in the Uniied Staics. thai the work is also in ihc public domain for users in other 

counlries. Whelher a book is slill in copyright varies from country lo country, and we can'l offer guidancc on whelher any specilic use of 
any specilic book is allowed. Please do nol assume ihal a book's appearance in Google Book Search mcans il can bc used in any manncr 
anywhere in the world. Copyrighl iiifrmgemenl liabilily can bc quite severe. 

About Google Book Search 

Google 's mission is lo organize the world's information and to make it universally accessible and useful. Google Book Search helps readers 
discover ihe world's books while liclpmg aulliors ai ui publishers rcacli new audicnecs. You eau search ihrough ihe lïill lexl of ihis book uu ihe web 
at |http : //books . qooqle . com/| 



Google 



l.)il is ecu digilalc kopie van ecu hoek dal al gcucralics lang op hihliolhcckplaiikcii litvlï gcslaan. maarnu zorgvuldig is gescand door Google. Dal 

doen wc omdat wc alk boeken Ier wereld on line beschikbaar willen maken. 

Dit boek is zo oud dat het auteursrecht erop is verlopen, zodat het bock nu deel uitmaakt van het publieke domein. Een boek dat tot het publieke 

domein behoort, is een boek dal nooit onder het auteursrecht is gevallen, of waarvan de wettelijke auleursrecrillemiijn is verlopen. Het kan per land 

verschillen of een boek tot het publieke domein behoort. Boeken in het publieke domein zijn een stern uit het verleden. Ze vormen een bron van 

geschiedenis, cultuur en kennis die anders moeilijk te verkrijgen zou zijn. 

Aantekeningen, opmerkingen en andere kanttekeningen die in hel origineel stonden, worden weergegeven in dil bestand, als herinnering aan de 

lange reis die het boek heeft gemaakt van uitgever naar bibliotheek, en uiteindelijk naar u. 

Richtlijnen voor gebruik 

Google werkt samen met bibliotheken om materiaal uit het publieke domein te digitaliseren, zodat het voor iedereen beschikbaar wordt. Boeken 
uit het publieke domein behoren toe aan het publiek; wij bewaren ze alleen. Dit is echter een kostbaar proces. Om deze dienst te kunnen blijven 
leveren, hebben we maatregelen genomen om misbruik door commerciële partijen Ie voorkomen, zoals hel plaatsen van technische beperkingen op 
automatisch zoeken. 
Verder vragen wc u het volgende: 

+ Gebruik de bestanden alleen voor niet-commerciële doeleinden We hebben Zoeken naar boeken met Cioogle ontworpen voor gebruik door 
individuen. We vragen u deze bestanden alleen te gebruiken voor persoonlijke en niet-commerciële doeleinden. 

+ Voer geen geautomatiseerde zoekopdrachten uit Stuur geen geautomatiseerde zoekopdrachten naar hel systeem van Google. Als u onderzoek 
doet naar computervertalingen, optische tekenherkenning of andere wetenschapsgebieden waarbij u toegang nodig heeft lol groic hoeveelhe- 
den tcksi. kunt u contact met ons opnemen. We raden u aan hiervoor materiaal uil hel publieke domein te gebruiken, en kunnen u misschien 
hiermee van dienst zijn. 

+ Laat de eigendomsverklaring staan liet "watermerk'' van Google dal u onder aan elk bestand ziet. dient om mensen informatie over het 

project Ie geven, en ze te helpen extra materiaal Ie vinden met Zoeken naar boeken mei Google. Verwijder dit watermerk niet. 

+ Houd u aan de wet Wat u ook doet, houd er rekening mee dat u er zelf verantwoordelijk voor beril dal alles wal u doel legaal is. U kunt er 
niet van uilgaan dal wanneer een werk beschikbaar lijkt ie zijn voor het publieke domein in de Verenigde Slalen. hel ook publiek domein is 
voor gebruikers in andere landen. Of er nog auteursrecht op een boek rust. verschilt per land. We kunnen u niet vertellen wal u in uw geval 
met een bepaald boek mag doen. Neem niet zomaar aan dal u een boek overal ter wereld op allerlei manieren kunt gebruiken, wanneer het 
eenmaal in Zoeken naar boeken met Cioogle slaat. De wettelijke aansprakelijkheid voor auteursrechten is behoorlijk streng. 

Informatie over Zoeken naar boeken met Google 

Het doel van Google is om alle informatie wereldwijd toegankelijk en bruikbaar te maken. Zoeken naar boeken mei Google helpt lezers boeken uit 

allerlei landen te ontdekken, en helpt auteurs en ui tgevers om een nieuw leespubliek Ie bereiken. U kunt de volledige leksl van dit boek doorzoeken 
Op hel web via |htt. y- : / .■-■.-;-;.-;..■■■■.-.■ . :■■ -;.-;. j_^ . ~ -:.;•[ 




1 1APVAF D ■ COL1.EGE-L1BRARY • 

* PRpM twb BEC^U^T o 

EDWARD-HENR.Y-HALL-J 
1 a r i 1 — 



DE BOEKDRUKKERS 

BOEKVERKOOPERS EN UITGEVERS 
IN ANTWERPEN 

SEDERT OE UITVINDING DER BOEKDRUKB 
vGW 

..... . ... 

: ^ntai. roïTfirrrKX kk prukke^" 

door Frans Olthoie- 




-3nlmrrpni 

DRUKKKHiJ J.-K. 

1891 

■ 



Aan de WelEdixe Heërex 



Arthur VAN DEN NEST 



SCHEPENE OEH STAD ANTWERPEN 



voorzitter van het comiteit voor i 

Geschiedenis en Kunst. 



>VER ANTWERPEN'S 



Max SUREMONT 

; het Comiteit hek Srhni-.ujKL Hmmi|W 



en aan de nagedachtenis van mijnen lieven Dichter 

Jan VAN BEERS 

wordt dit werk uit erkentenis en hoogachting opgedragen door den 

Schrijver 
F. O. 



DE BOEKDRUKKERS 
BOEKVERKOOPERS en UITGEVERS 

in ANTWERPEN 



DE BOEKDRUKKERS 

BOEKVERKOOPERS EN UITGEVERS 
IN ANTWERPEN 

SEDERT DE UITVINDING DER BOEKDRUKKUNST 
TOT OP ONZE DAGEN 

alfabetisch gerangschikt en van geschiedkundige a anteeken 1ngen voorzien 

opgeluisterd door een aantal portretten en drukkersmerken 

door Frans Olthoff 

der Stadsbibliotheek van Antwerpek 




3ntn>rrjirn 

DRUKKERIJ J.-E. BÜ5C11MANN, R1JXP00STVES7 

1891 
Boekhandel Mas RUEF, Antwerpen 



3 5&T0AAJ 




LlBBhfCi 



K 



Hier als inleiding eene geschiedkundige beschrijving te geven der Boekdrukkunst in 
Antwerpen of te willen bewijzen door wien deze edele kunst in onze stad is ingevoerd 
geworden, zou ten minste overbodig wezen. Immers meermalen werden hierover hevige 
pennetwisten gevoerd tusschen geleerden, die het dan nog bij veronderstellingen en gissingen 
hebben moeten laten. Wij zullen nochtans een vluchtigen oogslag werpen op de bedrijvig- 
heid der Boekdrukkunst in onze stad, gedurende de xv c en de xvi e eeuw. 

De eerste en voornaamste mannen, die in de Annalen onzer Boekdrukkunst voorkomen 
zijn zeker Matthijs Van der Goes (1472-1491), Geeraard Leeu (1484-1493), Diederik 
Martens van Aelst (1493-1497 en 1502-1512), Govaert Back (1492-1510), Hillen van Hoog- 
straeten (1495-1558), Hendrik de Lettersnider (1496-15..), Roeland Van den Dorpe (1497- 
1500), Adriaen van Liesvelt (1499-....), Adriaen van Berchen (1500-1535), Eckert van 
Homberg (15..), Jan Dingesche, alias de Lettersnider (15..), Nicolaes De Graeve( 1500-153 5), 
Hans De Laet (1525-1566) en zoovele andere, minder om hunne kunst gekend ; maar door 
ons in dit werk opgenomen, ten einde hunne namen uit het vergeetboek te houden. 

De meeste dezer boekdrukkers en boekverkoopers waren gehuisvest in de Cammers- 
(Brouwers)straet, thans genaamd Kammenstraat (rut des Peignes) en in de nabij gelegen 
straten ; zoodat zij om zoo te zeggen in denzelfden omtrek geschaard leefden. Zelfs de stielen, 
die van de Boekdrukkunst min of meer afhankelijk waren, zooals : lettergieters, graveerders, 
boekbinders, enz. trachtten ook eene huisvesting te vinden in de nabijheid der Cammerstraet 
of der Lombaerden Vest. 

Van* 1480 breidden en handel en nijverheid zich in Antwerpen altijd meer en meer uit 
en wiesen tot het punt, dat onze stad van [550 tot 1565 de eerste handelplaats der wereld 
was. Onnoodig is het hier ook de beschrijving der bedrijvigheid, welke in hare haven en 
straten heerschte, uit Guicciardini of Schiller nogmaals afteschrijven, het volsta hier te zeggen 



dat de boekdrukkerij en de boekhandel hier met den algemeenen handel gelijken tred 
hielden. Was Antwerpen niet eene der steden waar de Boekdrukkunst het eerst werd uitge- 
oefend, zij was niettegenstaande de stad waar reeds in het begin der xv e eeuw de beroemdste 
mannen hunne edele kunst oefenden. Zoo zegt D r Campbell, dat in het begin der xv e eeuw 
op de 65 drukkers, welke in twee-en-twintig Nederlandsche steden werkzaam waren, 
Antwerpen er 13 of het vijfde gedeelte van in zijne muren telde. 

Wat eigenlijk de invloed der kerkhervorming op onze drukkunst te weeg bracht, is hier 
ook moeilijk te beschrijven en zou ons overigens te ver leiden. De slachtoffers nochtans, die 
onder Keizer Karel en Philip II hier te Antwerpen vielen, om reden van Luthersche boeken 
gedrukt of verkocht te hebben, zijn nog al talrijk. Twee ervan, de genaamde Jacob van 
Liesvelt en Frans Fraet, werden op de Groote Markt onthoofd, andere lieten hun leven op 
het Steen of werden in vrijheid gesteld, het lichaam beladen met ziekte of melaatsheid en 
stierven korts daarna ; andere nog werden uit het Markgraafschap ten eeuwigen dage of voor 
eene reeks van jaren gebannen. 

Van al deze bijzonderheden vindt men in ons werk de akten of andere stukken aange- 
teekend, voor zoover wij ze hebben kunnen opsporen. 

Het Archicvenblad van Antwerpen, uitgegeven door den Archivaris P. Génard, alsook eene 
verzameling van stukken rakende Antwerpsche drukkers en boekverkoopers, herkomstig uit 
de veiling Van Straelen-Moons-Van Lerius en thans te' Brussel berustende, brachten ons 
menigmaal op het spoor van het bestaan van dezen of genen drukker of boekverkooper 
(wiens naam om zoo te zeggen tot hiertoe onbekend bleef), of ook op datums van overlijdens, 
ballingschap of vertrek uit Antwerpen. Dit zette ons aan tot verdere opzoekingen en deed 
ons weldra ontdekken, dat op menig werk, zonder jaartal verschenen, de eene of de andere 
weet-al een jaartal gezet heeft, b. v. (1566), een jaar wanneer de drukker reeds tien jaar 
overleden was. Dit treffen wij niet alleen aan in verkoop-catalogussen, maar zelfs in die van 
openbare bibliotheken hier en elders. 

Het zij ons hier toegelaten onzen bijzonderen dank te betuigen aan de heeren 
Th. J. Arnold, Conservateur der Universiteits-Bibliotheek te Gent: E. Spanoghe, rustend 
Leeraar te Contich; H. Sermon, Lid der Koninklijke Vlaamsche Academie; Max Rooses, 
Conservator van het Museum Plantijn-Moretus ; Ridder Gustaaf van Havre, Voorzitter der 
Antwerpsche Bibliophilen ; P. Génard, Archivaris van Antwerpen ; C. J. Hansen, Bibliothecaris 
van Antwerpen, enz., die door hunne geleerdheid en dienstvaardigheid ons behulpzaam 

geweest zijn. 



AARSEN 



A 



AARSEN, P. J. Van. Boekdrukker en boek- 
verkooper. — Woonplaats Beur^estraet. 
Werkzaam van 1846 tot 1878. Zijne 
zaak ging over aan Van Os-De Wolf. 
Zie aldaar. 

AEL, J. F. Van. Boekdrukker en boekverkoo- 
per. — Woonplaats Kei^erstraet n° 1254, 
later n° 1340. Hij begon zijne zaak in 
1806, ofschoon hij slechts zijn getuig- 
schrift bekwam in 1813. 
Hij drukte verscheidene werken, waaron- 
der eenigen in de latijnsche taal. Na 
zijn overlijden, 1857, ging de zaak over 
aan zijn zoon, 

AEL, Joannes-Cornelius, Van. Boekdrukker 
en boekverkooper. Werkzaam van 1857 
tot 1873. — Woonplaats Keiler straat 
n° J2. 

AEL-SCHOOFS, Frederik-Joannes, Van. 
Boekdrukker en boekverkooper, zoon 
van J. C. V. A. Hij volgde zijn vader 
op in 1873, en is heden nog werkzaam. 
— Woonplaats Keiler straat n° J2. 

AELSENS of ALSENS, Hendrik. Boek- 
drukker en boekverkooper. Hij leerde 
bij Frans Aertsens, omtrent den jare 
1 524, en verkreeg zijn getuigschrift van 
« gesworen drucker » in 1570. — 
Woonplaats in de St-Jansstraet, (bij 
t schutter sput)> In den Chrysman. 



AERTSENS of AERTSIUS. Boekdrukker ; 
waarschijnlijk Frans Aertsens, hooger 
vermeld. Werkzaam in de i e helft der 
xvi e eeuw. Hij komt voor in het ge- 
tuigschrift van H. Aelsens, ofschoon hij 
niet te vinden is in de Liggeren van 
St-Lucasgilde. 

AERTSENS of AERTSSENS, ARTSEN, 
ARTSENS, ARSEN, Hendrik I, Gas- 
pardsz. Geboren in 1586, alhier over- 
leden in 1658. Boekdrukker en boek- 
verkooper. — Woonplaats In de Cam- 
merstraet, In de witte Lelie. Hij gebruikte 
verscheidene drukkersmerken waarvan 
de heer ridder van Havre in zijn werk : 
Marques typographiques des imprimeurs 
Anversois, er een 14 tal van mededeelt. 
Ook drukte H. A. in vennootschap met 
G. Van Wolschaeten. 

Aant. Wij zochten tevergeefs in de Liggeren van 
St-Lucasgilde het jaar zijner ontvangst als vrij- 
meester, maar vonden hem slechts als Deken 
(boekdrukker) in het jaar 163 1-1632 opgegeven. 

AERTSENS, Hendrik ü. Zoon van Hen- 
drik I. Boekdrukker en boekverkooper. 
Geboren in 1622, overleden te Brussel 
in 1663. Aangenomen in de St-Lucas- 
gilde in 1640. Hij bewoonde het huis 
zijns vaders, in de Cammerstraet, In de 
tuitte Lelie. Zijne weduwe hertrouwde 
in 1665, met Lucas De Potter, boek- 
verkooper. Zie Ridder van Havre : Mar- 
ques typographiques. 

AERTSENS, Hendrik HL Zoon van Hen- 
drik II. Boekdrukker en boekverkooper. 
Geboren te Antwerpen in 166 1, over- 



AERTSENS 



leden in 1741. Aangenomen in St-Lu- 
casgilde in 1686. 
In 1688 vinden wij hem woonachtig in 
de Cortc Nieuwst rad, en in 1697 op de 
Eier markt, In den Parnassus-Bergh (by 
H. Aertsens, Ga^ettier). 

Aant. Hij was de drukker en uitgever van de 
Antwerpschc Tosttydingcn, verkregen bij octrooi 
van 12 Jan. 1695. Dit nieuwsblad was slechts 
eene vervanging van Verdussen's Extraordinar 
rische Posttydingen, hetwelk dezen laatste had 
overgenomen van Abraham Verhoeven, in ver- 
vanging van zijne Tydinghen. Na Aertsens werd 
het de eigendom van J. & F. Van Soest, die 
het de benaming gaven van Ga^ette van %Ant- 
werpen. Zie verder over dezen « Gazettier » : 
K. L. Torfs, Teriodische drukpers, blz. 5. 

AERTSENS, Antonius. Boekverkopper. 
Zoon van Hendrik I. Aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1648- 1649. 

ALLEBÉ. Boekdrukker. Bonapartstract n°702 
(Schoenmarkt). Hij was ook de uitgever 
van het Journal du commerce (FAnvers, 
een half-weekblad in-4 , gesticht in 
1802. Het hield zich uitsluitelijk met 
handelszaken bezig, tot dat het in 18 10, 
bij prefectoraal decreet, in een nieuws- 
blad herschapen werd. (Zie verder Del- 
rue. 

ALLEGRÊ. Boekdrukker. (Drukker van het 
Departement der beide Nethen). Poerden- 
markt. Werkzaam op het einde der 
xvm en in het begin der xix' eeuw. 

ANCELLE, F. M. Boekdrukker en boek- 
verkooper. Geboren te St-Pierre sur 
Devaux, dep. Calvados, in Frankrijk. 



Hij kwam naar Antwerpen in 1799 en 
vestigde zich in 1 8 1 5 als boekdrukker en 
boekverkóoper op de Kaes-ruy n° 690, 
alwaar wij hem in 1859 n °g werkzaam 
vinden. 

ANCXT, Maria, cc Gesworen boeckprinte- 
resse » Weduwe van Jacob Van Lies- 
velt. Zij zette de zaak, na den dood 
van haar echtgenoot, (1545) met veel 
ijver voort onder de firma : Maria Ancxt, 
W e van Jacob Van Liesvelt. Zij was nog 
'werkzaam in 1564. 

ANDRIES, .... de printere. Aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1506. 

Aant. Deze Andries de printere is ongetwijfeld 
Adriaen Van Berghen. Zie aldaar. 

ARDENBERGH of ARDENBURCH, Ga- 
briel, Van. Boekverkóoper en boek- 
binder. Aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1586. 

Van Ardenbergh of Ardenburch wordt 
vermeld tusschen de « huerlingen » der 
kerkfabriek van O.-L.-V. in eene reke- 
ning van 1610-1 612. Aanteekeningen der 
Liggeren van St-Lucasgilde. 

ASSE of ASCHE, ASSCHE, Nicolaes, Van. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1557. 

ASSCHE, Jos., Jan, Van. Boekverkóoper, 
werkzaam in dè i e helft der xix c eeuw. 
— Woonplaats Groote Markt n° 717 
(wijknummer). 



BACK 



B 



BACK, Govaert (Godfridus). Boekdruk- 
ker. Hij werd als « vrijmeester boeck- 
printer en boeckbinder » in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1493, het jaar na 
zijn huwelijk met Catlyne Van der 
Meer, weduwe van wijlen Matthys Van 
der Goes, boeckprinter. (Schepenbrief 
van 19 November 1492)., 

Aant. Dit merkwaardige stuk stelt een einde aan 
alle veronderstellingen, als zou G. Back reeds 
in 1485 gedrukt hebben. De eerste drukken die 
van zijne pers kwamen, dagteekenen van 1493, 
ofschoon D r Campbell van Leyden, in zijn ge- 
kend werk : Annales de la tyjcgraphü nierlandaise 
au XVe sièclef verkeerdelijk een werk opgeeft, 
verschenen omstreeks 1490. 

Om een oogslag te werpen op de buitengewone 
werkzaamheid dezes drukkers, vermelden wij 
slechts dat er van de jaren 1493-1500 niet min- 
der dan een 60 tal wiegedrukken (incunables) 
van zijne pers kwamen : ook wordt hem de eer 
toegekend, naGeeraerd Leeu,den meesten luister 
aan onze Antwerpsche drukkunst bijgebracht te 
hebben. 

G. Back bewoonde een huis in de Catn- 
merstraet, hetwelk voor uithangbord 
droeg In 't Voghelhuys, waaraan hij ook 
zijn drukkersmerk ontleend heeft, het- 
welk eene vogelkooi verbeeld. Hij stierf 
in 1 5 1 1, na gedurende eene lange reeks 
van jaren zijne kunst met ijver en 
nauwgezetheid te hebben uitgeoefend. 

Zie aangaande dezen drukker : P. C. Van der 
Mcersch, J. W. Holtrop, en het Bullet. des Bi- 
bliopbiles belges , t. II, blz. 236-249, t. III, blz. 
54-62, enz. 



BACKER, C. De. Boekdrukker-uitgever. — 
Woonplaats Zirkstraat n° 35. Werk- 
zaam van 1845 tot 1870. Na zijnen dood 
zette zijne echtgenoote de zaak voort 
onder de firma : 

BACKER, W e . De. Boekdrukker-uitgever. 
Zij is heden nog werkzaam. — Woon- 
plaats Zirkstraat n° 35. 

Deze beide firmas bezorgden een aantal 
prachtige werken waaronder wij de 
volgende niet mogen onvermeld laten : 

Codex Diplomaticus Rubenianus, publiés 
par Ch. Ruelens. in-4 . 

Wapenboek der Antwerpsche Gemeente-instel- 
lingen, door P. Génard, in-4 , fransch 
en vlaamsch. 

Rubens-bulletijn, uitgegeven door de Ru- 
bens-Commissie, in-8°, enz. enz. 

BACKX, Joannes. Boekdrukker, aangeno- 
men in St-Lucasgilde in 17 14. 

BACX of BACKX, BAX, Andreas I. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1588-89, overleden in 1621-1622. 

In 1586 drukte hij voor rekening van P. 
Bellerus het volgende werk : 

Don Alonso de Ercilla. La Arancana. 
Anvers en casa de P. Bellero. Excude- 
bat Andreas Bax. 1586. in-12 . 

BACX of BACKX, BAX, Andreus DL Zoon 
van Andreus I. Boekdrukker, aangeno- 
men in St-Lucasgilde in 161 3. 

BACX, Andreus III. {de jonghe). Boekdruk- 
ker, hij woonde Int Heylich Geeststrate 9 
en werd aangenomen in St-Lucasgilde 
in 165 1. Overleden in 1665-1666. 



BAERTS 



S 



BAERTS, Corneliüs. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1677-1678. 

BAGGERMAN, Felic. Boekhandelaar-uit- 
gever, werkzaam omstreeks 1870. Hij 
woonde op de Kaesrui n° 12, en was 
de opvolger van J. De Koninck. 
Gedeeltelijk werd door hem het werk De 
Ligger en van St-Lucasgilde uitgegeven. 

BALLOO, Antonius, ook A. de B. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1591. Hij woonde Op ons lief Vrou- 
wen Kerckhof, In den gulden Satnpson, 
alwaar hij in C 1 595) ^ et volgende zeld- 
zame werkje drukte : 
Histoires.... des choses les plus tnémorables, 
advenues depuis Van xvc jusqu'h Van 
présent. A Anvers chez Anthoine de 
Ballo, au Sampson d'or, sur Ie Cemen- 
tière nostre-Dame, (1595), in-16 . 

BARIUS, Nicolaes. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Wij vonden hem niet ver- 
meld in de Liggeren van St-Lucasgilde. . 

Hij drukte het werk : 

Psalmorum Davidis et aliorum prophetarutn > 
libri quinque, Theod. Be^aill. Vezelis auc- 
tore. Antverpiae Apud Nicolaum Barium. 
1580, in-8°. 

Aant. Daar er van dezen drukker geene andere 
werken schijnen gekend te zijn en hij ook niet 
in de Liggeren van St-Lucasgilde voorkomt, 
veronderstelt men dat hij niet te Antwerpen 
werkte, maar dat hij de naam dezer stad ge- 
bruikte om meer aftrek in zijne uitgaven te be- 
komen. N. Barius wordt echter voor eenen 
Antwerpschen drukker genomen. 

Kan de naam Barius ook voor geen duiknaam ge- 
houden worden ? 



BARTHOLEYNS, Wouter. Boekdrukker 
(ghesworen boeckprintere).Hij woonde 
aanvankelijk In die Sleutelstraete 9 later, 
in 1555, In dye Valckstrate, noest die 
gulden Fonteyne. Van dezen drukker zijn 
er zeer weinige werken bekend. 

BATMAN, Joannes. Boekdrukker, aangeno- 
men in St-Lucasgilde in 1534, als « vrij- 
meester intmakere » (inktmaker). Wij 
vinden hem woonachtig in 1542, in de 
St-Anthonisstraete, en in 1545 In den 
Rooden Borgb 9 binnen die Cammerpoorte y 
alwaar hij het volgende werk drukte : 
Novum testamentum illustratutn. Antverpiae, 
excudebat Joannes Batman, 1545,^-8°. 
Hij overleed ten jare 1567. 

BAUHUYSEN of BOUHUYSEN, Jan, Van. 
Boekdrukker of boekverkooper. 

In eenen brief van Margaretha van Parma aan Jac. 
Hessel, raadsheer des konings, gedagt eekend 
van 28 Aug. 1 567, wordt hij tegelijk met 
G. Van Diest, Joannes Van Schille en Willem 
Van Parijs, als medeplichtige aan het drukken 
van zekere figuren, kwetsende de Spaansche 
Inkwisitie, vermeld. 

Zie Bullet. du Biblioph. beige, t. II, bl. 253 en */*r- 
chievenblad van ^Antwerpen, dl. I, bl. 289, dl. II, 
bl. 417 en dl. xi, bl. 375. 

BAUWEL of BOUWEL, J. Boekdrukker en 
uitgever van De Noordstar, tijdschrift 
voor letteren, kunsten en wetenschap- 
pen, 6 dln. in-8°, 1840-1841. Hij was 
werkzaam in de t e helft der xix e eeuw. 

BEELAERT of BELLERE, BELLERUS, Jo- 
annes I. Lucasz. Geboren te Luik in 
1526, alhier overleden in 1595. Hij 



BEELAERT 



verkreeg het poorterrecht in 1553 en 
werd als vrij meester boekverkooper in 
St-Lucasgilde aangenomen in 1559. Hij 
woonde aanvankelijk in de Cammer- 
straeie, In den Salm 9 betrok in 1559 het 
huis genaamd In den Valck^ gelegen in 
dezelfde straat ; later het huis In den 
gulden ^Arenty alwaar hij in 1564 werk- 
zaam was. Hij drukte menig muziek- 
werk in vennootschap met P. Phalesius. 
Peeter Beelaert, wordt niet alleenlijk als 
een der bijzonderste drukkers van zij- 
nen tijd, maar ook als een verdienstelijk 
taalkundige erkend. Zijne weduwe zette 
eerst de zaak voort onder de firma : 

BEELAERT of BELLERUS, W* van Joan- 
nes, en later onder de firma : 

BEELAERT of BELLERUS, W« ende erfge- 
namen van Joannes. 

D. O. M. 

JOANNI BELLERO bibliopol* 

Antverpiensis Balistariorum 

Junioris Collegii S. Georgii 

quondam Decano 

Elisabeth Commers coniunx 

haeredesq. haec marito opt. 

hi parenti chariss. sibi suisq. 

Poss. Obiit ille 15 Octob. 1595. 

«etat. 69 haec 3 Septemb. 

1616 aetat. 86. 

Deum 

iustitiae 

animabus requiem lector precare. 

Graf- en Gedenkseljriften der provincie Antwerpen, 
dl. I, bl. 47. 



BEELAERT of BELLERUS, Balthazar, 
Joannesz. Boekdrukker, geb. in 1564. 
Hij verliet Antwerpen om zich te Douai 
te vestigen. Wij kunnen niet met zeker- 
heid vaststellen of B., B. hier ter stede 
drukte, daar hij reeds op 26 jarigen 
ouderdom zijne geboortestad verliet. 

BEELAERT of BELLERUS, GaspardJansz. 
Boekverkooper, aangenomen in St-Lu- 
casgilde in 16 10. Hij volgde zijne ouders 
in den boekhandel op en woonde in 
het huis De gulden ^Arent, gelegen in 
de Camtnerstraet . 

BEELAERT of BELLER, BELLERE, BEL- 
LERUS, Lucas II, zoon van Lucas I, 
of zoon van Lucas Bellerus van Luik. 
Boekdrukker. Hij woonde In de *Pand- 
straet, en huurde van de kerkfabriek van 
O.-L.-V. in de jaren 1587-1588 en 
werd als boekverkooper in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1576. 
De HH. R r van Havre, noch A.Govaerts, 
vermelden hem. Wij kennen slechts 
één werk bij dezen drukker van de pers 
gekomen ; het draagt voor titel : 
Theatrum mundi minoris, sive humana cala- 
miiatis. Occanus. ex Gallico in latinum 
Sermonem versum, interprete F. Laurentio 
Cuparo Carmelitano Mont. Gerardi. 
Antverpiae, apud Lucam Bellerum, 
1589 in-12 . 

BELLERUS of BELERE, Lucas m. Boek- 
verkooper, waarschijnlijk een zoon van 
Lucas II. Hij komt voor in de Liggeren 
van St-Lucasgilde (1607) onder de be- 
namingvan « meesterszoon ». Wij von- 



BEELAERT 



den nergens melding, noch eenig spoor 
zijner werkzaamheid in Antwerpen. 

BEELAERT of BELLERUS, Peeter I, 
Lucasz. en broeder van Joannes I, ge- 
storven in 1600. Boekdrukker. Als vrij- 
meester boekverkooper in St-Lucasgilde 
aangenomen in 1574. Hij woonde/» de 
Cammerstraet, In den stilt van Hourgoi- 
gnen. Zijne weduwe bleef nog eenige 
jaren onder de volgende firma werk- 
zaam : 

BEELAERT of BELLERUS, W' ende erfge- 
namen van Peeter. — Woonplaats In 
de Cammerstraet, In den stilt van Bour- 
goignen. 

BEELAERT of BELLERUS, Peter II, zoon 
van Peter I, en broeder van den voor- 
gaande. Hij werd als boekverkooper in 
de St-Lucasgilde aangenomen in 16 14. 
— Woonplaats In de Cammerstraet> In 
de stilt van c Bourgoignen. 

BEELAERT of BELLERUS, Peeter HL 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1643- 1644. In x ^54 vinden wij 
hem woonachtig op de Melkmarkt, In de 
guldeTrallie; in 1665 op de Melk mar kt, 
In den gulden Schoen en in 1676 op de 
Groote Markt, In de roode Zee. 
Nota der Liggeren, c Peeter Bellerus, 
boekverkooper, geboren te Antwerpen, 
werd poorter dezer stad den 6 October 
165 1 ; hieruit blijkt dat hij om zekere 
redenen zijn poorterschap verloren 
had. » 

Aant. Deze redenen liggen hierin, dat hij gedu- 
rende de jaren 1645-165 1 te Douai werkzaam 
was geweest. 



BEELAERT of BELLERUS, Joannes, Pee- 
tersz. Boekdrukker. Aangenomen in 
St-Lucasgilde als c boekverkooper » in 
1609. Hij werkte ook met zijn broeder 
Peeter onder de firma : Peeter en Joannes 
Bellerus. Hij overleed ten jare 1636. 

BEER, J. B. De. Boekdrukker, werkzaam 
in het begin der xix e eeuw (1836-62). 
— Woonplaats Pieter en Paulusstraet. 

BEERTS, (vader) F. J. Boekhandelaar-Uit- 
gever. Hij vestigde zich den 1 5 October 
1837, als boekverkooper en boekbinder 
op den Kleine Kauwenberg tot het jaar 
1846. Na dit tijdstip als Boekhandelaar- 
Uitgever in de Wolstraat alwaar hij 
heden nog werkzaam is. 

F. J. B. is de uitgever van een aantal 
werken waaronder de puike uitgave 
van het latijnsche werk : 

De imitatione Christi, libri quatuor metrice 
expressi opera P. L. Van Kessel Sac. R.C. 
Antverpiae, F. J. Beerts, Bibliopola- 
Edidit. 1868 in-8°. 

Alsook van het tijdschrift : 

Neder duitsch overwicht. Geschied- en letterkun- 
dig tijdschrift. 1853-1856 in-8°. 

BEERTS, Lodewijk, J. A. Zoon van den 
voorgaande. Boekdrukker, boekverkoo- 
per en uitgever, opvolger van Ph. Ville, 
in 1867. Hij woonde aanvankelijk op 
de Oude Beurs n° 21, (1867-73). thans 
op de Oude Koornmarkt n° 26. 
Tusschen de werken die van zijne pers 
kwamen, kunnen wij in het bijzonder 
vermelden, de prachtuitgave van : Jan 
Van Beers' Gedichten, 1873, 2 d n in-8°. 



J. A. L. Beerts, bedient zich van het vol- 
gende drukkersmerk : 




BEERTS, Frans, zoon van F. J. Boekhan- 
delaar. Hij begon zijne zaak den i Juli 
1880 en vestigde zich op de Kaifielijne 
vest n° 64, alwaar hij heden nog werk- 
zaam is. 

BERBIE, Gerardus. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in de St-Lucas- 
gilde in 1754. Hij was deken der Gilde 
in 1789 en woonde op dit tijdstip in 
de Israêlietstraet, by de Hang. 

BERGH, Willem, Van den, ook MONTA- 
NUS, DUMONT. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1538. 
Op het werk Novum Testatnentum, 1542, 
mensis JuHi, in-16 , bevindt zich zijn 
drukkersmerk, hetwelk op weinige 
zijner werken voorkomt. Hij woonde 
in de Cammerstraete, In den noden Boreb. 

BERGHE of BERGIANI, Joannes, (van of 
van den ?). Boekdrukker. Woonplaats 
by de 'Bor^e. 
Hij wordt niet vermeld in de Liggeren 
van St-Lucasgilde. 



BERGHEN of BERCHEN, Adriaen, Van 
den. Deze boekdrukker woonde in 1500 
Aen die Marct, (groote Markt) Indie 
grote gulden Mortier, in r 504 natst den 
groolen Mortier ; in 1507 op de Core- 
marct, achter der stadthuys, In de Jacht, 
eindelijk in 1510-1534 op de Camerpoort 
Brugge, achter onser liever vrouwen Kerck- 
hof, Int guldt Missael. Ook gebruikte 
hij soms de aanduiding In die Cammer- 
strate, In 't gulden Missael. Zie verder 
op het woord : Juxta en Andries de 
printere. 
Adriaen Van Berghen, beschuldigd van verboden 
boeken verkocht ie hebben en hulp te hebben 
verleend aan de Lutheranen, werd gevangen 
genomen en in de staatsgevangenis het Steen 
opgesloten, middelerwijl er eene gerechtelijke 
huiszoeking te zijnent geschiedde. Er werden 
inderdaad verboden boeben, in een pak te za- 
men gebonden, in zijnen winkel gevonden. 
Onze drukker trachtte zich te verontschuldigen 
en beweerde dat gemelde boeken door den 
eenen of anderen vijand gedurende zijne ziekte 
in zijnen winkel opzettelijk moesten verstopt 
zijn geworden. Dit kon echter niet baten. Hij 
werd, na een langdurig proces, den 5 Januari 
15} 5, veroordeeld : om binrun den derden dage, 
vuylen fMtrckgrcefscape van Antwerpen gebannen 
(ie worden) ende (te) doen een pelgrimage lol 
Nicossien in Cypers ende, nat de brieven daeraff 
gesonden, nyel water innecomen hy en hibbe des 
Herren ende der stadl gemoedt, op syn hoodt. 
3 Januari 1536 11. %. ^Archievtnblad van Ant- 
werpen, d. vu, bl. 290 enz. 

BEYS, Gius of Eerntus. Corneliusz. Boek- 
drukker en boekverkooper. Geboren te 
Breda. Hij huwde in 1572, Magdalena 
Plantyn, ChristorTels dochter. Van 1567 
tot 1577, beheerde hij te Parijs de zaak 
zijns schoonvaders, tot hij in dit zelfde 



^v 



BIBANTIUS 



■ I ■ ll.UI . j 



jaar in gemelde stad eenen boekhandel 
voor eigen rekening oprichtte. In 1590 
kwam hij zich te Antwerpen vestigen ; 
verkreeg er het poorterrecht in 1591 
en werd nog in ditzelfde jaar als vrij- 
meester in St-Lücasgilde aangenomen. 
Hij woonde eerst in de Cammerstraet, 
later, in 1592, jn de Huydevettersstraet, 
In de witte Lelie.. G. B. keerde weldra 
terug naar Parijs, alwaar hij in 1595 

overleed. 

t 

BIBANTIUS, Willem. Boekverkooper, niet 
vermeld in de Liggeren van St-Lucas- 
gilde. Hij was werkzaam in 1654. 

BIESTKENS, Nicolaas. Boekdrukker, gebo- 
ren te Diest, alhier werkzaam in 1577. 

Aant. In 1571 drukte er ook een N. B. te Am- 
sterdam. Is dit dezelfde ? 

BINCKEN, Huibert. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 175?, deken 
gekozen in 1782. Hij woonde op de 
Kattevest achter de Krygsschool, In den 
noem Jesus, ook op de Kattevest, In den 
gulden kop en van 1765-1768 op de 
Cathelyne-vest (vroeger Kattevest), In 
't verguld Zweerd, alwaar hij het vol- 
gende werk drukte : 
Zielespys ofte Christelyche Leeringe. Door 
P. Verheyen, plebaen der Cathedrale van 
Antwerpen. 't Antwerpen, by Hubertus 
Bincken, op de Cathelyne-vest, in 't ver- 
guld Zweerd, 1765-1768. 5 dln in-8°. 

BINCKEN, Willem, Joseph. Huibertsz. 
Boekdrukker en boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1786. Hij 



was eerst werkzaam in het huis zijns 
vaders op de Kattevest, van daar ver- 
huisde hij naar de lange Nieuwstraet, 
over de St-Nicolaes kapel. In de # laatste 
jaren hield hij zich hoofdzakelijk bezig 
met den oud-boekhandel. 

BINNAERT, Martinus. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1634- 
1635". Hij bewoonde van 1627-1630 
een huis gelegen by de Horse, later het 
huis In de 'Bonte Koey,An de Hooghstraet 
en eindelijk in 1647 in de Cammer- 
straet, In den gulden Arent. 

Zie over hem een artikel van den heer P. Génard, 

in het tijdschrift %fvue d'Anvers, n» 4 en 5. 
' Aant. Bij Martinus Binnaert, verscheen gedurende 
eene reeks van jaren een nieuwsblad genaamd : 

Ordinarissen Postilioen, te •Antwerpen by Martinus 
Binnarty in ' de Hoogbstrate, regt tegen over de 
Clyne Teeter Totstraet, in de 'Bonte Koey, nut 
gratie etuU privilegie. 

« Van dit blad » zegt K. L. Torfs, « 't welk twee- 
maal ter week verscheen, op een formaat in-4 
van twee bladzijden, en vier kolommen, zagen 
wij bij de heeren Carton en Smolderen vier 
nummers van 1637, 1638, 1644 en 1648. Deze 
twee laatsten waren gedrukt in de Cantmer, In 
den Gulden %Arent 9 en nog steeds in gothische 
letters. Marten Binnaert is voor de vader der 
Bulletins en der advertentièn te achten. Van de 
eerste zagen wij eene *Blyde Tydinghe van 
St-Qmer (16$ 8) ; van de laatste vonden wij het 
oudste specimen, in he.t nummer 1648. » 

Mart. B. bezorgde ook eene fransche vertaling van 
zijnen Ordinarissen Tostilioen getiteld : Li Pos- 
tillon ordinaire, waarvan de heer K. L. Torfs, 
slechts één nummer, gedagteekend van den 18 
juli 1644, te zien kreeg. 

BINNAERT, Peeter. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1 660- 1 66 1 . 




Drukkersmerk van A. Birckman. 



BIRCKMAN 



ii 



7 



BIRCKMAN of BIRICKMAN, (latijn, BIR- 
CKEMANUS), Arnoldus I. Francis- 
cusz. Boekdrukker en boekverkooper, 
geboren te Amersfoort ; woonachtig in 
de Cammerstraete, In de vette Hintte. Hij 
was reeds werkzaam in 1533 en over- 
leed ten jare 1548. J. Grapheus, G. Cop- 
pens Van Diest en C. De Bonte, druk- 
ten veel voor zijne rekening. Na zijnen 
dood werd de zaak voortgezet onder de 
volgende firma : 

BIRCKMAN, Erfgen. van Arnoldus, waar- 
tusschen zijne beide zonen Frans en 
Arnoldus II. begrepen waren. Zij be- 
woonden hetzelfde huis. 

BIRCKMAN, Arnoldus II. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1559. 
Woonplaats in de Cammerstrate, In de 
vette Hinne. J. De Laet, Plantyn en A. 
Tavernier, drukten voor zijne rekening. 
Hij overleed in 1568, waarna zijne zaak 
voortgezet werd door de erfgenam. van 

BIRCKMAN, Arnoldus. 

BIRCKMAN, Frans, gezegd van Keulen, 
broeder van den voorgaande. Hij had 
zich te Keulen als Boekdrukker geves- 
tigd, en drukte aldaar een aantal neder- 
landsche werken. 

BLOEMEN,Greraerd,Van. Boekverkooper, 
woonachtig In de Nieuwe Berg Calvari, 
bcqiydtn het Stadthuys. Hij was werk- 
zaam in 1720. 

BOCK, Jan-Frans, De. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1775. Hij 



bekwam het Dekenschap in 1782. 
Woonplaats, Over de Meir. 

BODIUS, Herman. Boekdrukker of boek- 
verkooper, werkzaam in 1527. Niet 
vermeld in de Liggeren van St-Lucas- 
gilde. 

BODT, Jacob, De. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1660. Hij was woonachtig, in 1670- 
1682, Int Clapdorp, In St-Christoffel. 

BOGHAERDE, Peeter, Van den. Boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 15 58-1559. 

BOLLAERT , Roeland . Boekverkooper , 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1527. 

Op het werk, 

Cosmographicus liber Petri Apiani mathema- 
tici.... Excusum Antverpise, impensis 
Rolandi Bollaert... 1529 U14 , bevindt 
zich zijn drukkersmerk. Grapheus drukte 
bovengemeld werk voor zijne rekening. 

BOMBERGEN,Cornelius en Carolus, Van. 
Zonen van Daniel V. B., dewelke in 
het begin der xvi e eeuw te Venetië 
drukte, kwamen omstreeks 1500 naar 
Antwerpen terug om in vennootschap 
met den vermaarden Christoffel Plan- 
tijn, gedurende de jaren 15 63-1 5 67, 
een aantal werken in het licht te ge- 
ven. 

Zie : De Decker. Eenige Antwerpsche druk. 
kers in den vreemde. 



12 



BONTE 






BONTE, Gregorius, De. Boekdrukker en 
boekverkooper, aangenomen in St-Lu- 
casgilde in 1559, ofschoon hij reeds 
werkzaam was in 1 538. 

Aant. G. De 'Bonte, geboren in het land van 
Waes, had zich alhier als boekverkooper geves- 
tigd en huwde in 1543 Mejuf. Ida Ghoosens % 
waardoor hij in 1551 eigenaar werd van het 
huis genaamd De scilt van c Basel i gelegen op 
de Cammerpoortbrugge, alwaar hij als « geswo- 
ren boeck printer en boeckvercooper» werkzaam 
was. Na den dood zijner echtgenoote werd hij 
priester en monnik van O.-L.-V. Kerk te 
Antwerpen. 

BONTE, Pieter, De. Boekdrukker (?) werk- 
zaam in 1544. Niet vermeld in de Lig- 
geren van St-Lucasgilde. 

BORCKX, Joannes. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1713-1715, overleden in 1719. 
Hij woonde Aent groen Kerckhof van 
On%e L. Vrouwe, In de Son. 

BOREMÈRE. Boekdrukker (?), werkzaam 
in 1585. Medegedeeld door F. Verach- 
ter. 

BORREKENS, Matheus. Boekverkooper en 
Plaatsnijder. In 1637 bezorgde hij de 
uitgave van het i e deel van het werk : 
Trophées tant sacrés que prophanes de la 
Ducbi de Brabant par Butkens, 1637 
in-fol. 

BOSSELAER, Jacob. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Bij hem verscheen het vol- 
gende werk : 
Tprqfyt der vrouwen, in bet welcke geleert 
wort de remedie tegen alle gebreken der 



vrouwen, weduwen, meyskens inde allen 
anderen persoonen. T'Hantwerpen, by 
Jacob Bosselaer, 1608, kl. in-8°. 

BOUCHERIJ, Jan. Geboren te Gent in 
1846. Hij vestigde zich te Antwerpen 
als boekhandelaar, boekdrukker en uit- 
gever den i e Juli 1883. Woonplaats 
op den hoek van den Lange Gang en 
Hopland. Hij is de uitgever van het 
%Alleinansblad, hetwelk gedrukt wordt 
te Gent, en van het maandelijks tijd- 
schrift De Vlaamsche Kunstbode } waarvan 
hij sedert den dood van den heer Cosijn, 
in 1883, de ijverige hoofdopsteller is. 
J. B. schreef ook een aantal geschiedkun- 
dige en letterkundige werken van groote 
verdiensten. Hij is tevens leeraar aan 
het College St- Norbertus te Antwer- 
pen. 

BOUTHALS of BOUTTATS, BUYTTAS, 
Jacob. Boekdrukker. 

Aant. «r Jacobus 'Buy t tas (fBouttats) heeft by Gonsael 
van Keilen gedaen syne Uerjaeren in het boeckdru- 
cken, ende daer naer noch vier j oer en leertyt gedaen 
by Joannes van Soest, volgens desselft verduren, 
dato 20 october 1787, alhier gesien, soo dat 't selve 
tot contentement van de dekens wordt aengenomen 
endegestelt per memorie. » Nota der Liggeren 
van St-Lucasgilde, waarin hij later niet als vrij- 
meester vermeld wordt. Wij kennen ook geene 
werken bij hem van de pers gekomen. 

BRABER, Vrouwe Hans, De. Boekdrukker. 
Zij woonde in 1580 in Deverichstraet, 
{Ever dij straat) In den Tiybel. 
Is zij niet dezelfde als de W e Hans, Braeck- 
velt, in 1584 woonachtig in de Huyde- 
vettersstraet, In den gulden liybel ? 



BRAECKEL 



13 



BRAECKEL of BRAKEL, Arnout I, Van. 
Boekdrukker en boekverkooper, gebo- 
ren te Antwerpen in 1606, overleden in 
i675.Woonachtigopde Wyngaert-brugh, 
Inde Wyngaert-poort ,ten jare 1645-1658. 

BRAECKEL, Jan, of Van. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1657- 
1658. 

BRAECKEL of BRAKEL, Arnout II, Van. 
Boekverkooper, aangenomen in St-Lu- 
casgilde in 1664. Overleden in 1671-72. 

BRAECKEL, Thomas, Van. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1675- 
1676. 

BRAECKVELT, Hans, (Jan). Boekdrukker. 
Wij vinden hem nergens vermeld dan 
bij Ridder van Havre. Zijne echtgenoote 
zette de zaak voort onder de firma : 

BRAECKVELT of BRAKVELT(BRABER ?), 
W - van Hans. Zij woonde in de Huyde- 
vetter sstraet, In den gulden Hybel, alwaar 
wij haar in 1584 werkzaam vinden. 

BRAECKVELT of BRACKVELT, Paülüs, 
Van. Boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1579. 
Hij woonde reeds in de jaren 1583-85, in 
de Huydevetter sstraet, In den gulden 
Bybel, en is waarschijnlijk de zoon of 
broeder van Hans Br. Ook komt hij 
voor in eene rekening van St-Lucas- 
gilde onder den naam van Paulus De 
Braber : van daar de veronderstelling 
dat bovengemelde Hans Braeckvelt, 
ook onder dezen naam gekend was, en 



zijne W e onder den naam van Vrouwe 
Braber in de Everdystraet, ten jare 1580 
drukte. 

BRAEU, Nicolaes. Boekverkooper, woon- 
achtig in de Korte Beggynestraet, In 't 
schryfboeck. 1685-1693. 

BRAEY, T. G. De. Boekverkooper-Uitge- 
ver. Werkzaam in de i e helft der xix e 
eeuw. Woonplaats, Hoogstraet n° 2502. 
In 1840, verscheen bij hem het vol- 
gende werk : 

Documens pour servir h Vhistoire monetaire 
des PayS'Bas y par F. Verachter, in-8°. 

BREDA, Arnout, Van. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1633-1634. 

BREDAEL, L., Van. Oudrboekverkooper, 
werkzaam in 1856-1865. Woonplaats, 
H. Geeststraat n° 3. 

BREYGEL, Nicolaes, Hermansz. Boekdruk- 
ker, geb. te Keulen. Hij werd poorter 
van Antwerpen in 1624 en aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1623-1624. 

BROECK, Michiel, Van den. Hij leerde het 
boekdrukken bij Nic. Van Leuven, « de 
printere» ten jare 1556. Wij vinden in 
latere jaren niets meer van hem vermeld. 

BROEL (BREEL), Jan, Van. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
163 3-1634. 

BRUERS, Alexander-Ant. Boekdrukker en 
boekverkooper, opvolger van A. Eve- 
raerts. Aangenomen in St-Lucasgilde 



in 1784. Hij woonde op de Minderbroe- 
ders-ruy, In St-Ignatius. 

Op een werk, in 1803 bij hem gedrukt, 
vinden wij bet volgende vermeld : by de 
Minderbroeder sruy, In d'engte van Gru- 
belter, {Gibraltar, thans afgebroken). 

Ajutt. Sieur Alexander Antonius "Broers, heeft den 
I Mti 1790, todati«g bekomen om den anten 
nacht van jijn huwelijk met « Jouffrouwe Maria- 
Thertsia-CoUtta van der Strotten a hutten dep stad 
Ie slapen, ponder verliet fijner poorterij, — Poor- 
tersboeken van Antwerpen. — Nota ontleend 
aan de Liggeren der St-Lucasgilde. 

BRUERS of BROERS, Michiel. Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1767. Hij woonde insgelijks op de 
Minderbroedersruy, In St-Ignatius, en is 
waarschijnlijk de vader van den voor- 
gaande. 

BRUNEAU of BRUNEY, Robertus. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1602. In 1608 drukte bij het vol- 
gende werk : 
Funus Illustrissima Vtrginis *Albertinae 
Spinulae *A Variis Adornatum. Curator 
^Antonius Sanderus tAntverp. Antverpia;, 
Apud Robertum Bruneau. cro,DC.ux. 
in-Col. 

BRUYN, Corneliüs, De. Boekdrukker. Hij 
bezorgde in 1580 het volgende werk : 

Responses de Messire Jthan Scheyfve, jadis 
Cbancelier de Brabant, sur centaines (cer- 
tainet ?) lettres du Cardinal de Granvelle. 
Anvers, par Corneill. De Bruyn, 1580, 
in-4 . 

Wij zochten hem vruchteloos in de Lig- 
geren der St-Lucasgilde. 



BUSCHMANN, Jozef-Ernest, geboren te 
Sept-Fontaines (Luxemburg), op 13 
September 1814. Hij was pas een jaar 
oud toen zijne ouders zich te Antwer- 
pen kwamen vestigen. Op vijftienjari- 
gen ouderdom werd bij naar Parijs 
gezonden om er zijne studiën te vol- 
trekken, en werd er ten jare 1832 tot 
professor van Fransche letterkunde be- 
noemd in het Lycee nattonal de France. 
Korts daarna stichtte hij in de Fransche 
hoofdstad de Revue du Nord, een letter- 
kundig tijdschrift. 
In 1838 keerde hij naar Antwerpen terug 
waar hij achtereenvolgens L'Écuelle et 
la Besace, geschiedkundig drama uit de 
xvi* eeuw, in verzen ; les Rameaux, een 
bundel gedichten, en P.P. Rubens, eene 
levensbeschrijving van den grooten 
meester, liet verschijnen. 




Ten jare 1842 stichtte hij zijne boek- en 
steendrukken), in het huis dat thans 
het nummer 22 draagt op de Ossen- 
markt. In 1847 was hij hoofdopsteller 
en drukker-uitgever der Revue d Anvers. 
In 1S45 bewerkte hij, met de mede- 
werking van H. Mertens, bibliothecaris 
der stad Antwerpen, de *Annales xAni- 
verpienses, die hij drukte en uitgaf. In 



betzelfde jaar verscheen de groote uit- 
gave van Conscience's Hugo van Craen- 
hoven, opgeluisterd met platen en eene 
titelplaat in kleurendruk, naat teekenin- 
genvan Ed. Dujardin, die als eene der 
eerste illustratiën in dien aard mag ver- 
meld worden. Ook de andere werken 
van E. Ledeganck, P, F. van Kerck- 
hoven, Felix Bogaerts, A. van Hasselt, 
Conscience en dezes geschiedenis van 
België zagen omstreeks het zelfde tijd- 
stip bij Buschmann het licht, in ver- 
schillende formaten en allen met platen 
versierd. 

Gedurende negen jaar bekleede hij het 
ambt van leeraar van geschiedenis en 
oudheidkunde bij de Koninklijke Aca- 
demie van Antwerpen, en werd ook 
benoemd tot bestuurlid van het gemelde 
gesticht ; hij legde er zich bijzonder 
op toe de klas van houtsnede te 
bevorderen, en tot dit einde richtte hij 
dien leergang in zijn eigen werkhuis 
in, om alzoo de jonge kunstenaars in 
de gelegenheid te stellen hun werk 
ten hunnen voordeele vruchten te zien 
dragen . Hij beoefende persoonlijk 
ook de houtgravuur, onder de leiding 
van K. Brown, en leverde menige 
plaat die tot opluistering zijner uitgaven 
diende. In het Koninklijke Atheneum 
bekleede hij in het zelfde tijdvak, den 
zetel van leeraar van geschiedenis. 

Hij overleed in 1853, slechts 39 jaar oud. 
Hoe kortstondig zijne loopbaan ook 
geweest zij, aanzienlijk was het aantal 
werken die hij ter perse legde. Bij de 
aankondiging van zijn overlijden gaf 



»S 



als eene laatste buide M. Alvin lezing 
van een zijner gedichten ; l'Art flamand, 
in eene zitting der Academie van 
België, waarvan hij lid was. 

Na het afsterven van J.-E. Buschmann 
zette zijne weduwe onder de zelfde 
firma de zaken voort, tot dat zij bijge- 
staan werd door hare beide zonen, 
Paul en Gustaaf, die op dit oogenblik 
als opvolgers hunner ouders opgetreden 
zijn. De weduwe Buschmann overleed 
den to" November 1890. 

P. en G. Buschmann bedienen zich van 
het volgende puike drukkersmerk : 




De drukkerij werd in 1854 overgebracht 
naar de Israëlietstraat, in het huis 
gelegen tegen de Handelsbeurs, en in 
1871 naar At'Bjjnpoortvest. Tusschen 
de aanzienlijkste werken die van de 
persen der drukkerij J.-E. Buschmann 
kwamen.verdienen nog de volgende eene 
bijzondere melding : 

Graf- en Gedenkschriften der provincie Ant- 
werpen; 



i6 



BUSSER 



Annales de V Académie d' Archéologie ; 
Annales de la Société de Médecine ; 
Geschiedenis van Antwerpen, van L. Torfs ; 
De Liggeren der St.-Lucasgilde ; 
De Geschiedenissen van Geel en Hoboken ; 
De Geschiedenis der Antwerpsche Schilder- 

school ; 
Het Fustalbum der St.-Lucasgilde, en tal 
■» van geschiedkundige, letterkundige en 

wetenschappelijke boeken. 

BUSSER, Frans. Boekdrukker, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1687. 

BUTLER, Frans. Boekdrukker, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1687-1688. 

BUYTEN, Cornelius, VAN.Boekverkooper, 
werkzaam vóór het jaar 1570. 

In gemeld jaar werd hij gevangen gezet 
en beschuldigd van verboden boeken 
te hebben verkocht, waaruit volgde 
dat hij met zijne echtgenoote den 5 e Mei 
1570 gebannen werd .... duer dyen dat 
%y verkocht hadde quade ende verbodene 
boecken,... 

Archievenblad van Antwerpen. Dl. xn 
bl. 472. 



c 



CAJU of CAIU, Ant. J. Du. Boekverkooper, 
geboren te Dendermonde. Hij werd 
poorter van Antwerpen in 1725, en 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1727- 
1728. Woonplaats in de Israelietstraet 



by de Borse (Beurs), over den Granaet- 
Appel. 

CAJU & Co, J. Du. Boekdrukkers, werkzaam 
in de 2* helft der xix e eeuw. Woon- 
plaats Kleine Pieter Potstraat, 1 . 

CALUE of CALUWE, Frans. Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1611. 

CALVAERT of CALUAERT, Lambrecht. 
Boekverkooper, aangenomen in St-Lu- 
casgilde in 1579. 

CAMBUS, Sebastiaen. Boekdrukker of 
boekverkooper, werkzaam in 1678. 
Medegedeeld door F. Verachter. 

CAMP, Jacobus, Van. Boekdrukker en 
boekverkooper. Hij werd in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1766 en deken 
gekozen in 1778. Woonplaats aen de 
Munt, in de Klooster straet. Zijne wedu- 
we zette de zaak voort onder de firma 
W e van Jacob van Camp. Zij was nog 
werkzaam op het einde der xvm e eeuw. 

CAMPO, Joan. Del. Zie Delcampo. 

CANISIUS. Zie F. Le Chien. 

CAPNA, Frans, De. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1674. 

CARSTIAENSSENS, J. B. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1772. 
Hij had verschillende woningen : In 



CARSTIAENSENS 



17 



1773 vinden wij hem gehuisvest op of 
over de Blauwbandsche Ruy y In den 
Zwarten <Arent ; in 1778 In het Klap- 
dorp, In het Wit Kruis ; later op de 
Catte vest, Onder den Exjesuiten Toren, 
en eindelijk in 1795, Op de Steenhou- 
wer svest, by den Oever. 

CARSTIAENSENS, P. J. Boekdrukker. 
Woonplaats in de Rycke-beukelaer-straet. 
Hij drukte in het jaar 18 14 een bijtend 
vlugschrift tegen Napoleon I. 

CASTRO, Alonso Del. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1667- 
1668. 

CATER, Pieter De. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1599. 
Hij werkte in 1585 bij Nic. Soolmans. 

CECILLIE, Robrecht. Boekdrukker, over- 
leden in 1628- 1629. In 16 16 komt hij 
voor in de Liggeren van St-Lucasgilde 
als betaald ' hebbende in het losgeld 
voor Abr.Grapheus,den jonge, ofschoon 
hij vroeger niet als vrij meester vermeld 
wordt. 

CECILLIE of CECILLE, Robrecht II. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1642-1643. Hij is waarschijnlijk een 
zoon van Robrecht I. Wij kunnen niet 
vaststellen of deze beide drukkers voor 
hunne eigene rekening gewerkt hebben. 

CENSEUR A LA VÉRITÉ, J. Le. Onder 
dezen duiknaam verscheen in 1698 het 
volgende werk : 



(De Bonnecorse) Le poete sincire ou les verite^ 
du siècle. Anvers, chez Jacques Le 
Censevr & la vérité. 1698, in-12 . 

CEUSTERS, Willem. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1584. 

CHIEN of CANISIUS, Fransoys Le. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1647-1648, overleden in 1653. 
Woonplaats in de Camtnerstraet, In de 
twee Oyevaers. 

CHRISTOFFELS, Wed.« (Van Remundt). 
Boekdrukker. Zij wordt gehouden voor 
de weduwe van Chr. Van Remundt, 
en woonde omstreeks 1 536-1 546 op 
die Lombaerde-veste, in Beerkensganck. 
Zij drukte ook onder den zonderlingen 
naam van bij de Weve, bij de Weewe, enz. 
Zie ons opstel aangaande de Van Remundts 
in de Vlaatnsche School y 1891, bl. 38. 

CLAES of COLAS, Nicolaus-Gerardus. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1561. Hij was tijdelijk deel- 
genoot van S. Cock en woonde op de 
Steenhouwersveste, In de vier Heemskin- 
deren. De drukken tijdens het vennoot- 
schap met S. C. verschenen, zijn zeer 
zeldzaam. Zie S. Cock. 
Wij kennen geene werken door hem zelf 
uitgegeven. 

CLAPHOUDER of CLAPHOUWER, Mi- 
chiel. Boekdrukker, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1643-1644. 



i8 



CLAUAERT 



CLAUAERT of CLAVAERT, Lambrecht. 
Boekverkooper, aangenomen in St-Lu- 
casgilde, in 1579. 

CLERCK, Hendrik De. Boekverkooper en 
boekbinder. In eene rekening der St- 
Lucasgilde van 1586, komt hij voor als 
boekverkooper. 

CLEYNHOVEN, Christoffel. Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1524. 

CLYPEUSjCorneuus. Boekverkooper, werk- 
zaam in 1568. Woonplaats in de Cam- 
merstraet, In die Fonteyne. 

CNOBBAERT of KNOBBAERT, Jan, Mi- 
chielsz. Boekdrukker en boekverkoo- 
per, geboren in 15 90, overleden in 
1637. Zijn vader was schepene der stad 
ten jare 1 587-1 588. Wij vinden hem 
in 1621 woonachtig in de Kocperstraet, 
In den witten Helm en in 1622 bij het 
Professie huys der Societeyt Jesu, In St- 
Peeter. 
In 1635 drukte hij zijn eerste en ook 
waarschijnlijk zijn eenigste muziekwerk 
voor titel dragende : ©ul&C~3acrB 
ƒ ffBt-ftagf II of den schat der geestelycke 
Lof-sangen gemaeckt op elcken Feestdagb 
van 't geheele Jaer. Door den Eerw. Heer 
J. S. v. W. Tot Antwerpen by Jan 
Cnobbaert, 1635. in-8°. 

CNOBBAERT, Wed e ende erfgenam. van 
Jan. Zij bewoonden het huis In St- 
Peeter. Ook drukte zij onder den afzon- 
derlijken naam van Wed e van Jan Cnob- 
baert. Zij overleed in 1671. 



CNOBBAERT, KNOBBAERT, Michiel, 
Jansz. Boekdrukker en boekverkooper, 
geboren in 1628. Hij werd als boek- 
verkooper in St-Lucasgilde aangenomen 
in 1652-165 3. Na den dood zijner 
moeder, die in 1671 overleed, was hij 
werkzaam in het huis In St-Peeter, bij 
het Professiehuys der Societeyt Jesu. 

CNOBBAERT, KNOBBAERT, Pecter. 
Boekverkooper. Woonplaats, bij de Socie- 
teyt Jesus (In St-Peeter }) Hij drukte het 
zinnespel : 

Tieranny van Eigenbaet in het eiland van 
Vrykeur, 1679, in-8°. 

De familie Cnobbaert bezat een familie- 
kelder in de kerk van St-Michielsabdij, 
alwaar zij allen begraven werden. 

Hier light begrave Miin heer 

M MICHIEL CNOBBAERT 

Schepen deser Stadt 

Sterf A.° 1623 den 10 Febrvar 

ende 

IACOMHNE DE ROY siin hvysvr. 

Sterf A.° 1633 den 23 Meert 

ende 

IAN CNOBBAERT boeckvercooper 

hvn beyder sone 

Sterf A.° 1637 den 14 Septemb 

ende 

MARIE DE MAN siin hvjsvr. 

Sterf A.° 1671 den 10 Meert 

Bidt voor de sielen. 

Graf- en Gedenkschriften der prw. Antwerpen» 
Dl. iv, bl. 69. 



COCK 19 



COCK of COCUS, COCIUS, Simon De. 
Corneliusz. Boekdrukker en boekver- 
kooper, geboren in 1489* overleden 
in 1562. Hij werd in St-Lucasgilde als 
vrij meester printer-boecvercooper aange- 
nomen in 1557. In eenen scabinalen 
brief van 1535, komt hij voor als Simon 
*Blyleven, alias de Cock, boeckprintere. Hij 
woonde aanvankelijk in die Bocksttge, 
alwaar hij in vennootschap met G. Claes 
het volgende werk drukte, hetwelk 
voor een der eerste hunner werken 
genomen wordt : 
Acsopi fabulae ac diversorutn elegantissimo- 
rum authorutn apologi, latine. Simon 
Cocus et Girardus Nicolaus, cives Ant- 
verpienses, commorantes in vico vul- 
gariter nuncupato die Bockstege iuxta 
monasterium Sancti Augustini excude- 
bant Anno m.ccccc.xxi, die xxvm 
Novembris; impensis honesti viri Fran- 
cisci Birckmanni bibliopolae ac civis 
Coloniensis, in-4 . Wij vinden hem 
later (1533) gehuisvest, op die Lombaerde 
Veste teghen die gulden Hand over. Zijne 
weduwe zeitte de zaak voort onder de 
firma : M. Cortens of Costens. Zie 
aldaar. 

COCK of COCCIUS, Joannes. Boekdruk- 
ker en boekverkooper. Woonplaats In 
Ons lieve vrouwen Pant. Werkzaam in 
1530. 

CCESAREM of CCESAR, Martinus. Zie 
M. De Keyser. 

COECK VAN AELST, Pecter. Schilder, 
Bouwkundige, graveur en gezworen 



printer van Zijne K. M. Hij werd te 
Aelst geboren den 4 Juli 1507 en over- 
leed te Brussel den 6 December 1550, 
alwaar hij in Sint-Gaugericuskerk be- 
graven werd. Hij was gehuwd geweest 
met Maria Verhulst, alias Berremers van 
Mechelen. P. Coeck werd als vrijmees- 
ter scbilder-printer, in St-Lucasgilde aan- 
genomen in 1527 en Deken gekozen 
in 1537-1538. Hij was 09k de stichter 
der Armbus van gemelde gilde in 1538. 
G. Van Diest drukte veel voor zijne 
rekening. 

COENRAET. Zie Coinraet. 

COESMANS, COEUSEM ANS, Hans (Jan), 
zoon van Joost. Boekverkooper, ge- 
boren te Leuven en overleden te Ant- 
werpen den 21 September 1589, alwaar 
hij het poorterrecht verkreeg in 1582 
en als vrij meester boeckvercooper in St- 
Lucasgilde aangenomen werd in 5585- 
1586. 
Dit jaar drukte hij of verscheen er bij 
hem een werk in strijd met het keizer- 
lijk edikt, waarvoor hij gevangen ge- 
nomen en veroordeeld werd in 1587. 
Zijne boeken werden aangeslagen en 
ten profijte zijner Majesteit verkocht. 
In 1581 woonde hij by onser Vrouwe 
Kerckdeure oen de Zuyt^yde, by thuys van 
Neeringe. Twee jaar later vinden wij 
hem woonachtig Op onser Vrouwen 
Kerckhof, In de Fortuyne. 

COINRAET , COENRAET , Severeyn. 
Boekdrukker en boekverkooper. In eene 



20 



COLLES 



rekening van St-Lucasgilde van 1627- 
1628, vinden wij hem vermeld, echter 
vóór of na dit jaartal komt hij nergens 
meer voor. 

COLLES, Willem. Boekverkooper, werk- 
zaam in 1662-1666. Hij is de drukker 
van het volgende zeldzame werkje : 
La femme industrieuse , coraédie par 
M. Dorimono. Anvers, chez Guillaume 
Colles, 1662. kl.-8°. 

COLPYN, Andreas-Paulus. Boekdrukker. 
Woonplaats op de Groote Merct, In de 
Pauw. Hij drukte ook in vennootschap 
met de wed. Thieullier, te beginnen 
van 1745 tot omstreeks 1766, onder 
de firma : Wed. Thieullier en Andreas 
Paulus Colpyn. Na zijnen dood zette 
zijne echtgenoote de zaak zelve voort. 

COLPYN, Wed. van A. P. Boekdrukker. 
Woonplaats op de Groote Merckt, In de 
Pauw. Zij drukte later, in 1766, in 
vennootschap met P. J. Rymers. Zie 
aldaar. 

CONART, J. Boekdrukker, werkzaam in 
de i e helft der xix e eeuw. Woonplaats, 
Melhmarht. 

CONINCX, 's CONINCX, Arnout (Ar- 
noldus). Boekdrukker en boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1579. Woonplaats in 1582 in de Cam~ 
merstraet, In den rooden Leeuw, rechtover 
het Kerckbofstraetken, later in dezelfde 
straat, In den witten Hond. 
Hij is de drukker van het zeldzame werkje : 



IDf Jlöalmcn Stootte / in Nederduytschen 
dichte ghestelt : midsgaders de Compositien 
op de Psalmen / ende de Christelyke Lide- 
hens. Soo de Christelyke Gemeynte binnen 
Antwerpen ende Brussel / der Confessie 
van Ausborch toeghedaen synde / syn gbe- 
bruykende. Thantwerpen, by Aernout 
's Conincx, 1582. Men vintse te coope 
inden rooden Leeuw inde Camerstraet. 
in-16 . 

Wij vinden hem nog werkzaam in 1608. 

CONINCX, COENINCX, Hans (Jan), bij- 
genaamd Bruynenbaert. (Crinitus) ? 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde als vrijmeester printer in 1593 . 
Woonplaats, Lange Nieustrate. Hij is 
waarschijnlijk een zoon van J. Crinitus. 

Aant. In 1619, zag H. Coninckx of De Coninck 
zich genoodzaakt onze stad te verlaten voor 
het drukken van eenen\Almanak, waarin hij de 
« hatelijke schatting op het vleesch » beknib- 
beld of in een slecht daglicht gesteld had. 
Zijnen Almanak werd verboden en de reeds in 
omloop zijnde exemplaren, werden op last van 
het Magistraat van Antwerpen en Brussel, 
opgezocht en aangeslagen. 

CONNIX, 'sCONNIX, CONNINCX, Hen- 
drik. Boekdrukker. In 1584 drukte hij 
het werk : 

Les devins ou commentaire des principales 
sortes de devinations : écrit en latin par 
M. Gaspar Pencer, nouvellement toumé 
en francois par S. G. S. (Simon Goulard 
Senlisien) Anvers, 1584. in-8°. 

Het schijnt dat hij slechts door dit ééne 
werkje bekend is, ofschoon het niet 
zeer zeldzaam is. Volgens F. Verachter 
was hij reeds werkzaam in 1554. 



COOLS 



21 



COOLS, Willem. Hij was in 1574 als druk- 
kersgezel werkzaam bij Jan Mollyns. 

COOMANS, COYMANS, Frederik. Boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1581. 

COPENS of COPPENS, COPENIUS, Van 
Diest, Gillis. Boekdrukker. Hij drukte 
sedert 1539 meer dan twintig achter- 
eenvolgende jaren. Zie Van Diest. 
Men leze ook over hem het artikel ver- 
schenen in het 5 de dl. bl. 441 van den 
Buil. du biblioph. beige. 

COPPENS, Ignatius. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1663. 

COPYN. Boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1650. 

CORBACH, Paulus. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1573. 
Wij kennen geen enkel werk bij dezen 
drukker van de pers gekomen. 

XX)RBET, Ant. Thom. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1654. 

CORDIER, Joannes. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1574, en 
overleden in 1632. 

CORGNAET of COUNRAET, Sander 
(Alex.). Boek- en plaatverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1537. 



CORNELISSEN, Jan, alias Heymerius. 
Boekdrukker of -verkooper, werkzaam 
in 1528. In gemeld jaar verscheen bij 
hem 't Mtenrof testament. Antwer- 
pen, bij Jan Cornelissen, Alias Heyme- 
rius. A.° 1528. Zie Le Long, Hoek^. 
der Neder d. Bybels. blz. 582. 

CORT, Pieter De. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1764. Woonplaats op de Lom- 
baerdevest, In den Bybel. 

CORT, J. P. De, Josephsz. Boekdrukker en 
boekverkooper. Woonplaats op de Lom- 
beierde- Vest, In den Gulden Bybel. Hij 
drukte reeds onder zijnen naam in 
1772. 

CORT, Joseph L. De. Boekdrukker en 
boekverkooper, aangenomen in St-Lu- 
casgilde in 1783. Woonplaats op de 
Vlaschmerkt, In de Gulde Tralie. 

CORT & ZOON, P. J. De. Boekdrukkers, 
werkzaam in 1802. Woonplaats Lom- 
boerde vest, In den Gulden Hijbel. 

CORT, L. J. De. Boekdrukker, boekver- 
kooper en boekbinder. Werkzaam in 
het begin der xix e eeuw (1836-65). 
Woonplaats Paddegracht (Princesstraat). 

Hij bezorgde de 2 de uitgaaf van H. Cons- 
cience's Wonderjaer, 

Les Gantois 9 par G. De Cort, 

De Leeuw van Vlaanderen, door H. Cons- 
cience, i e uitgaaf, en andere verdien- 
stelijke werken. 



22 



CORT 



CORT, L. De. Boekdrukker. Werkzaam in 
het begin der 2 e helft der xix e eeuw. 
Woonplaats Markgravenstraat, n° 9. 
Hij is de drukker van de Volledige werken 
van P. F. Van Kerckhoven, 13 dln, 
in-8°, en van een aantal andere wer- 
ken. 

CORT, F. J. De. Boekdrukker. Woonplaats 
op het Zand. Hij was de drukker van 
De Grondwet, dagblad voor algemeene be- 
langen, in-fol°, gesticht in 1857. « Het 
werd ook later gedrukt, zegt K. L.Torfs 
(Period. drukpers), bij J. Van Ryswyck, 
Zwartqtster straat. In 1865 gaf zij den 
laatsten snik in de armen van De 
Koophandel. » 

CORT & C°, P. De. Boekdrukker, zoon 
van L. J. Woonplaats Schuttershof straat, 
n° 53 . Deze firma werd gesticht in 1866 
en bleef werkzaam tot in 187*, het 
jaar van het afsterven van P. D. C, 
waarna de weduwe de zaak voortzette 
onder de firma : 

CORT & C°, Wed. De. Zij is heden nog 
werkzaam. 

CORTENS of COSTENS,Wed. Mechtilde. 
Boekdrukker. Onder dezen naam zette 
zij de zaak van haren echtgenoot Simon 
De Cock, na dezes dood, voort, en 
was nog werkzaam tot in 1586. 

CORVINUS, Nicol. Boekdrukker. Hij was 
werkzaam in 1535, en is slechts bekend 
door het volgende werk : 



Sstrrpretitto Clpltatti {Itntattttc^t 

seu quinca librorum Moysi, juxta transla- 
tionem quam imprimendam iussit vetiera- 
trilis Cardinalis ToUtanus ; Mandaio 
Leonis X. Pontificis tnaximi. Antverpise, 
excudebat typis Nicolai Corvini, 1535. 
kl. in-8". 
Op de laatste bladzijde bevindt zich zijn 
drukkersmerk, hetwelk niet vermeld 
wordt in het werk van Ridder van 
Havre. 

Aant. Wij betwijfelen ten zeerste of N. Corvinas 
wel voor een Antwerpsche drukker mag ge- 
houden worden. 

COSTER, CEUSTERS, Willem. Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1584. 

CRABBENS, J. F. Boekdrukker, aangeno- 
men in St-Lucasgilde als meester boek- 
binder in 1660. Woonplaats op d'Eyer- 
merkt, Inde Üoeck-Druckerye, alwaar hij 
werkzaam was in 1671. Wij vinden 
hem later (1666-1669) woonachtig op 
de Mere-Brugh, Inde Mere-Poort. 

CRAEN, Jacob De. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1674. 

CRAEN, Jacob De. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1735. 

CRAESBEECK, Pieter. Boekdrukker, alhier 
werkzaam in 1602 en in 1652 te Lis- 
bonne. 

CRÈME R, Paulus De. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1559. 



X 



CRINITUS 



*3 



CRINITUS, Joannes. Boekdrukker. De heer 
ridder van Havre in zijn werk Marques 
typographiques, deelt het merk mede van 
dezen drukker. Hij was werkzaam in 
1540, doch komt niet voor in de Lig- 
geren van St-Lucasgilde. 

Crontcornm mnlttpltei* fytatortar tttrt- 

neqtit tcetamcntt, Christiano Masscro 
authore, libri viginti. Antverpiae excu- 
debat Joannes Crinitus, 1540, kl. in-fol. 

D. Ccecilii Cypriani opera. Antv. J. Crini- 
tus, 1540, in-8°. 

Hij is waarschijnlijk de vader van Hans 
Conincx, bijgenaamd Bruynenbaert of 
Crinitus. 

CROES, Thielmans, Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1564. 

CRODC, Poittevin De la. Zie Poittevin* 

CROM, CRUM, Matheus. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1542. 
Hij was reeds werkzaam in 1537 en 
woonde in de Cammerstraete, In den 
Ketel; in 1541 vinden wij hem woon- 
achtig in de Corte Cammerstraet, In het 
huys van Delft en in 1557, by die Ysere 
IVaegheplaetse, waarschijnlijk ook in de 
Cammerstraet. Hij bediende zich van 
het volgende drukkersmerk : 




In 1543 drukte Steven Mierdmans voor 
hem een werkje genaamd : 

Der siecken troost ; onderwysinghe om ghe- 

willichlyck te sterven Antwerpen, 

Matth Crom, 1543, in-8°, hetwelk in 
den Index van verboden boeken, ver- 
schenen bij Chr. Plantijn in 1570, 
voorkomt. 



CRUYS, J. B. Van der. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 171 5. Wij 
vinden hem in 1724 woonachtig in de 
Cammerstraet , In het Wyserken, later in 
1728 in dezelfde straat, In de Schild 
van Keulen, Van dezen drukker is er 
zeer weinig bekend. Zijne weduwe zette 
zijne zaak voort en was nog werkzaam 
in 1734. 

CRUYS, Weduwe Vande(r), in de Cam- 
merstraet. 



CUZMAN, Giuelmus. Boekdrukker. Wij 
vinden hem werkzaam in 1575-78, en 
kennen van hem het volgende werk : 
Les 1 Dialogues || De Jan Loys I Vives \ 
Traduits T)e Latin | En Frangois Pour | 
Vexercice des deux langues. \ Ausquels est 
adioustee Vexplication Franprise des mots 
| Latins plus rares et moins vsage^, par 
1 Gillis de Housteuille. \ Auec ample 
deelaration et tiaduction des passages \ 
Grecs en Latin par P. de la Motte I Le 
tout nouuellement reueu et corrigé. I A 
Anvers 1 Imprimé par Guillaume Cuz- 
man. | cdidlxxv. 1 in-16 . 



24 



DAMARY 



D 



DAMARY, Matheus. Boekvcrkooper ; hij 
werd als vrijmeestcr in St-Lucasgilde 
aangenomen in 1560. 

DEKEN, J. De. Uitgever-bestuurder van 
het dagblad De Koophandel, gesticht ia 
1863, waarvan aanvankelijk de volks- 
dichter Jan Van Rijswijck de voor- 
naamste medewerker was. 

Bureel : Huikstraat, later Kathelijntvest 
en heden Oude Beurs. 

Zit K. L. Torfs, Period t drukpers, bl. 25. 

DECKER, Alph. De. Boekverkooper (oude 
boekverkooper). Woonplaats Nationale- 
straat , 29. Opvolger van P. Cockx. 
Hij staakte zijne zaken in 1884. 

DE LA CROK. Zie Poittevin, Le. 

DELCAMPO, Joaxnes. Boekdrukker of 
boekverkooper. Hij moet werkzaam 
zijn geweest vóór 1684, daar zijne 
erfgenamen in gemeld jaar een werk in 
het licht gaven. 

DELCAMPO, erfgenamen van Joannes. 
Boekdrukker of verkooper. Zij gaven 
in 1684 het volgende werkje in het 
licht : 
Pr edict ions sur la dtstinü de plusieurs prin- 
ces des Estats du monde. A Anvers, 
chez les héritiers de Jean del Campo, 
i TAigle d'or, 1684, in-12 . 



DELRUE, E., later DELRUE, P. Boekdruk- 
ker-uitgever van het dagblad Journal 
du Commtru d? Anvers % van 1835 tot 
1847. Buiten dit dagblad drukte deze 
firma ook eenige kleine werkjes van 
weinig belang. De drukkerij werd ge- 
sticht in 1820, als opvolger van &>xart, 
en wordt hedea nog voortgezet door 
de erfgenamen onder de laatst ver- 
melde firma. Woonplaats Twatlfmaen- 
dmstraet, n° 7, bij de Handelsbeurs. 
Zie aangaande het hooger gemeld dagblad 
K. L. Torfs, Perioiische drukpers, bl. 1 1 . 

DESSCHEL, Wouter Vak. Boekverkooper. 
Hij was werkzaam in 1543 ofschoon 
wij hem niet in de Liggeren van Sint- 
Lucasgilde vermeld vinden. Woonplaats 
Op onser vrouwen Kerckhof, Int Meiden- 
gat. 

DIEREN & C°, J. P. Van. Boekdrukkers- 
uitgevers van Het Handelsblad der stad 
en provincie Antwerpen. Als half weekblad 
in 1843 gesticht en sedert 1848 tot op 
heden geregeld dagelijks verschijnende. 
Hoofdopsteller D. r Renier Snieders. 
Bureel : in den aanvang op de Meirplaats, 
later, tot heden in de Coppenolstraat, 

Buiten gemeld dagblad drukten en gaven 
zij verder uit : De Huisvriend, een 
nieuwsblad hetwelk tweemaal per week 
verschijnt en in 1866 gesticht werd; 
De Belgische Illustratie, weekblad kl. 
in-f° ; een aantal boekwerken, waaron- 
der wij in de eerste plaats vermelden, 
de werken van Hendrik Conscience, waar- 
van er door hen eenige meermalen 



2$ 



herdrukt en uitgegeven werden. Sedert 
1887 ging de zaak, zonder verandering 
in de werkzaamheid te ondergaan, over 
aan de zonen: 

DIEREN, J. & Th. Van. Boekdrukkers- 
uitgevers. Coppmolstraat, a" 3. 

DIEST, Dielys (Gillis I.) Van, Hendriksz. 
Boekdrukker, geboren te Dïest. Hij 
werd poorter van Antwerpen den 13" 
September 1149 en als « vrijmeester 
printer » in St-Lucasgilde aangenomen 
in 1533. 

Aant. Den z8° Augustus 1567 werd Gillis vin 
Diest met twee zijner ambtgenooten Parys en 
Bauhuysen, beschuldigd van zekere figuren, 
kwetsende de Spaansche Inkwisitie, gedrukt te 
hebben. Zij werden gevangen genomen en naar 
het Steen overgevoerd, maar daar er bij de 
huiszoeking niets te hunnen laste bevonden 
werd, werden zij terug in vrijheid gesteld. 

Zie ArchUvtnbkd, Dl. xn, bl. 409. 

N. B. Deae Gillis van Diest wordt gewoonlijk ge- 
houden voor Gillis Coppens van Diest. Wij 
roepen de aandacht der boekkundigen hierop in 
met de vraag, of Gillis Coppens van Diest en 
Gillis van Diest geeoe twee verschillende per- 
sonen kunnen geweest zijn die op hetzelfde 
tijdstip werkten ? 

DIEST, Gilus II. Van. Boekdrukker, waar- 
schijnlijk de zoon van den voorgaande. 
Hij werd als vrijmeester in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1573 en woonde 
op dit tijdstip in de Lange Ridderstraet. 

DIEST, Antont Van. Boedkrukker, waar- 
schijnlijk een broeder van den voor- 
gaande. Hij werd onder de benaming 
van < meesterszoon • in St-Lucasgilde 
aangenomen in 1572. 



DIEST, Laureis (Laurentius), Van. Boek- 
verkooper. Hij werd als e vrijmeester 
boekbinder » in St-Lucasgilde aangeno- 
men in 1624 1625. Eerst later in eene 
rekening van doodse hulden van de ja- 
ren 1660 166 1, komt hij voor als 
boekverkooper. Hij woonde in 1635 
op de St-Jansbrug, In de dry witte Hae- 
sewinden, en in 1636 vinden wij hem 
woonachtig op de Lombaerde veste, In 
de gulden Handt. 

DINGESCHE of DINGESSCHE, Jan, alias 
De Lettersxider. Boekdrukker. Deze 
drukker is de tweede die zich van den 
duiknaam Lettersnider bediende. Hij 
woonde omstreeks ijoo in de Korte 
Gaslhuysstrad, by die wilde Zee. 
Het werkje : 

Cm sttx tutocrlir, borttkfn gljtljrtr 
Dat borexkrn non Dennritrt getrocken 

wt dat boec der bïbelen gbebeeten Cantica 
Canticoru En hout in vele schoont lerin- 
ghen - Gheprent Tantwerpen bij die 
wilde Zee, By my Jan Lettersnider, 
(1500) in-4 , wordt meestal voor een 
wiegedruk (incunable) gehouden. Een 
exemplaar van gemeld werk verscheen 
ter veiling van R. de la Faille, te Ant- 
werpen, 1878, onder het nummer 214 
(fr. 360). J. D. bediende zich van 
het bijgaande drukkersmerk. 




26 



DOCTER 



N. B. Is deze Jan, alias De Lettersnider, niet de- 
zelfde als « Henneken (Hansken, Hans, Jan) de 
printere », aangenomen in St-Lucasgilde ten 
jare 1486? 

DOCTER, Marten (Martinus). Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1633-1634. 

DOESBORCH of DOESBORGH, Jan Van. 

Boekdrukker. Hij was werkzaam in de 
i ,te helft der xvi* eeuw. De Nederland- 
sche werken van zijne pers verschenen 
zijn zeer klein in getal, wij kennen er 
slechts een drietal : i° Van Brabant, 

iit excellente tromde. 2 3M)ug* itv 
fortnnen en&e tat l)ug* itx *oot 

(veiling de la Faille, Antwerpen, 1878, 

fr.135) . 3°8Me flHatritrtte non drogen. 

J. V. D. drukte ook eenige Engelsche 
werken, waaronder vertalingen uit het 
Nederlandsch, die even als de drie 
eerstgenoemde zeer zeldzaam zijn en 
duur betaald worden. Hij woonde eerst 
oen d'ysere Waght en later (1518-1530) 
op de Lombaerde veste. 

DOREMAEL, Abraham Van. Boekdrukker. 
Hij drukte het werk : 

Advis d'un affectionne au bien publique, a 
la Bourgeoisie d*Anvers. Anvers, 1580, 
in-4 . 

In 1577 werd hij als « vrij meesterszoon » 
boekbinder in St-Lucasgilde aangeno- 
men. Ook is er van hem, als boek- 
drukker, zeer weinig bekend. 

DORPE, Roeland Van den. Boekdrukker. 
Het is niet met zekerheid te zeggen 



of deze drukker vóór 1497 werkzaam 
geweest zij, ofschoon de heer Lam- 
binet eene uitgave van 5Hf Crontcke 
00n Drabint aanhaalt, verschenen in 
1494, doch die volgens D r . Campbell 
zeer te betwijfelen valt. Zijn eerste 

werk 9Ke alter esrellentete Crontke 

Oin Dribint draagt voor jaartal 1497 
en is voorzien van zijn drukkersmerk, 
verbeeldende den Ridder Roeland bla- 
zende op zijnen hoorn, hetwelk wij 
hier mededeelen. 
De loopbaan van dezen meester is niet 
van langen duur geweest ; hij stierf 
omstreeks het jaar 1500. De drukken 
(wiegedrukken) van zijne pers versche- 
nen, mogen op een I2tal geschat wor- 
den. R. v. d. Dorpe woonde in den 
aanvang zijner werkzaamheid in de 
Huydevettersstraet, bi onset vrouwen broe- 
ders, later tot aan zijnen dood Aen 
dysere waghe. Zijne weduwe zette de 
zaak voort onder de volgende firma : 

DORPE, Wed. van Roeland Van den. Zij 
zette de zaak haars echtgenoots voort 
zonder de minste verandering aan de 
zelve te brengen. Ook bediende zij 
zich van hetzelfde merk, met dit ver- 
schil dat de figuur van den Ridder 
Roeland in tegenovergestelde richting 
staat. Zij drukte reeds in 1501 een 
werkje waardoor zij de nagedachtenis 
haars afgestorven echtgenoots vereerde : 

Cen Beer Biltrl)... t>oer*ken... Gheprent 

oen dyseren wage> bi die wed. Rolants 
van den Dorpe saliger gedachten, anno 
1501. in-8°. 




Drukkersmerk van Roeland Van den Dorpe. 



28 



DRIELE 



DRIELE, Jan Van. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1498. Hij 
wordt vermeld tusschen de huurlingen 
(der Pandstraat ?) der kerkfabriek van 
O. L. V. in eene rekening van 1508- 
1509 onder de benaming «Liberier». 

DROES of DROIS, Jan. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1629. 

DRUKKERIJ DER VRIJE DRUK-PERS. 

Zij gaf het werkje uit : 
Uytspraeken van den Eyer-boer. (1814). 

Aant. Onder dezen duiknaam schuilt waarschijn- 
lijk de drukker J. De Vos, woonachtig omtrent 
dit tijdstip in '/ Clapdorp. 

DULEN, Ant. Boekverkooper. Hij komt 
voor in de Liggeren van St-Lucasgilde 
van het jaar 1733 als « boekdrukker, 
werkende met leerjongens » maar niet 
als € vrijmeester ». 

DUMCEUS. Zie Van der Haeghen. 
DUMONT, G. Zie Van den Behghe. 

DUNEWALT of DUNWAL, Hendrik I. 
Van. Boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1 667-1 668. 

DUNEWALT of DUNWAL, Hendrik IL 
Van. Boekdrukker. Hij werd in St- 
Lucasgilde aangenomen in 1679-1680, 
en woonde op de Melck-meti, Inde dry 
Momeken. 



DURAND, Ludovicus-Joseph. Boekdruk- 
ker en boekverkooper. Hij was geboor- 
tig van Brussel en werd poorter van 
Antwerpen den 25 October 1782, en 
nog ditzelfde jaar als vrijmeester in 
' St-Lucasgilde aangenomen. 

DYN, Matheus Van. Boekdrukker. 

Aant. Volgens F. Verachter zou hij als vrijmees- 
ter in St-Lucasgilde aangenomen zijn geweest 
in 1685. Dit is eene dwaling, daar er in de 
Liggeren dezer Gilde geen Math. van Dyn, 
maar wel een Matthees Van Ryn in dit jaar 
voorkomt. Zie M. Van Ryn. 

DYCK, Joannes-Merceus Van. Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1649. 



E 



ECKERT VAN HOMBERGH, Hendrik. 
Boekdrukker. Volgens de heeren D r 
Campbell, van Leiden, en Ridder van 
Havre, alhier, kwam H. E. v. H. zich 
in het begin van het jaar 1500 te 
Antwerpen vestigen, ofschoon hij nog 
dit zelfde jaar het II de deel van den 
PaBBt0Höf l, te Delft in het licht gaf. 
Hij betrok hier het huis Den Hoen, 
gelegen in de Corte Cammerstraet, het- 
welk hij den 26 October 1499 aange- 
kocht had van de wed. Pierets, geb. 
J. Keersmans (zie Ridder van Havre) 
en waaraan hij om zijne herkomst 



ECKERT VAN HOMBERGH 




Drukkersmerk v&» H. Ec.kp.rt Van Hombergh 



30 



EVERAERTS 



te kennen te geven, ofwel om zijn 
vroeger uithangbord te behouden, de 
naam gaf : Int huys van Delft. Hij 
bediende zich van het bijgaande druk- 
kersmerk. 

Ofschoon H. E. Van Hombergh, slechts als 
meester boekdrukker onder den naam van 
Heynric Ecker in 1520 in St-Lucasgilde als 
vrijmeester aangenomen werd — althans in dit 
jaar komt er in de Liggeren van gemelde gilde 
een H. E. voor — kunnen wij toch geene 
werken door hem naar het jaar 15 19 gedrukt, 
vermelden, en wordt dit jaar voor het laatste 
zijner werkzaamheid genomen. 

EVERAERTS, Jan-Pieter-Frans. Boek- 
drukker en boekverkooper. Onder dit 
laatste bedrijf vinden wij hem als mees- 
ter in St-Lucasgilde ingeschreven in 
1714-1715. Hij leerde bij F. Mulder. 

EVERAERTS, Jan-Baptist. Hij leerde het 
boekdrukken bij ... Verdussen in 1719. 
Ditzelfde jaar werd hij als leerjongen 
in St-Lucasgilde aangenomen. 

EVERAERTS, Alexander-Josephus. Boek- 
drukker en boekverkooper. Hij werd 
als meester in St-Lucasgilde aangeno- 
men in 1722, fen woonde op dit tijd- 
stip op de Minder broeders-Ruy, In St- 
Ignatius. Hij was reeds werkzaam vóór 
1700. A. J. Everaerts leerde bij J. Van 
Gaesbeeck. 
Hij drukte een aantal godsdienstige 
werkjes, die hij meest allen zonder 
opgaaf van jaartal liet verschijnen. 

EYCK, Phil. Van. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Wij vinden hem niet in de 



Liggeren van St-Lucasgilde vermeld. 
Hij was werkzaam in 1663 en woonde 
In de vier gekroonde Evangelisten, alwaar 
hij ook in gemeld jaar het volgende 
zeldzame werk drukte : 
Het geestelyck Jubilee van het jaer O. H. 
16 jo, ofte vreugde van 't Berouw, door 
J. van Sambeeck, S. /., t'Antwerpen, 
by Philips van Eyck, in de vier ge- 
kroonde Evangelisten, 1663. in-8°. 

EYKEN, Adriaen Van den. Als « meester- 
printer » in St-Lucasgilde aangenomen 
in 1 5 1 3 . Wij kennen geen enkel werk 
bij dezen drukker van de pers geko- 
men. 

EYNHOVEN, Christoffel. Boekdrukker of 
boekverkooper, als « meester printer» in 
St-Lucasgilde aangenomen in 1524. 



F 



FABRI, FABRY, Gregorius. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1626. Woonplaats in de Cammerstraet, 
In de Roep. Zijn drukkersmerk bevindt 
zich onder andere op het werkje : 
Den Schat des H. Scapuliers, t'Antwer- 
pen, by Gregorius Fabri, in de Kam- 
merstraet, in de Raep, 1628. in-12 . 

FAES of FAUCX, Daniel. Boekverkooper 
en boekbinder. Hij komt voor in eene 
rekening der St-Lucasgilde van het 



FAEYTER 



3* 



jaer 1653-54. Woonplaats in de Cam- 
merstraet, In de Carré. Hij verkreeg 
het poorterrecht den 2 Juli 1627. 
Hij overleed ten jare 1654, en werd in 
Antwerpen's Hoofdkerk begraven, al- 
waar een grafzerk berust met het vol- 
gende opschrift : 

Hier leet begraven den 
eersamen DANIEL FAES 

boeckvercooper sterf 

den 19 January A.° 1654 

ende 

d'eerbare SARA PE WALE 

syn wettighe huysvr. 

sterf den 29 Mey 

A.° 1661 

Bidt voor de sielen. 

Cathedrale kerk. Graf- en Gedenkscljriften der 
prov. Antwerpen, Dl. I, bl. 364. 

FAEYTER, Adam. Boekverkooper. Aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1582. 

FERN, Arnoldus De. Boekdrukker-uitgever 
van Le Meeting, organe de la cité d'Anvers, 
gesticht in 1863. Dit weekblad stierf 
weldra aan de gewoonlijke ziekte der 
politieke strijdblaadjes. A. De Fern 
woonde in de Keiserstraet. 

FEVRE, Nicolaas Le. Boekverkooper (?). 
Hij woonde in 1682 in het huis ge- 
naamd In den Hert, waarvan de ligging 
ons onbekend is ; ook vinden wij hem 
niet vermeld in de Liggeren van St- 
Lucasgilde. 



FEVRE, Pieter Le. Boekverkooper (?). 
Hij woonde in 1681 In den gulden 
Hamer, alwaar hij in gemeld jaar het 
volgende, nog al zeldzame werkje 
drukte : 

Retnarques sur une lettre de Af. Span de la 
religion pretenduë reformie médecin il 
Lyon. A Anvers, chez Pierre le Fevre, 
au marteau d'or, 1681. in-12 . 

Wij vonden hem niet vermeld in de 
Liggeren van St-Lucasgilde. 

HCKAERTof FICKAERTS, Paulus, Jansz. 
Boekverkooper. Geboren te Leuven. 
Hi] werd poorter van Antwerpen in 
1557, en overleed alhier omstr. 1588. 

Aant. Beschuldigd van verboden boeken ver- 
kocht te hebben, verliet hij in het geheim de 
stad, waardoor hij den 5 Mei 1570, bij verstek 
veroordeeld werd : « Tauwels Wickaert, alias 
langen Tauwels, boeckvercooper e, fugityff ende 
gebannen duerdien dat by verbodene boecken ver- 
kocht hadde... 

Archievenblad % Dl. xn, bl. 439-472. 

FICKAERT, Hans (Jan), Pauwelsz. Boek- 
verkooper. Aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1575. 
Hij was waarschijnlijk een zoon van den 
voorgaande. 

FICKAERT, Frans I. Boekdrukker en boek- 
verkooper. Hij woonde in 16 14 onder 
onset L. Vrouwen toren, oen de noord- 
syde, In den gulden Engel 9 later Opt 
Cleyn Kerckhoff en Melckmardt ( vermoe- 
delijk dezelfde wooning). Aangenomen 
in St-Lucasgilde in 161 1 en overleden 
in 1626. 



34 



FUET 



FUET, Joannes, Boekverkooper. Werkzaam 
in 1605. Hij is de uitgever van het 
volgende werk : 
Les ceuvres de Af. F. Rabelais. A Anvers, 
par Jean Fuet, 1605. kl. in-8°. 



G 



GAESBEECK, Frans I. Van. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1680. 
Hij overleed den 8 n Augustus 17 14. 
Woonplaats op Soudc Korenmerckt, In 
den Acker-man. 

GAESBEECK, Frans II. Van. Boekdrukker, 
overleden den 24° December 1752. Het 
is niet met juistheid op te geven wan- 
neer deze meester in St-Lucasgilde 
aangenomen werd, daar er in de Lig- 
geren verwarring schijnt te bestaan 
tusschen Frans I. en Frans II. 

GAESBEECK, Jacobus Van. Zoon van 
Frans I. Boekdrukker. Hij werd als 
meester in het « boeckdrukken ende 
boeckvercoopen » in St-Lucasgilde aan- 
genomen in 1714-15, In 17 19 woonde 
hij op d'oude Korenmerckt, In den Acker- 
man, en in 1730-38 vinden wij hem 
woonachtig in de Cammerstraet over de 
Lmbaerdc-Vest , op den Vyjhoeck. Hij 
overleed in 1746. 

GAESBEECK, Gaspard Van. Boekdrukker 
en boekverkooper. Hij werd als « mees- 
terszoon boeckdrucker ende boeckver- 
cooper » in St-Lucasgilde aangenomen 



in 1692-1693, en stierf als Deken dier 
zelfde Gilde in 172 5-1 726. Wij heb- 
ben van hem geen enkel drukwerk 
kunnen opsporen. 

Aant. Er moeten ook te Amsterdam en te Lei- 
den, in de 2 e helft der xvn« eeuw verschillende 
Gaesbeecken, als boekdrukkers en boekhande- 
laers werkzaam geweest zijn. 

D. O. M. 
et parentibus suis 
FRAN.o VAN GAESBEECK typo- 
grapho mortuo 8 Aug. 17 14 

et 

BARBARiE WIELANDTS conju. 

mortuae 4 Janu 1704 

Poni Curarunt 

JACOBUS VAN GAESBEECK 

typ. obiit 17 Februarii 1746 

BARBARA VAN GAESBEECK 

obiit 25 Aprilis 1740 

FRANCISCUS VAN GAESBEECK 

typ. obiit 24 X br » 1752 

et 

JOA. CHRIS. VAN GAESBEECK 

obiit 18 Aprilis 1736 

qui relicta librorum 

copia sine liberis 

obierunt. 

Door druck hebben sy al geleejt 

Bidt Godt 
Voor druck bun heyl nu geeft. 

R. I. P. 

Graf- en Gedenkschriften der prov. %Antwerpen> 
Dl. i, W. 192. 



GALLE 



3S 



GALLE of GALLiEUS, Philippus, Roe- 
lantsz. Plaatsnijder-drukker en uitgever 
van een aantal merkwaardige werken, 
waaronder wij, om zijne zeldzaamheid 
en puike uitvoering, het volgende werk 
vermelden : 

Hortorum viridariorumquc elegantes et mul- 
tipliccs formae, ad Architectonicae artis 
normam affabre delineatae a Jobanno 
Vredemanno Frisio. Antverpiae, Philip- 
pus Gallaeus, 1583. in-fol. obl. 

Ph. Galle werd geboren te Haarlem in 
1537. Hij kwam zich te Antwerpen 
vestigen en werd er in St-Lucasgilde 
aangenomen in 1570 ; hij verkreeg het 
poorterrecht in 1571.cn stierf ten jare 
1612. 

« Nota, naer dat gebleken is by vier verscheyde 
attestatien, dat Philips Galle, Gerard Palme, 
en andere nyet vintbaer en syn, ende door dien 
de voirschreven persoonen vytter vierschaeren 
syn gegaen, sonder te beuelen der stadsrecht, 
belovende alsdoen 't geit te brengen, d'welc sy 
nyet gedaen en hebben, soo worden dese uyt- 
gescrapt ter tyt 't selve betalen. Actum 23 
february 1571 (157a, n. s.). Quod attestor 
(geteekend) Mansdalius. » 

Poortersboeken der stad Antwerpen. 

Hij werd met zijne echtgenoote, Catharina Roe- 
lams, in de Cathedrale kerk begraven. 

Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. ^Antwerpen, 
Dl. 1, blz. 83. 

Nou der Uggeren, Dl. 1. bl. 340. 

GALLE of GALLiEUS. Theodorus. Plaat- 
snijder-drukker, geboren te Antwerpen 
in 1561, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1594, Deken gekozen in 1609-1611, 
en overleden in 1633. Wij kunnen van 
hem slechts de volgende werken ver- 
melden : 



Illustrium quos Belgium habuit Pictorum 
effigies.... Antverpiae, apud Theodorum 
Gallaeum. z j. in-8°. 

Illustrium Gallia Belgica scriptorum icanes 

et elogia Antverpiae, apud Theod. 

Gallaeum, 1608. in-4 . 

» 
GALLE of GALLiEUS, Joannes. Plaat- 
snijder, geboren te Antwerpen in 1600, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1627- 
1628, en overleden aldaar in 1676. 
Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. 
Antwerpen, Dl. vi, bl. 57. 
Wij kennen hem slechts door de twee 
volgende werken : 

Pictores, statuarii, arcbitecti, latomi, et qui- 
cunque principum magnificorumq.virorum 
metnoria aterrut inservitis... Antverpiae, 
apud Joannem Gallaeum. z. j. in-4 °M* 

Mundi lapis lydius sive emblemata moralia 
nobilissimi viri Domini Antonii a Bur- 
gondia quondam Archidiaconi Brugensis 
in quibus Vanitas per Veritatem falsi 
accusatur et convincitur. Antverpiae, apud 
Joannem Gallaeum (1666). 

GALLET, Gregorius. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Wij kennen hem door het 
volgende werk : 

La maniere de se bien preparer h la mort, 
avec de tris belles estampes, expliquies 
par Af. De Chertablon. A Anvers, chez 
George Gallet, 1740. in-4 . 

GEIL, Jacobus Van. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1642. 



3* 



GEÜDENS 



GEUDENS , Gebroeders . Boekdrukkers . 
Zij waren aanvankelijk (1861) werk- 
zaam op de St-Jorisvest, n° 144. Later, 
omstreeks 1863-64 drukte er een der 
gebroeders voor zijne eigene rekening 
onder de firma : 

GEUDENS, Gerardus. Boekdrukker. Of- 
schoon zijne zaak meer op het gebied 
van handel uitgebreid was, drukte hij 
toch ook wel een klein getal werkjes, 
maar van weinig belang. G. Geudens 
overleed ten jare 1887, waarna zijne 
zaak zonder eenige verandering te 
ondergaan, door de erfgenamen voort- 
gezet wordt. Woonplaats sedert 1868 
tot heden, Jodcnstraat, n° ij. 

GERARDI, Leonardus- Jacobus. , Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1692. 

GERRITS, L. Boekdrukker. Zie Kennis en 
Gerrits. 

GHELEN, GEELEN, GEELE, Jan I. Van. 
Boekdrukker. Hij wordt niet vermeld 
in de Liggeren van St-Lucasgilde. Hij 
was reeds werkzaam in 1 5 1 9 en woonde 
in de BaghynenstraU. In 1533, drukte 
hij op de Lombatrdevtst, In den witten 
Hascwindt. (Ontleend aan J. B. V. d. 
Straelen.) 

GHELEN, Jan II. Van. Zoon van Jan I. 

Boekdrukker (gesworen boeckdrucker). 

Hij leerde eerst zijn vak bij zijn vader, 

.later bij Micbiel Van Hooghstraeten, 

en .werd aangenomen in St-Lucasgilde 



in 1544. Wij vinden hem in 1552 
woonachtig op de Lombaerde-veste, In 
den witten Hasewint. 

GHELEN (de jonghe) Jan III. Van. Zoon 
van Jan II. Boekdrukker, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1577. In 1581 
woonde hij op de Cammerpoortbrugge, 
In den Schilt van Basel. Hij verliet 
Antwerpen in 1597 en vestigde zich te 
Maastricht, later, in 1604, te Rotter- 
dam, en overleed aldaar in 16 10 (?). 
Zijne weduwe zette de zaak voort onder 
de firma Wed. vanjoannes Van Ghelen, 
volgens D r Ledeboer, ook, Jan en wed. 
van Jan Van Ghelen. 
Wij laten hier om zijne merkwaardigheid 
het woord aan D r Ledeboer, zooals wij 
het in zijn werk : De Boekdrukkers.... 
in N. Nederland, aantroffen. 

GHEEL,GHEELEN,jANffl. Van. « Gezwo- 
ren boekdrukker van Antwerpen, kreeg 
bij Raadsbesluit van den 16 September 
1597 vergunning zich te Maastricht te 
vestigen, mits medebrengende « certifi- 
catie van zijne reputatie ». Hij kreeg 
vrijstelling van op wacht te trekken en 
van inkwartiering, doch geen salaris, 
zoo als hij verzocht had. De stad mogt 
zich niet lang in het bezit van dien 
eersten opvolger van Bathenius ver- 
heugen. Hij kreeg in 1603 moeijelijk- 
heden met M r HoubertBouille,« Welsch 
Schoelmeister », die een Vocabularium 
Wdsch en Duytsch gemaakt had, en 
aan den Magistraat had opgedragen. 
De drukker wendde zich bij rekwest 




Drukkersmerk der van Ghelen's 



3« 



GHELEN 



tot den Raad, die echter, daar op 
het Vocabularium beslag was gelegd, 
besloot partij tegen partij te stellen, 
en de zaak naar den competenten 
regter te verwijzen. Jan Van Gheel had 
tevens te kennen gegeven, dat hij, uit 
gebrek aan werk, moest vertrekken en 
om assistentie verzocht. De Raad be- 
sloot, hem bij zijn vertrek twee pond 
groot te geven. » (Ledeboer, De Roek- 
drukkers, enz>, bl. 62). 
In de jaren 1606-16 13 waren er ook te 
Rotterdam een Jan en Wed. van Jan 
van Ghelen werkzaam. 

GHELEN, Hieronimus Van. Zoon van Jan IL 
Boekdrukker, overleden in 1638-39, 
volgens eene rekening van doodschul- 
den der St-Lucasgilde, waarin hij 
genoemd wordt Jeremias van Geel. 
Woonplaats in de Cammerstraet, In de 
Roep. Zijne weduwe drukte onder de 
firma : 

GHELEN, Wed. van Jèrèmie Van. Zij 
woonde in de Israelsche (Israëliet) straet, 
In den witten Hasewint, by de nieu Barse. 

GHELEN, Jacobus Van, Hieronimuszoon. 
Boekdrukker. Hij woonde in 1652 op 
de Eyeren Markt, In den Voghel-Heyn, 
alwaar hij werkzaam bleef tot op het 
einde der xvn* eeuw. 

GHELEN, Peter Van. Boekdrukker, niet 
vermeld in A. A. Vorsterman-Van 
Oyen's werk Lts Van Ghelen, impri- 
meurs. Hij komt ook niet voor in de 



Liggeren van St-Lucasgilde. In 16 18 
drukte hij het volgend werk : 
Het Leven Ons Heeren Jesu Christi, na de 
copye tot Antwerpen, eerst gheprent 
int Huys van Delft. Ende nu by Peter 
van Ghelen, 16 18. in-fol°. 

Aant. Hij is zeer waarschijnlijk dezelfde als die 
welke in 16 14 te Rotterdam werkzaam was. 
Zie Ledeboer, De boekdrukkers... in N. Neder- 
land. 

GHEENS (de jonghe), Ghysbrecht. Boek- 
drukker of boekverkooper ; niet ver- 
meld in de Liggeren van St-Lucasgilde. 
Hij gaf het volgende werk in het licht : 
De dry boecken van de vier opperste Keyser- 
rycken, te weten van Babi lonten, Persen, 
Griecken ende Roornen, door Jan Sleidan. 
Thantwerpen, by Ghysbrecht Gheens, 
de jonghe, 1583. in-4 . 

GHILISSE, Hendrik. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1669. 

GILIAMME, GILLEMANS. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1536. 

• 

GOERLE, GOEREL, Hendrik. Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1540. Hij wordt vermeld tusschen 
de huurders der kerkfabriek van O. L. 
V. (in de P andstraat ?) in eene reke- 
ning van 15 42- 15 43. 

GOES, Mathys Van der. Boekdrukker, 
aangenomen in Sint-Lucasgilde als 
a meester printer » in 1487, overleden 
in 1491. Volgens een scabinalen brief 



V 




Drukkersmerk M. van dek Goes 



40 



GOETKINT 



van 19 November 1492, hertrouwde 
zijne weduwe met Godfridus Back. 
■Zie aldaar. 

Mathijs Van der Goes, schijnt de eerste 
drukker te zijn geweest die in onze 
stad zijne kunst invoerde, alhoewel 
het niet met zekerheid vast te stellen 
is in welk jaar hij het eerst zijne pers 
in werking bracht, daar het jaartal 
m.cccc.lxxij (1472) waarin hij het 
werk $tan)alt6 Ötdioen zou gedrukt 
hebben, door geleerde boekkundigen 
in twijfel wordt getrokken. 

Of hunne beweeringen gegrond zijn, 
durven wij ook betwijfelen, daar er 
tot heden nog geene voldoende bewij- 
zen zijn geleverd geworden, om onzen 
M. Van der Goes de eer te betwisten, 
de eerste te zijn geweest die te Ant- 
werpen de drukkunst invoerde. 

De geleerde bibliothecaris van Leiden, 
D r Campbell, geeft in zijn merkwaardig 
werk Annales de la typograpbie néerlan- 
daise au xv e siècle, eene lijst van niet 
minder dan 81 wiegedrukken (incu- 
nables) door onzen drukker geleverd, 
waaronder een 20 k 22 tal werken 
zonder opgave van jaartal, en die hij 
allen niet in handen kreeg, maar waar- 
van hij slechts' het bestaan bij middel 
van verkoopcatalogussen en mededee- 
lingen kon verzekeren. 

Tusschen dit aantal drukken zonder ver- 
melding van jaartal bevinden er zich 
ongetwijfeld die de tijdruimte van 
i472-( 1480) 1482 zouden kunnen aan- 
vullen, en bijgevolg de eer van M. Van 
der Goes als te Antwerpen gedrukt te 



hebben vóór Th. Martens van Aalst, 
zouden staven. 

Ook vinden wij in het werk van D r Van 
der Meersch vermeld dat M. V. d. G. 
zeer waarschijnlijk herkomstig was van 
het stadje Goes in Zeeland. Dit is 
volgens ons eene al te lichtzinnige 
veronderstelling, daar er reeds van in 
het begin der xiv e eeuw eene adelijke 
familie van dien naam in Antwerpen 
bestond. 

M. Van der Goes was gehuisvest op den 
hoek der Steenlnuwersvest (en Kammen- 
straat) en bediende zich van het bij- 
gaande drukkersmerk. 

GOETKINT, Susanna. Boekverkoopster, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1625. 

GOIN of GOEINUS, GOIS, DES GOYS, 
Antonius. Boekdrukker, niet vermeld 
in de Liggeren van St-Lucasgilde. Hij 
is waarschijnlijk herkomstig uit de 
provincie Henegauwen. Een werk, het- 
welk hij in 1539 drukte, doet ons op 
dit tijdstip zijne woonplaats kennen : 
Au cbasteau rouge en la Camtnerstrate 
(In den rooden Borg, in de Cammer- 
straet). Hij woonde ook vóór of nd dit 
tijdstip op de Lombaerdevest . 
Recueil de diverses bistaires toucbant les 
situations de toutes regios et pays contenu^ 
es trois parties du monde... On les vend 
en Anvers, au chasteau rouge, en la 
Cammerstrate. — Imprimer en Anvers, 
Ie dernier jour du moys dapvril, 1540, 
par Maistre Anthoine de Goys, pour 



GOYVAERT 



4i 



Pierre Brilman, libraire et citoyen 
cTAnvers. in-8°. 

Aant. Volgens de 'Bibliotheca bdgica, bl. B 81 
(Bible), zou A. Des Gois of Goinus de opvol- 
ger geweest zijn van de Wed. van M. De Keyser 
(Lempereur) en A. Van der Haghen (De la Haye 
of Dumoeus) de opvolger van A. Des Gois. 

GOYVAERT In de Pandt. Zit G. Van 

DER ÜAEGHEN. 

GRAET, Augusttnus. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1684, 
Deken gekozen in 1688. Wij vinden 
hem woonachtig in 1688 op de Groote- 
Merckt, In de Sybael, en in 1690 op de 
Groote-Mcrckt, In St-Augustinus % 

GRANDE, Hans (J an )> De. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1579. 

GRANDVEAU (GRANDVAL ?) Nicolaas. 
Boekdrukker of boekverkooper, niet 
vermeld in de Liggeren van St-Lucas- 
gilde. Bij hem verscheen het volgende 
werk : 
Levicepuni ou Cartouch.(Poëme). A Anvers 
chez Nicolas Grand veau , rue des Rats, 
& 1'enseigne du Clavecin. 

GRANGE, Petrus. Boekdrukker en boek- 
verkooper. Aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1706, Deken gekozen in 171 1. 
Hij overleed in 1725. Wij vinden hem 
woonachtig op de Groote-Merckt, In de 
dry Monikken, in de jaren 1711-1725. 
Zijne weduwe zette de zaak voort 
onder de firma : 



GRANGE, Wed. van Petrus. Boekdrukker 
en boekverkooper. Woonplaats op de 
Eyermerckt, alwaar zij nog in 1733 
werkzaam was. 

GRANGE, Joan., Petersz. Boekdrukker 
(stadsdrukker), aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 17**, Deken gekozen in 
1752. Hij was nog werkzaam tot op 
het einde der xvin* eeuw. 

GRAPHEUS, Joannes, Corneliusz. Boek- 
drukker, geboren te Aalst, omstreeks 
1502. Hij was de broeder van Cornelius 
Grapheus, Secretaris van Antwerpen 
in 1520-1521 en 1 540-1 548. Joannes 
Grapheus werd als meester boekdruk- 
ker in St-Lucasgilde aangenomen in 
1532 en werd poorter dezer stad in 
1540. Hij woonde op die Breede-straete, 
In de Penne. 

GRAVE of GRAVIUS, GREVE, Nicolaas, 
De. Boekdrukker. Volgens M r Ed. Van 
Even (Bulletin du Bibliophile beige, t. ix, 
bl. 25 5) richtte N. De Grave te Antwer- 
pen eene drukkerij op ten jare 1499. 
Hij woonde, in 15 12, In onset liever 
vrouwen pont) bi die Camerpoorte, en was 
nog werkzaam in 1535. De Dictionn. 
bistorique, t. 1, Art. Boutilier, bl. 145, 
nota F. zegt dat hij reeds in 1500 het 
volgende, werk in het licht gaf : 

domme Rttjjrarl, öprrhcnbc aan alle 

rechten.... Antwerpen by Claes De 
Grave, 1500, in-f°, ofschoon dit werk 
niet vermeld wordt door D r Campbell, 
van Leiden. . 



42 



GRAVE 



GRAVE of GRAVIUS, GREVE, Hans 
(Joannes) De. Boekdrukker,waarschijn- 
lijk de zoon van Nicolaas. Hij woonde 
in 1543 in onser liever Vrouwen pant. 
Een jaar later vinden wij hem woon- 
achtig op de Lombaerde veste, In de 
Maecht van Triecht. 

Aant. Volgens M. E. Van Even (Hulletin du 
WbUopbik beige, t. 1, bl. 295), zou er hier ook 
een Hendrik de Grave, als boekverkooper be- 
staan hebben ; dit is eene dwaling, daar gemelde 
H. de Grave, in 1573, als « kaertspel-makere » 
in de Liggeren van Sint-Lucasgilde vermeld 
wordt. 

GRAVE, Bartholomeus, De. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1547. 

GRENTIUS, Theoph.-Hendrik. Boekdruk- 
ker, niet vermeld in de Liggeren van 
St-Lucasgilde. Hij was werkzaam in 
169 1. In gemeld jaar drukte hij het 
werk : 
Thomas a Kempis, de imitatione Christi. 
1691. 

GUZMAN, Willem. Boekdrukker, niet ver- 
meld in de Liggeren van St-Lucasgilde. 
Bij hem verscheen het volgende werk : 
Le tre^iesme livre d'Amadis de Gaule. 
Anvers, Guillaume Guzman, 1571, 
in- 12°. 

GYMNICUS, GYMNICK, Joannes. Boek- 
drukker of boekverkooper. Woonplaats 
in de Cammerstraet, In den Bruynenbaert, 
alwaar het volgende werk bij hem 
verscheen : 

ftttu* fiutu*. Bat is I bc Koentdctjc 

^iötorif oft ©fötfu / doer dm alder- 



welsprekenslen en vernaempsten histori- 

scriuere Titum Liuiu Tantwerpen, 

An. 1541. in Augusto met Keyserlike 
Privilegie. - Ghedrukt by Jan Grapheus. 
Anno m.ccccc.xlj. Ende men vintse te 
coope inden Bruynenbaert ten huyse 
van Jan Gymnicus Tantwerpen inde 
Camerstrate. ki. in-fol. 
In 16 13 drukte er ook een Jan Gymnicus 
te Keulen. 

GYMNICUS, Engelbertus. Boekdrukker, 
geboren te Keulen en overleden te 
Antwerpen in 1697. Hij werd in St- 
Lucasgilde aangenomen in 1649 en 
Deken gekozen in 1656. In het jaar 
1652 drukte hij in vennootschap met 
G. Lesteens, zijn schoonvader, dien hij 
opvolgde in hetzelfde huis, genaamd 
In den gulden Pellicaen, in de Hoocb- 
straet. Hij werd poorter dezer stad in 
1656. 

GYMNICUS , Guillelmus , Engelbertsz. 
Boekdrukker, geboren te Antwerpen 
in 165 1, en aldaar overleden in 1694. 
Hij woonde in 1689 by hel Stadthuys, 
op den hoeck van de Manstrate (Maen- 
straet), In den Heilig Geest. Zijne 
weduwe Maria Cath. Sion, zette de 
zaak voort in hetzelfde huis onder de 
firma : Gymnicus, Wed. van Guil- 
lelmus. 

GYMNICUS, Joseph, zoon van den voor- 
gaande. Boekdrukker, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1696. Hij volgde zijn 
vader als boekdrukker en boekhande- 
laar op, en woonde in de Hoogbstraet, 
In den gulden Pellicaen. 



HAEGEN 



43 



H 



HAEGEN of HAEGHEN, Jan Van der. 
Boekdrukker, werkzaam in 1541. Wij 
vinden hem niet vermeld in de Ligge- 
ren van St-Lucasgilde. 

HAEGHEN, Antonius Van der, ook 
DUMGEUS, DE LA HAYE. Boek- 
drukker. Hij bezorgde in 1541 eene 
uitgave van een Nieuw Testament , in-8°. 
Zie Le Long, Boecfyael der Nederl. 
bybels, bl. 583% Woonplaats In onset 
Vrouwenpandt. 

HAEGHEN, Godfried Van der, ook G. 
DUMGEUS en GOYVAERT In de 
Pandt. Boekdrukker, aangenomen in 
St-Lucasgilde als « vrymeester printere » 
in 1533. Hij is waarschijnlijk de broe- 
der van den voorgaande. Woonplaats 
In onser liever vrouwen pant. 

HAEN, Joannes De. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 16 19. 

HAMILTON, Th. Boekdrukker-uitgever. 
Woonplaats Sudermanstraat. Drukker- 
uitgever van het letterkundig weekblad 
Allemans Vriend, uitgegeven met de 
medewerking der Violieren, letterkun- 
dige afdeeling der Sint-Lucasgilde, 
1860...., in-4 . Hij gaf ook nog een 
tweetal andere weekblaadjes uit, die 
echter geenen stand hielden. 



HASREY, Joannes. Boekverkooper . In 
16 14 verscheen bij hem het volgende 
zeldzame werk : 
Varias antique dades de Espaha Africa y 
otras provincias por el Doctor Bernardo 
Aldrete Canonigo. En Amberes, a costa 
de Juan Hasrey, anno 1614, in-f . 

HAZE, Philippus De. Boekdrukker. In 1577 
was hij werkzaam bij Jan Mollyns. 

HEENBERGHEN, Pieter Van. Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in I5S7- 

HEIRSTRAETEN, J.-B. Boekdrukker en 
uitgever van het maandblad Mengel- 
stoffen tot bevordering van onderwijs, taal 
en letterkunde, 1824-1834, in-8°. In 
1825 vinden wij hem woonachtig op 
de Steenhouwer svest, by den Oever, en van 
1828-1834 op de Lombaerdevest . Zijne 
weduwe zette de zaak voort en drukte 
ook in vennootschap met Rysheuvels 
onder de firma : Rysheuvels en de 
wed. J.-B. Heirstraeten. 

HEIRSTRAETEN, de Wed. J.-B. Boek- 
drukker-boekverkooper, werkzaam in 
het begin der xix e eeuw (1837). Woon- 
plaats Lombaerdevest, n° 902. 

HELMAN, Frederik. Boekverkooper, werk- 
zaam in 1663. Wij kennen hem door 
het volgende werk : 
Remonstrances au roy des depute^ des trots 
Etats de son Duche de liourgogne.... 
Imprimé k Envers, pour Frederic Hel- 
man, 1663, kl. in-8°. 



44 



HELMANS 



HELMANS, Nicolaas. Boekdrukker of 
boekverkooper, werkzaam op het einde 
der xvii e eeuw. Woonplaats by d'Eyer- 
merkt, In den gulden Leeuw. 

HENDRICSENofHENRICK,HENDRICKS, 
HEYNDRICX, Hendrik, Hendriksz. 
Boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1572. In 1577 vinden 
wij hem woonachtig op onser vrouwen 
Kerckbof, ook oen de noortfijdc van 
onser Vrouwen Kercke, In de Leliebloem, 
en in 1585 in dezelfde buurt In 't 
Gulden Cruys. Bij hem verscheen de 
zeldzame vlaamsche uitgave van het 
tooneelstuk Celestina.... Een Tragie- 
comedie... 
Ook willen wij om zijne verdienste, het 
volgende werk hier vermelden, het- 
welk bij hem in 1580 van de pers 
kwam : 
De Zeevaert, oft conste van ter %ee te varen, 
van den Excellenten Pilote Af ter Peeter 
de Medina Spaignaert... meth noch nieuwe 
onderwysinghe van Micbiel Coignet. 
T'Hantwerpen by Hendrick Hendricsen 
op onser Vrouwen Kerckhof in de 
Lelie-bloeme, 1580. in-4 . H. H. was 
een der verdienstelijkste drukkers van 
zijnen tijd. 

HENDRICK of Hendrik de Lettersnider. 
Zie Lettersnieder. 

HENNEKENS DE PRINTERE. Als « vry- 
meester printere » in St-Lucasgilde aan- 
genomen in 1486. Zie Dingesche. 



HENRICX of HEYNRICX, Jacobus. Boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1577. In 1579 verscheen bij 
hem het werk : 
La Ripublique des Suisses.... nouvellement 
mis enfranfois. A Anvers, par Jacques 
-Henrycx, 1579, in-8°, hetwelk voor 
een zeldzame Antwerpsche druk ge- 
houden wordt. 

HENRICXSENS, Henric. (Hendrik). Boek- 
verkooper. Wij vinden hem niet ver- 
meld in de Liggeren van Sint-Lucas- 
gilde, maar wel in het Archievenblad 
van Antwerpen, dl. vn, bl. 159, dl. vra, 
bl. 159, in een vonnis overgedrukt uit 
de « Correctieboecken » van 1513-68, 
hetwelk wij hier in zijn geheel mede- 
deelen : 

Gecorrigeert by Heeren Clause 
van Lyere, Riddert y Scouteth, 
Burgemeesteren, Scepenen ende 
Raide van der stadt van Antwer- 
pen, opten xxxen doch van Octobri 
anno xxvi. 

Henric Henricxens, geboren van Tïerghen- 
Opten-Zoom, en Tanneken Zwolfs, van 
Bruessele, overmits dien dat %y alle beyde, 
sekere boecxkens diversschen lieden ver- 
ccfbt ende gcdistribueert hebben, inhoudende 
insgelycx de ketterie ende leeringe van 
Martinus Luther, contrarie ende grootelic 
in versmadenissen vanden bevelen ende 
geboden van Onsen Aller genadichsten 
Heere den Keysere, daeraf de Heere ende 
de Stadt oic wel geinformeert ^yn, selen 
porren, binnen sonneschyne, vuyter stadt 
ende vryheyt ende, binnen den derden 



HERCULES 



4S 



dage, vuten Mercgreefscape van %Antwer- 
pen. t ende doen de pelgrimagie nabescreven, 
te wetene : de vaers. Henrick tOnser 
Liever Vrouwen te Boenen ende de voers. 
Tanneken tOnser Liever Vrouwen te 
Parys, ende, na de brieven, by elcken 
van hen, daeraff overgesonden, nuyet 
wederomme inneeomen syen hebben ierst 
sHeeren ende der stad gemoeye, elck van 
hen op syn vorste litb. (i) 

Correctieboeck, 1513-68, fol. 30.) 

(1) Op den bladrand : Dicta Anna Svolfs presen- 
tavit litteras peregrinationis Dominis den xxvi*» 
dach Junii anno xxvn° ende hebben deselve 
geconsenteert inne te comene. 

Littere peregrinationis dicti Henrici Henriczsens 
fuerunt presentate Dominis Marchioni et Magis- 
tratui zxi die mensis Novembris anno xxvi°, 
sed non habet facultatem neque consensum 
Domini et Oppidi intrandi. 

HERCULES , Nicolaas . Boekverkooper , 
aangenomen in St-Lucasgilde in 16 19. 

HERLEYN, J. Oude-boekverkooper, werk- 
zaam in 1856. Woonplaats Kammen- 
straet, n° 40. 

HERLEYN, Ph. Oude-boekverkooper, werk- 
zaam in het begin der xix' eeuw. Woon- 
plaats Wisselstraet, n°462 (wijknummer). 
Later op de Handscboenmarkt, n° 10. 

HERTOGHE, Joost De. Boekverkooper. 
Woonplaats oen de Kerckdore (van O. L. 
V. K.). 

HEUVEL, Paulus Van den. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
IS 84. 



HEY, C. Ignatius Van der. Boekdrukker en 
boekverkooper. Woonachtig in 1730- 
1741 in de Borsestraet. 

HEY, Joannes Van der. Boekdrukker, 
werkzaam in 1732. Zijne weduwe zette 
de zaak voort onder de firma : 

HEY, Wed. van C.-J. Van der. Boekdruk- 
ker. Van 1 749-1762, vinden wij haar 
woonachtig op de Meir, In den H. Geest. 

HEY, Peeter-Lambrecht Van der. Boek- 
drukker en boekverkooper, aangeno- 
men in St-Lucasgilde in 1769, Deken 
gekozen in 1777. Wij vinden hem 
reeds werkzaam in 1762 en woonachtig 
op de Lombaerdevest, In Sint-Elias en 
van 1777- 1797 op de Schoenmer ckt (op 
den hoek der Schrijnwerkersstraet) In St- 
Elias. Hij was de uitgever en drukker 
van den gekenden almanak Gerieflijke 
nieutvjaers-gift, begonnen in 1762 en 
tot heden voortgezet door J.H. Van der 
Wielen, Lange Koepoortstraat, n° 30. 

HEY, Hendrik-Petrus Van der. Boek- 
drukker (stadsdrukker) en boekverkoo- 
per. Hij is waarschijnlijk een zoon van 
den voorgaande. In 1827 woonde hij 
op de Schoenmarkt, op den hoek der 
Schrijnwerker straet. 

HEY, H.-P. Van der. Boekdrukker en 
boekverkooper. Werkzaam in de eerste 
helft der xnt e eeuw.Woonplaats Schoen- 
markt. 



46 



HEYDEN 



HEYDEN, Jasper. Boekdrukker of boek- 
verkooper, werkzaam in 1580. 

HEYMERIUS. Zie Cornelissen. 



HEYLEN, Gonzalrs Van. Boekdrukker, 
boekverkooper en plaatsnijder, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1693. Hij 
drukte reeds in 1676 het werk : 

Aritmetica, van nieus ghecorigeert , door 
C. Fan Nieurode (Bern. Stockmans). 
t'Antwerpen, bij G. Van Heylen, 1676, 
in-8°. Woonplaats in de corte Gast- 
buysstraetj In den witten Enghel (1680). 

HEYLIGHER, Joseph-Hendrik. Boekdruk- 
ker en boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1792. Woonplaats op 
de Groote Merckt, In de Pauw. 

HILLEN, Michiel van Hoochstraeten, ook 
MICHIEL VAN HOOCHSTRAETEN. 
Boekdrukker. Volgens J. Vissers Naam- 
lijst van boeken.... zou er bij dezen 
drukker reeds in 1495 een werk van 
de pers zijn gekomen, namelijk : 

SHe At nvt van ZrtlanM. Antwerpen, by 

Michiel van Hoogstraten, 1495, in-4 . 
Ook te vinden in den catalogus Van 
Damme, N° 1989, alhoewel de heer 
D r Campbell, in zijn merkwaardig 
werk : Annales de la typographie nier- 
landaise au xv e siècle, hiervan geene 
melding maakt en slechts één enkel 
werk opgeeft, verschenen den 14* Mei 



1500, hetwelk volgens hem nog zeer 
te betwijfelen valt. 

Vruchteloos hebben wij het geboortejaar 
van dezen meester drukker, en het jaar 
zijner neerzetting hier te Antwerpen, 
trachten op te sporen. 

De heer ridder van Havre in zijn be- 
langrijk werk : Marques typographiques 
des imprimeurs anversois zegt, dat' hij 
de zoon is van Jan en van Cath. Deb- 
bauts, en zeer waarschijnlijk te Hoog- 
straten geboren, tusschen de jaren 
1470-1485 (?). Hij werd burger van 
Antwerpen in 1508 en werd inge- 
schreven onder den naam van Michiel 
Hillen, Janszone. Hij bewoonde eerst 
een huis gelegen op den hoek der Lom- 
baerdevest en later achter het O. L. V. 
Kerckhof, in de Cammerstraet , by die drie 
Kandeleers, in eenen gang of straatje, 
thans afgebroken en versmolten in de 
nieuwe aangelegde Nationalestraat. 
(R r v. H.) 

In 15 18 bewoonde hij in de Cammerstraet 
het huis de Rape> alwaar hij gedurende 
28 jaren werkzaam bleef. In 1546, na 
den dood van zijn zoon Joannes, liet 
hij zijne zaak over aan zijn schoonzoon 
Jan Steelsius, gehuwd met zijne doch- 
ter Margaretha. Michiel Hillen van 
Hoochstraeten, overleed den 2l n Juli 
1558, en werd begraven in het klooster 
van het derde order van St-Franciscus. 
Hij bediende zich van een tiental druk- 
kersmerken welke de heer ridder van 
Havre in zijn bovengemeld werk mede- 
deelt en waarvan wij er hier een van 
laten volgen : 




HILLEN {VAK HOOCHSTRAETEN), 

JoANNES (JOANNES HoOCHSTRATANUs), 

Michielsz. Boekdrukker. Hij drukte 
onder zijnen naam in de drukkerij 
zijns vaders gedurende de jaren 1540- 
1543. Dit laatste het jaar zijns over- 
lijdens. De werken vóór dit tijdstip 
onder zijnen naam verschenen zijn 
zeer zeldzaam; echter kunnen wij van 
hem een werk vermelden hetwelk hij 
reeds in 1526 met Adriaen Tilianus 
(Thielemans of Tielens ?) drukte, het 
draagt voor titel : 

Serum gestarum a Urabantia Ducibus 
Historia, nutte primum latine conscripla 
per %Adriamm Barlandum.... Hadrianus 
Tilianus et Joannes Hoochstratanus. 
Antverpiae excudebant, 1526, kl. in-8°. 

Hij bediende zich van de merken zijns 
vaders, waarvan wij er hier nog een 
laten volgen : 



OmUêfrrt ntst. 




HOECK, Simos' Van. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1 5 57. 

HOEVEN, Servaes Van der. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in - 
'579- 

HOLLANDER, Adriaen D'. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1674. 

HOLLANDER, Gaspard De. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1658. 
Woonplaats op de Meer, In de Kroon 

(1670). 

HOMBERGH. Zie Eckert. 



HONT 



HOST, Willem. Boekdrukker, aangeno- 
men in St-Lncasgilde in 1 5 20. 
Was deze een meester of drukkersgezel ? 
Wij kennen geene werken door hem 
gedrukt. 

HONT, Jam De. Boekdrukker, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1522. Wi) kennen 
geene werken door hem gedrukt* 

HOOGSTRAETEN, M. Va*. Zie Hille* 

M. VAN HOOCHSTRAETEN. 

HOUWEEL of HAUWELIJ, Cristiaen. 
Boekdrukker of boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1575. 

HUBERTI, Adriaen. Boekdrukker of boek- 
verkooper. (Waarschijnlijk wel Adr. 
Huybrechts ?) Hij was werkzaam in 
1587-1604. In 1592 verscheen bij hem 
het volgende werk : 
Tbcatrum crudelitatum Haereticorum nostri 
temporis. Antverpiae, apud Adr. Huberti, 
anno 1592, in-4 . In 1604 verscheen 
er eene 2'* uitgaaf van dit werk. 

HUERNE, Peeter Van. Boekverkooper. 
Hij werd den $• Mei 1570 bij verstek 
veroordeeld om verboden boeken ver- 
kocht te hebben. 
.... Peeter van Huerne, aick boeckvercoopere, 
fugitiff ende gebannen duerdyen dat hy 
verbodene boecken vercocht hadde.... 

*ArchUvenblad, dl. xn, bl. 472. 

Wij hebben niet kunnen opsporen waar hij zijne 
woonst bezat, ook in latere jaren hebben wij 
hem niet meer aU in Antwerpen wonende, 
vermeld gevonden. 



HUMBER, GtEGOKius. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Er is zeer weinig van hem 
bekend. In 1581 verscheen bij hem 
bet volgende werk, hetwelk voor een 
zeer zeldzame Antwerpsche druk ge- 
houden wordt : 
Les ceuvres de P. Ftrgile Maro, prince des 
poetes latins... A Anvers, par Grégoire 
Hvraber, 1581. 

HUYBRECHTS, Adriaen. Boekdrukker of 
boekverkooper. Wij vinden hem in 
1587 woonachtig in de CammerstraeU, 
In de vette Hinne. In gemeld jaar ver- 
scheen bij hem het volgende werkje : 
Het argument van bet spel van Sinnen.... 
den vyfften April.... voor stadtbuys ver- 
toont.... 1587. in-4 . 

HUYS, Marttnüs. Zie Huyssens. 

HUYSMANS, Joannes. Boekverkooper. 
Hij wordt vermeld tusschen de huur- 
lingen (in de Pandstraat?) der kerk- 
fabriek van O. L. V. in eene rekening 
van 1570-1573 ; zijne weduwe in 1573- 
1576; bijgevolg moet deze boekver- 
kooper omstreeks 1573 gestorven zijn. 

HUYSSENS, Martinus. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1562. 
Wij vinden hem woonachtig (1590- 
1614) op ons lief Vrouwen Kerckhof oen 
de Noord-iyde, In den gulden Leeu % ook 
op 't Cleyn Kerckhoff en Melckmerdt. 

HUYSSENS, Joannes. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1630, 



HUYSSENS 



49 



overleden in 1652. Woonplaats oen de 
de nieu Borst (1636-1647), waarschijn- 
lijk in de Israëlietstraat. 

HUYSSENS, Joannes. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1660-61. 
Zijne weduwe zette de zaak voort 
onder de firma : 

HUYSSENS, Wed. van Jan. Boekverkoo- 
per. In 171 5 vinden wij haar nog 
woonachtig in de Israelietstraet, by de 
Barse, alwaar zij in gemeld jaar de vol- 
gende werkjes uitgaf : 
De Toeven hooft jonden..., Belachelych misver- 
stant..., Don Ferdinand..., allen werken 
van W. Ogier, van Antwerpen. 

HUYSSENS, Lbonardus. Boekverkooper, 

aangenomen in St-Lucasgilde in 1673. 

. Zijne zaak werd gesticht in 1686-87. 

HUYSSENS, Frans. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1712, overleden in 1716. Wij 
kennen hem slechts door het volgende 
werk : ' 

Theatrumfungorum t oft het tooneel der cam- 
pernoelien, door F. van Sterbeeck, priester. 
Antwerpen, by Fr. Huyssens, 17 12, 



in-4 . 



1 



ISHO VEN, Joseph Van. Boekdrukker, boek- 
verkooper en uitgever van De Vlaemsche 
Kederyker, tijdschrift ter bevordering 



van taal-, dicht- en letterkunde, 1843- 
1856, in-8°.In vennootschap metG.Van 
Merlen, was hij tevens uitgever van het 
maandschrift De Vlaemsche Letterbode; 
ook drukte hij een aantal schoolboeken. 
Hij overleed ten jare 185 1, waarna 
zijne weduwe de zaak voort zette onder 
de firma : 

ISHOVEN, Wed. Jos. Van. Boekdrukker, 
boekverkooper en uitgever. Zij was 
onder deze firma werkzaam sedert 1852 
en woonde aanvankelijk in de Mark- 
gravenstraat , n° 11. In 1873 stichtte zij 
eenen bij winkel op de St-Jacobsmarkt, 
n° 12. Thans wordt de zaak, gelegen 
Van Straelenstraat, n° 8 9 door de erf- 
genamen onder de oude firma Wed. J. 
Van Ishoven, voortgezet. 



j 



JACOB (Meester). Boekverkooper. Woon- 
plaats (na) by de Predikheeren. Aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1457, over- 
leden in 1487-88. 

(Nota der Uggeren van St-Lucasgilde, dl. 1, bl. 1 1 . 
De heer Leo de Burbure, vraagt of deze 
niet dezelfde is als Jacob de Meester, schoon- 
zoon van Lieven van Lathem en echtgenoot 
van Wine Bots, vermeld in een schepenbrief 
van 12 Januari 1479.) 

JACOBS, Pieterssone. « Printere », aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1530. Wij 
kennen geene werken van dezen druk- 
ker. 



50 



JACOBS 



JACOBS, Joseph. Boekverkooper en boek- 
binder, geboren te Antwerpen, den 15° 
Februari 163 1, overleden den i8 n Juli 
1689, was tevens opzichter der Boekerij 
der stad Antwerpen. Hij werd aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1655. In 
1661... vinden wij hem woonachtig 
In de Borst straet, boven op de Borse, ook 
op de Gallerye van de Borse, later; in 
1681... In de Borse-straet, noest den 
hoeck van de lange % Nieu-straet . Zijne 
weduwe zette de zaak voort onder de 
firma : 

JACOBS, Wed. van Joseph. Zij was nog 
werkzaam in 1701. Woonplaats Borse- 
straet. 

JACOBS, Joseph. Boekdrukker of boekver- 
kooper. Woonachtig, in het jaar 1675, 
in het Kipdorp, op den hoeck van de 
Paddegracht (Princesstraet). 

JACOBS, J.-B. Boekdrukker, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1697. Hij woonde 
op de Lombaerde vest, noest den hoeck van 
de Cammer straet , In 't Huys van Neringhe 
(1698). 

Volgens den heer Th. J. Arnold zou een Jan 
Baptist Jacobsz. te Antwerpen gedrukt hebben, 
in 1642. 

JACOBS, Peeter, Josephsz. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1703. 
Woonplaats in de Corte Nieuwstraet, 
In dm witten Leeuw. Hij overleed in 
1707-08. Reeds in 1709 drukte zijne 
weduwe onder de firma : 



JACOBS, Wed. van Petrus. Boekdrukker. 
Zij bewoonde hetzelfde huis, alwaar 
wij haar nog werkzaam vinden in het 
jaar 1743. 

JACOBS, Philippus. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 171 5. 

JACOBS, J.-M. Boekdrukker en boekver- 
kooper. Hij was werkzaam in de eerste 
helft der xix e eeuw en woonachtig in 
de Pieter-Pot-straet, n° 2930 (wijknum- 
mer). 

JACOBS-JANSSENS. Boekdrukkers-uitge- 
vers van Le Philotechnique, weekblad, 
groot in-4 , in 1839 gesticht, en in den 
aanvang van 1840 gestaakt. Woonplaats 
Groote Markt. Zie Janssens- Jacobs. 

JACOBS, Joseph, zoon. Boekdrukker, werk- 
zaam in het begin van de eerste helft 
der xix e eeuw. . 

JANS, Aug. Boekdrukker, werkzaam om- 
streeks de jaren 1850-55. Woonplaats 
Kaasstraat, n° ƒ29 (wijknummer). 

JANSSENS , Outgheert . Boekdrukker . 
Volgens het Archievenblad van Antwer- 
pen, dl. vn, bl. 392, werd hij vervolgd 
en gevangen gezet voor het drukken 
van verboden boeken, doch ter oorzake 
van den dag zijner veroordeeling, den 
goeden Vrijdag, in vrijheid gesteld. 

Rekeningen van den Marckgraef van Ant- 
werpen. Veneris xim aprilis ante Pascha 
Anno xxxv (1536 n. s.). 

<r Outgheert Janssens, boeckprintere, geboren 



JANSSENS 



5i 



van Amsterdam, obtinuit (mids den hey- 
ligen tydt ende den goeden doch van 
heden, wesende Goet Vridach) graciam 
snorum delict orum. » 

JANSSENS, Alexander. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1558. 

JANSSENS, Herman. Boekdrukker. Bij 
eene gerechtelijke huiszoeking werden 
bij hem, den 14" April 1570, verboden 
boeken gevonden. Hij werd gevangen 
genomen en naar de staatsgevangenis 
« het Steen » gevoerd. Wij vonden geene 
vermelding van het vonnis. Ook kennen 
wij geene werken van dezen drukker. 

JANSSENS, Gheleyn (Gislenus). Boekdruk- 
ker en boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1587. Hij woonde 
eerst (1589) op onser Vrouwen Kerckhof ; 
nog dit zelfde jaar, en nog in 1605 
vinden wij hem in de Cammerstraet y 
In den wakenden Hoen woonachtig. 
In de Graf- en Gedenkschriften der prov. 
Antwerpen, dl. n, bl. 136, treffen wij 
het volgende aan : 

D. O. M. 

Monumentum 

GISLENI JANSENY Bibliopol* 

qui obyt 18 Mart. 1619 

et 

CATHARIN/E A TONGRIS eius uxoris 

quae obyt 2 Julii 1621 

R. I. P. 

Beiden werden in de St-Jacobskerk be- 
graven. 



JANSSENS, P.-J. Boekdrukker. Woonachtig 
in 1799 op de Vlasmerkt; in 1800 in 
de Corte Gaste (Gasthuis) straet ; van 
186 i-i 807 in de Pruym-straet (Pruynen- 
straat), en 1808- 18 10 op degroote Merkt, 
In de Blauw-Cuyp. Hij was drukker 
en uitgever van de Antwerpsche Ga^ette, 
een halfweekblad, in-4 , later in-f°. 
In 18 10 was het nog slechts een adver- 
tentieblad. 

JANSSENS, P.-E. Boekdrukker, werkzaam 
in 1849-58. Woonplaats Groote Koraal- 
berg, n° f 2. 

JANSSENS, Tobie-J. Boekdrukker en boek- 
verkooper, werkzaam in het begin der 
xix e eeuw. Woonplaats Groote Markt, 
n° 6y4 9 ook in het huis dragende het 
n°4#o(wijknummers). Later, in 1850, 
op den Grooten Kauwenberg. 

JANSSENS-JACOBS, P. Boekdrukker en 
boekverkooper, woonplaats Hopland, 
n° 34. 

JANSSENS en VAN MERLEN. Boekdruk- 
kers en uitgevers van het Antwerpscb 
Nieuwsblad, een halfweekblad, klein 
in-folio, gesticht in 1821, onder den 
titel Correspondentie van de Schelde of 
Antwerpsche Courant, welken titel het 
behield tot in 1824. 
« In de eerste jaren na de omwenteling, 
zegt K. L. Torfs, genoot het tamelijk 
veel bijval, en verkreeg het oorlof om 
zich Provinciaal Antwerpsch Nieuwsblad 
te noemen. Na de afschaf&ng van het 



52 



JANSSENS 



zegelrecht in 1848, zag het zich ge- 
dwongen — door de concurrentie van 
andere bladen — dagelijks te verschij- 
nen, tot dat het eindelijk, aan mangel 
van abonnentvoedsel in 1853 bij een 
nieuw gesticht blad ingelijfd werd. » 
Zie K. L. Torfs, Periodische drukpers. 

JANSSENS, Lodewijk. Boekdrukker en 
boekverkooper. Aanvankelijk onder 
deze firma, en sedert 1889 onder de 
volgende firma werkzaam : 

JANSSENS & Zonen, Lodewijk. Boekdruk- 
kers en boekverkoopers. Woonachtig, 
van 1879 tot 1888, in de Kerkstraat 
en heden in de Carnotstraat, n° 125. 
Het eerste werk dat onder deze firma 
het licht zag, is de herdruk van 
G. Ogier's Seven Hooft-sonden. T'ant- 
werpen, by Lodewyck Ianssens en 
Sonen, Druckers & Boeckvercoopers, 
in de Carnotstraet, 125. Anno 1890. 
in-8°. 
Zie verder het Biographisch woordenboek 
van J. G. Frederiks e. a. 

JANSZ. (Joris). Boekdrukker, werkzaam in 
1657. In gemeld jaar drukte hij het 
volgende werk : 

Beurs-praetjes, over de Prognosticatie van den 
Winter en Lente des leugenachtigen Heers 
Mattbicus Questor, tusseben Paul, Rogier, 
Robbert en St-Gaspar, Coopluyden. Tot 
Antwerpen, gedruckt by Joris Jansz., 
sonder grom, woonende in de Lange- 
straet, 1657, in-4 . 

Wij vermoeden dat Joris Jansz. een duik- 
naam is. 



JEGER of IEGER, Chrisïüffel. Boekdruk- 
ker en plaatsnijder, werkzaam in 1637- 
. 1641... Geboren in 1596, en overleden 
in 1652. Hij werd in St-Lucasgilde 
aangenomen in 1627. 

JODE of JUDE, Geeraerdt (Gerar dus) De, 
Willemsz. Boek- en plaatdrukker. Ge- 
boren te Nijmegen. In 1547 in St- 
Lucasgilde opgenomen, verkreeg hij, 
den 26° Juli 1549, het poorterrecht 
van Antwerpen, alwaar hij overleed, 
den 5 a Februari 1592; hij werd op 
O. L. V. kerkhof begraven. In 1584 
vinden wij hem woonachtig op de 
Catelynevest ; ook zagen wij van hem 
een werk met het adres In de Catte, 
by de Borse y waarschijnlijk op de Cate- 
lyne, ook vroeger Catte vest genaamd. 

JONGHMANSJ.-A.Boekverkooper.Woon- 
achtig (1854) in de Korte Nieuwstraet, 
n° i}. Zijne weduwe zette de zaak 
voort onder de firma : 

JONGHMANS, Wed. J.-A. Boekdrukker. 
Woonplaats Hespenstraet 9 n° 12. 

JORSSEN, J. Boekdrukker-uitgever. Hij 
stichtte zijne zaak in 1861 en was 
aanvankelijk uitgever en drukker van 
het dagblad L'Opinion, alsook van de 
strijdbladen De Trompet ; De Fakkel en 
van het fransche tooneelblad Mephisto, 
van het weekblad De Werker en heden 
nog van het weekblad De Voorwacht, 
alsook van een klein getal geschied- 
kundige werken. Hij overleed ten jare 



JOUAN 



53 



1880, en werd opgevolgd door zijn 
zoon die de zaak onder dezelfde firma 
voortzet. Woonplaats Hochtstetter straat, 
n° 21. 

JOUAN, J. Boekdrukker en boekverkooper, 
werkzaam in het begin der xix e eeuw, 
later onder de firma : 

JOUAN, J. Boekdrukker, boekverkooper en 
uitgever van het Journal d'Anvtrs et de 
la Province, in 181 4 gesticht, en sedert 
van vader op zoon voortgezet, tot in 
het jaar 1882. 
« Dit Journal », zegt K. L. Torfs, « als 
dagelijks (zon- en feestdagen uitgezon- 
derd) verschijnende, was eigenlijk het 
eerste dagblad van Antwerpen, en vóór 
de omwenteling het voornaamste dezer 
stad. Het had toen tot opsteller wijlen 
de heer Peseux, een Franschman, doch 
die zich geheel met Antwerpens belan- 
gen had vereenzelvigd. Het Journal 
d'Anvtrs mag uit zijn verleden schoone 
bladzijden aanhalen. Den 26° Juli 1817 
werd den uitgever door het speciaal 
gerechtshof van Brussel eene veroor- 
deeling medegegeven, omdat zijn blad 
' de afschaffing van den Scheldetol had 
besproken. Het maakte zich ook ver- 
dienstelijk tijdens den Spellingsoorlog, 
als wanneer het de zijde hield van het 
Taalcongres en de Desrochisten dapper 
bestreed. » 

JOUAN & Zoon. Boekdrukkers en boekver- 
koopers. Woonplaats Groen Kerkhof, 



n< 



6. 



JOURET, Petrus. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1696. Stadsdrukker in 1705. 
In 1698 vinden wij hem woonachtig 
op de Melck-tnarckt, In de dry Monicken. 
In 1716, het jaar waarin hij drukte : 
'T nieuw gesang der tnaegden... (Liedekens 
door G. Van Roost , plebaen van Mechelen) 

— door de geestelijkheid verboden 

— woonde hij op de Melck-Merckt, 
In de gulde Tralie ; in 1720 op de Melck- 
Merckt, In de gulde Tes, en in 1732 
(volgens de Liggeren van St-Lucas- 
gilde 1728) tot aan zijnen dood, weder 
In de gulde Tralie. Zijne weduwe zette 
de zaak voort onder de firma : 

JOURET, Wed. van Petrus. Stadsdrukker. 
Woonplaats op de Melck-Merckt, In de 
gulde Tralie. Het volgende vinden wij 
vermeld in de Graf- en Gedenkschriften 
der prov. Antwerpen, dl. 1, bl. 44. 
« Petrus Jour et sterf den 16 January 17)4, 
Anna Bar bar a Coppens, syn huysvrouw, 
sterf den 1} Sept. 17S9. » Beide werden 
in de hoofdkerk te Antwerpen be- 
graven. 
Zie aangaande P. Jouret : A. Govaerts, 
Typographie musicale dans les Pays-Bas, 
bl. 147-148. 

JOURET, Bernardus-Jacobus. Stadsdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1724. In 1730 vinden wij hem woon- 
achtig op d'Eyer-Merckt, In de Sterre 9 
en in 1746 in de corte Nieuwstraet, In 
't gulde Vlies. Zijne weduwe zette de 
zaak voort onder de firma : 



54 



JOURET 



JOURET, Wed vak Bernardus-Jacobus. 
Boekdrukker. Wooaplaats in de corte 
Nieuwstratt, In 't gulde Vlies. 

JUXTA MORTARIUM AUREUM. Zie 

MORTARIUM. 



K 



KAETZ, Pieter. Boekverkooper. Woon- 
achtig in de Cammerstraet, In 't huys 
van Delft. 

Aant. Volgens de Tiïbliotheca belgica, bl. B 120, 
was gemelde boekverkooper-uitgever, die te 
Londen was gevestigd, waarschijnlijk een uit- 
gewekene uit de Nederlanden, die te Antwerpen 
een succursaal bezat. In 1525, verscheen bij 
hem, te Antwerpen, ecnen 'Bibel int duitsche 
tuersUlick overgheset, in-io®, gedrukt door Jan 
(Hans) Van Roemundt of Remunde. De heer 
ridder van Havre in zijn meer gemeld werk, 
en de Bibl. belgica deelen zijn merk mede. 

KAJU of KAJEU, Antonius. Zie Caju of 
Caiu, Du. 

KEERBERGHEof KEERBERGHEN, Peeter 
Van. Boekdrukker, woonachtig op onser 
Vrouwen Kcrckhof, In de gulde Sonne, 
en in 1563 op onse L. V. Kerckhof, Int 
gulden Cruys. Aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1557. Hij wordt vermeld 
onder de huurlingen der kerkfabriek, 
voor de eerste maal in eene rekening 
van O.L.V. kerk, van Kersmis 1562-63, 
en voor de laatste maal, in die van 
Kersmis 1568-69. Zijne weduwe wordt 
ook in dezelfde hoedanigheid als haar 
echtgenoot aangetroffen, in eene reke- 
ning van Kersmis 1569-70 en 1570-71. 
Zij zette de zaak voort onder de firma : 



Keerberghen, Wed. van Peeter Van, 
en was nog werkzaam in 1572. 

Aant. Peeter Van Keerberghen mag voor een der 
werkzaamste en bijzonderste drukker van zijnen 
tijd aanzien worden ; ook leverde hij, met zorg 
uitgevoerd, een groot getal werken in verschil- 
lende talen. 

KEERBERGHEN of KEERBERGEN, Jan 
Van, Peetersz. Boekdrukker en boek- 
verkooper, geboren te Antwerpen in 
1565, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1586. Hij was Deken van gemelde 
gilde in 16 14 en in 16 16 wordt hij 
vermeld met Jan Van Meurs, als over- 
sten der boekverkoopers. In 1591 
vinden wij hem woonachtig op onser 
liever vrouwen Kerckhof, Int huys van 
Neeringhe, en in 1594 in de rechte 
Cammerstraete, In de gulde Sanne. 

Aant. Jan Van Keerberghen, beschuldigd door 
zijnen « naesten ghebuer » Jan Trognesius en 
Philippus Jansz., van verboden boeken ver- 
kocht en gebonden te hebben, werd den 13» 
Januari 1570 op het Steen gevangen gezet, 
doch later uit oorzaak van onvoldoende be- 
wijzen, en na aangetoond te hebben dat dezelfde 
Jan Trognesius «r by allen manuren altyts heeft 
gesocht des verweerders (Jan Van Keerberghen 1 s) 
neringe te ondercruypen , ende den verweerders 
Jan Van Keerberghen' s) alsoe had mogelijk geweest 
geheelyck te ruynerende », werd hij onder borg- 
tocht in vrijheid gesteld. 

Hij stierf kort nadien te zijnen huize, niet onwaar- 
schijnlijk aan de gevolgen van deze valsche 
beschuldiging, of aan eene besmettelijke ziekte, 
opgedaan in de gevangenis het Steen, waaraan 
zijn voorganger J. Roelants, aldaar bezweek. 

KEERBERGHEN, Jan Van (de jonge), Jansz. 
Boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 16 17. 



KENNES 



55 



KENNES, H. &L. Boekdrukkers-uitgevers, 
opvolgers van L. Gerrits. Woonplaats 
Gratie Kapelstraat n° 8. Zij zijn de 
uitgevers van verscheidene klerikale 
weekbladen ; en drukten ook eenige 
verdienstelijke werken. 

Aant. Dit huis werd eigenlijk in 1852 gesticht, 
onder de firma Kennes en Gerrits, maar in 
1860 veranderd in L. Gerrits. Later, na de 
dood van L. Gerrits, werd de zaak voortgezet 
door de zonen H. & L. Kennes. 

KERSTIAEN... de printere. Aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1486. Eerst in 1507 
vinden wij hem weder vermeld in de 
Liggeren van St-Lucasgilde, en dan 
nog zonder opgave van bedrijf. Ook 
hebben wij nergens iets aangaande 
zijner drukpersvoortbrengselen vermeld 
gevonden. Zie Kessler. 

KERSTIAEN, Lieven (Levinus). Boek- 
drukker. Hij leerde in 1540 bij Jan 
Lyfrinck, en werd in gemeld jaar als 
leerjongen in St-Lucasgilde aangeno- 
men. Wij vinden hem later niet weder 
vermeld, en deelen zijn naam slechts 
mede in verband met hem die vooraf- 
gaat» Kerstiaen... de printere. 

KESSLER of KESLER of KESTER, Nico- 
laes. Boekdrukker. Volgens J. W. 
Holtrop's Monuments typographiques des 
Pays-Bas au xv* siècle, en D r CampbeU's 
Annales de la typographie nierlandaise 
au xv e siècle, was deze drukker op het 
einde der xv* eeuw werkzaam te Bazel, 
in Zwitserland, en bracht hij zijne 
kunstvoortbrengselen ook te Antwerpen 



in den handel, met het doel daarvoor 
meerdere aftrek te vinden, zoo als 
onder andere het werk Petrus Lombardus 
in Sententias. Antverpiae, par Nicolaum 
Kesler, 1489, in-f°. (D r Campbell, 
n° 1408, overgenomen van Janssens.) 
Dit blijft onaangeroerd ! Maar wat wij 
willen terechtwijzen, is de misslag door 
beide hooger vermelde bibliographen 
begaan, wanneer zij beweren dat Kessler 
of Kester in St-Lucasgilde als meester 
boekdrukker werd aangenomen in 1488, 
(D r Holtrop zegt 1486). Wij zochten 
vruchteloos op beide jaren, en vonden 
wel in 1486 Kerstiaen... de printere, 
maar geen Kessler noch Kester, tenzij 
Kerstiaen voor Kessler óf Kester moet 
doorgaan, waaraan wij grootelijks twij- 
felen, aangezien er in 1540 ook een 
Leonardus Kerstiaen als drukkersgezel 
voorkomt. 

Wij sluiten met de vraag : kon Kessler 
of Kester, die een vreemdeling en te 
Basel werkzaam was, wel deel maken 
van de St-Lucasgilde ? Wij gelooven 
neen ! daar er uitdrukkelijk in hare 
statuten, gedagteekend van 1442, in 
Art. 1 het volgende vermeld staat : 

I.... In den yersten, dat van nu vardane 
nyemant in hair geselscap en sal mogen, 
die meesterye houden wille, hy en sal 
tyerst poorter sin, 

KEYSER, Marten (Martinus) De, ook 
MARTIN LEMPEREUR, MARTI - 
NÜM GESARUM. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1528. In 
1525 vinden wij hem woonachtig in de 
Bucsteeck (Boeksteeg), by dysere Waeghe. 



5 8 KOI 

KONINCKX, A. De. Boekverkooper-uit- 
gever. Hij stichtte zijne zaak in 1887 
in de Edelinckstraat, n" 2j, en is heden 
werkzaam op de Lombaardevest , n" 8, 
In den Passer. Hij is uitgever van een 
drietal tijdschriften en van eenige ge- 
schiedkundige werken. 

KORNICKER, Max. Boekverkooper. Zie 
Ruef, Max 



LAET, Hans (Jan) De. ook LATIUM, 
LATIO, gezegd van STABROECK, 
Arnoldusz. Boekdrukker, waarschi j olijk 
geboren te Stabroek in 1525. Hij werd 
poorter van Antwerpen in 1544, en 
in 1553 in St-Lucasgilde aangenomen 
onder den naam van Jan van Stabroeck. 
Hij woonde in 1546-49 op die Lom- 
boerde veste teghen over den Yshont ; in 
1552-53 in de Cammerstraet, In den 
Salmi in 1554-57 in dezelfde straat 
In de Mtulen. Na dit tijdstip tot in 
1564, in de Cammerstraet, In de Rapé, 
en eindelijk in 1566 tot aan zijnen dood 
op de Lombaerde veste, In den Zayer. 
De werken van dezen drukker, waaronder 
ook muziekdrukken, worden om hunne 
keurige uitvoering zeer gezocht, Op 
het werk : Een nieuwe lractaet. . dat 
batement van recepten, 1549, komt de 
plaats voor die ons zijnen oorsprong 
doet kennen : (gedrukt bij) Hans de 
Laet I van Sta j broeck. Zijne weduwe 
zette de zaak voort onder de firma : 



LAET, Wed. van Hans De. Boekdrukker. 
Zij gebruikte hetzelfde merk als haar 
echtgenoot, hetwelk wij hier mede- 
dcelen : 




LAET, Frans De. Boekverkooper. Waar- 
schijnlijk een broeder van den voor- 
gaande. Hij komt niet voor in de 
Liggeren van Sint-Lucasgilde. Ziehier 
wat wij over hem in de Rekeningen 
van den Marckgraef van Antwerpen, 
1565-67, aantreffen : 
e Van Francbois de Laet, die overmit^ %ekere 
quade ende seditieuse boecken ende andere 
prentingen by hem vereocht ten voirs. dage 
gebannen is %es jaren lanek, opte pene 
van zes jaren lanck gestel! te wordene 
inden dienst vande galeyen van lynder 
Majesteyt. 
Archievenblad, dl. IX, bl. 364. 

LAMBERT.Thierry. Boekdrukker. In 1555 

drukte hij het werkje : 

£ «8 rmioiifitr nnrtö faictes par lempereur 

a tous les esias de son empire : estant au 

siege imperial en sa ville de Bruxelles. 



LAMOT-JACOBS 



59 



Imprime en Envers par Thierry Lam- 
bert, Ie xx e iour de fevrier mil cinq 
eens cinquante cinq avant Pasques, 
kl. in-8°. 

Dit zeer zeldzame werkje behelst de rede- 
voering door den Keizer bij zijnen 
troonsafstand in 1555 uitgesproken. 
Het eenig gekend exemplaar kwam 
in 1857 voor in den catalogus van 
M. Potier. (verkoopprijs : 100 fr.) 

Zie Annales du Bibliophih beige et bollan- 
dais, i c jg., bl. 16. 

LAMOT-JACOBS. Boekdrukker, werk- 
zaam in de eerste helft der xix e eeuw. 
Zijne weduwe zette de zaak voort 
onder de firma : 

LAMOT-JACOBS, Wed. Boekdrukker. 
Woonplaats Hopland, n° }*j. Bij haar 
verscheen het gekende hekelblad Rei- 
naert de Vos, een Zondagblad voor ver- 
standige lieden, aeneengeknoopt door %even 
filosofen, in-4 , gesticht in 1860, en 
gestaakt korts na den dood van zijnen 
geestigen opsteller Lod. Vleeshouwer, 
die in 1866 voorviel. De verzameling 
van dit hekelblad is heden nog zeer 
gezocht. 

LANGENDONCK, Van. Boekverkooper, 
werkzaam in de eerste helft der xix* 
eeuw. 

LANSMAN, Willem. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde als « vry- 
meester printere» in 1550. Ook komt 
zijne weduwe voor in de Liggeren dezer 
gilde als nog werkzaam zijnde in 1556. 
Wij kennen geene werken van dezen 
drukker. 



LEENPUTTE, H. Van den. Boekdrukker 
of boekverkooper. In 1650 verscheen 
bij hem een Vlaamsche bybel. 
Zie Cat. H. G. Bom, 1878, n° 7053, en 
Bibliogr. adversaria, dl. iv., bl. 45. 

LEEST, Jacobus Van. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1579. 

LEEU, Corneliüs.... Volgens F. Verachter, 
werd hij als meester boekdrukker in 
St-Lucasgilde aangenomen in 1486. Dit 
is echter eene dwaling, daar wij in dit 
jaar geen C. Leeu, maar wel een 
C. Zeeu (de Zeeuwe), zonder opgaaf 
van bedrijf in de Liggeren vermeld 
vinden. 

LEEU, Geeraerd. Boekdrukker, geboren 
te Gouda. Hij verliet zijne geboorte- 
stad, alwaar hij als drukker werkzaam 
was, om zich in 1484 te Antwerpen te 
komen vestigen. Hij werd als « vrij- 
meester»in St-Lucasgilde aangenomen 
in 1485 , en overleed alhier in 1493 , door 
eenen slag hem toegebracht in eene 
woordenwisseling met een zijner werk- 
lieden, den genaamden H.VanSymmen. 
G. Leeu woonde noest onser Liever 
vrouwen pant(Kerchof-stratt>t\i2x\sSchoen' 
markt), In St-Marcus. 
Wij zullen hier niet uitweiden over den 
roem dien deze meester op de korte 
jaren zijner rustelooze werkzaamheid 
hier te Antwerpen inoogste, maar onze 
lezers verwijzen naar de uitvoerige 
geschriften van de heeren Van der 
Meersch, Imprimeurs belges et néerlan- 
dais ; D r Campbell, in den Bulletin du 



Bibliophik beige, t. m, iv, v en vi, en 
J. W. Holtrop, Monuments typogra- 
phiques des Pays-Bas au xv* siècle, bl. 74. 
G. Leeu, bediende zich van twee druk- 
kersmerken, waarvan wij er een hier- 
onder en een hiernevens laten volgen : 

Zie aangaande de veroordeeiing van bovengc- 
melden « Henric Van Synimen, vuyt Hollaot », 
den eersten jaargang van de Antialu du "BiU. 
belet et hollandais, bl. 7. 




LEEU, Nicolaes. Boekdrukker. Waarschijn- 
lijk de broeder van G. Leeu. Hij be- 
diende zich van het kleine drukkers- 
merk van den voorgaande. Men kent 
geene bijzonderheden aangaande dezen 
drukker. Ook zijn de werken, van zijnen 
naam voorzien, klein in geul en worden 
zij slechts op een viertal gerekend, die 
in den loop der jaren 1487-88, versche- 
nen. Wij vinden hem ook niet vermeld 
in de Liggeren via St-Lucasgilde. Daar 



er op de vier drukken door L> Camp- 
bell medegedeeld, de aanduiding zijner 
woonst niet te vinden is, durven wij 
veronderstellen dat hij ten huize van 
G. Leeu als « meester drukker » werk- 
zaam was, zooals trouwens toegelaten 
was door de statuten van St-Lucas- 



I. F.EU WE, Antonius De. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1509. 

Nota der Liggeren : « Item onlfangm van Antko- 
njsen de Let 11, lïherier, ter laitn van Atrlieh 
stitvers erfiic, den penninck seslhitne, maken t' 

,«~. V, J. . 

Rekening van O. L. Yrouwekerk, van Kersmis 
I532-J3. 



LEMINEUR, Hendrik-Frans. Boekdrukker 
en boekverkooper. Aangenomen in St- 
Lucasgilde in 1785. 

LESIJNS, Putter Van. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1581. 
Daar wij geene werken van dezen 
drukker kennen, denken wij dat bij 
slechts als drukkersgezel werkzaam zal 
geweest zijn. 

LESTEENS, Willem, Gaspardsz. Boek- 
drukker, geboren te Antwerpen in 
1590, en overleden in 1661. Hij werd 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1612, 
en woonde in de Hoochstraet, In den 
gulden Pellicaen. W. Lesteens drukte 
ook in vennootschap met Engelben 
Gymnicus (1633). 




Drukkersmerk van Geeraerd Leeu. 



62 



LETTERSNIDER 



LETTERSNIDER of LETTERSNYDER , 
Hendrik de. Boekdrukker. 
Onder den duiknaam « Leitersnider » 
vinden wij twee drukkers hier te Ant- 
werpen vermeld : Hendrik de Letter- 
snider en Jan Dingesche, alias de Let- 
tersnider. De eerstgenoemde, Hendrik 
Pietersz., die den naam van zijn vroe- 
ger bedrijf (Icttersnijder) aangenomen 
had, en wiens familienaam wij vruchte- 
loos gezocht hebben, was geboortig 
van Rotterdam, zooals op de uitgave 
%bottk Dan bflt fjoutr, omtrent het 
jaar 1496 van zijne pers verschenen, 
vermeld staat. Hij werkte te Antwerpen 
in gemeld jaar, keerde later naar zijn 
vaderland terug en vestigde zich eerst 
te Rotterdam, alwaar hij in 1 505 drukte; 
vertrok van daar naar Delft (1), waar 
hij in 1508 reeds werkzaam was. 
Hendrik de Lettersnider, woonde te 
Antwerpen in de Cammerstraet , noest 
den gulden Eenhor en. Het getal werken 
alhier van zijne pers verschenen, mag 
op 4 of 5 geschat worden. 

(1) Wbliographische adversaria, dl. I, bl. 80. 

LEUVEN, Claes Van. Boekdrukker. Hij 
wordt in de Liggeren van St-Lucasgilde 
in 1556 vermeld, niet als « meester 
boekdrukker » maar als patroon in 
wiens dienst de genaamde M. Van den 
Broecke werkzaam was. Deze werd als 
leerjongen in gemeld jaar in St-Lucas- 
gilde aangenomen. 

LEYSSENS,Ignatius. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 



gilde in 1704-05. Hij woonde in 1708 
by de Meire Brugge, In St-Josepb. Twee 
jaar later vinden wij hem woonachtig 
op de Jesuiete pleyn, In St-Joseph, in het 
huis van J.-P. Robyns. 

In 17 10 verscheen bij hem het volgende 
werk : 

De Goddelycke Voor^ienigheydt , uytgebeddt 
in Joseph, onderconinck van Egypte, ver- 
ciert met sinne-beelden, door Nerrincq (F.) 
Soc.Jesu. Antw. by Ignatius Leyssens, 
1710, in-4 . 



LIEFRINCK. Zie Lyfrinxk. 

LIESVELT of LIESVELDT, Adriaen Van. 
Boekdrukker. Volgens M. Van der 
Meersch, in zijn meer gemeld werk, 
zou dezen drukker zijne kunst ge- 
leerd hebben bij Geeraerd Leeu, en zou 
hij hem na dezes dood zijn opgevolgd. 
Hij bediende zich van dezelfde letter 
als G. Leeu. Ook zijn de houtsne- 
den die hij gebruikte voor het werk 
fionaocntura, verschenen in 1499, 
dezelfde als die welke de uitgave van 
hetzelfde boek versierden, door Nico- 
laes Leeu in 1487 in 't licht gegeven. 
Het eerste werk waarop de naam van 
A. Van Liesvelt voorkomt, verscheen 
in 1494, het laatste in 1499. Zie Van 
der Meersch en J. W. Holtrop's meer 
gemelde werken. 
A. Van Liesveldt woonde aanvankelijk 
op die oude vee Merct, bi die Meerpoorte y 
en in 1499, buyten die Catncrpoorte, In 
den gulden Eenhor en. 



LIESVELT 



63 



LIESVELT of LIESVELDT, Jacob Van. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1536. Hij was gehuwd met 
Maria Ancxt, die zijne zaak na zijnen 
smartelijken dood voortzette, (zie 
Ancxt, M.). Wij vinden hem woon- 
achtig van 1534 tot 1545, op de Catn- 
mer poortbrugge, In den schilt van Artoys. 
Jacob Van Liesveldt verwierf zich niet 
alleen eene groote beroemdheid door 
zijne kunst, maar ook door zijn mar- 
telaarseinde. Hij werd gevangen ge- 
nomen om tegen het verbod des Keizers 
« heretiecke boecken » gedrukt te heb- 
ben, en na een lang proces den 27° 
November 1545, °P de g r °ote Markt 
onthoofd. 

Aant. Tot heden wordt de oorzaak zijner ver- 
oordeeling toegeschreven aan het drukken van 
den gekenden Liesveldtschen Bijbel van 1542, 
ofschoon dit echter eene dwaling schijnt te 
wezen, wanneer wij betrouwen mogen stellen 
in de in druk gebrachte Archieven van Antwer- 
pen, waar er op bl. 465, van dl. vu, in zijn 
vonnis van 23 Juni 1545, duidelijk te lezen 
staat « het drucken van seker duytsch boexken, 
geintituleert « Troostinge der goddelycker scryft » 
welck boecxken nyet alleene nyeuw en was, moer 
was oock vol erreuren, dwalingen ende here- 
sUn,.... a (1) Wij zullen later op deze alge- 
meene dwaling in een afzonderlijk artikel 
terug komen. 

( 1 ; Croo6ttn0be bet eoHgcfier sctift oen du 

in lichamelycke cranckheyt § bevallen is, ende hoe 
men voor die cranckheyt bidden sah 
Dit werkje komt voor op den Index van verboden 
boeken, gedrukt door Chr. Plantyn in 1570. 

LIESVELT of LIESVELDT, Wed. van 
Jacob Van. Boekdrukker « ghesworen 
boeckprinteresse der K. M. » Zij zette 



de zaak van haren echtgenoot met veel 
ijver onder bovengemelde alsook onder 
de firma Maria Ancxt, voort. 

LIESVELT of LIESVELDT, Hans (Jan) 
Van, Jacobsz. Boekdrukker « gesworen 
boeckdrucker ». Hij was werkzaam in 
de drukkerij zijns vaders op de Cammer- 
poortbrugghe, In den schilt van Artoys, 
en drukte er onder zijnen eigen naam 
van 1538 tot 155 1. In 1553 vinden 
wij hem woonachtig in de Cammer- 
straete 9 buten de Cammerpoortbrugghe, 
Int lant van Artoys tegen over den Bruy- 
nenbaert, en in 1563, waarschijnlijk na 
den dood zijner moeder, zegt de heer 
ridder van Havre, woonde hij opnieuw 
op de Cammerpoortbrugge, In den Schilt 
van Artoys. 

LIESVELT, Hans (Hansken). Boekdrukker. 
Onder dezen naam verscheen in het 
jaar 1538 : 
Uf tl 6t jbf l, met groter neersticheyt gecorri- 
geert, en%. Gheprent 't Antwerpen op 
die Camerpoortbrugghe, in den Schilt 
van Artoys, by my Hansken Van Lies- 
velt int jaer ons Heeren 1538 den 12° 
dach novembris, in-f°. 
Deze Hans Van Liesvelt is ongetwijfelt 
de zoon van Jacob Van Liesvelt, en 
dezelfde als den voorgaande die reeds 
in 1538 in zijns vaders drukkerij werk- 
zaam was, ofschoon hij soms wel voor 
een broeder van Jacob gehouden wordt. 

LIN, Wouter (W alter) Van. Boekver- 
kooper. Hij woonde op die Lombaerde 
veste, noest de Gulden Hant. In 1534 



«4 



LINDEN 



verscheen bij hem het volgende zeld- 
zame werk : 

Cm rfyrotlgchf / waer in als een tafel / 
seer cortelü begrepen wort / alle tbgene dat 
bescreven ende geschiet is vant begbinsel 
des weerelts tot dezen jare teghenwoordich 
van xxviiii.... vergadert doer Achillem 
Gassarum tot Lindauwe in Oostenryck... 
Gheprent Tantwerpen voor Wouter 
Van Lin wonende op die Lombaerde 
veste, naest den Gulden hant. Men 
vintse oec te coope int Gulden Missael 
in die Canimerstrate by Adriaen Van 
Berghen, 1534, kl. in-8°. (Ad. Van 
Berghen is vermoedelijk de drukker 
van dit werkje.) 

LINDEN of LYNDE (LINDANUS), Dierick 
(Thiery, Theod.) Van der. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1572. Woonachtig in de Heyligh 
Gheest straet 9 In den Heylighen Gbeest. 
Zijne weduwe zette de zaak voort en 
drukte reeds in 1577, onder de firma : 
Linden, Wed. van Dierick Van der. 

Aant. Was deze D. Van der Linden een Hol- 
lander van oorsprong, of tellen er tusschen 
zijne nakomelingen, hetzelfde bedrijf uitoefe- 
nend, ook voort vluchtigen naar Holland ? In 
D r Ledeboer's werk, vinden wij er vermeld 
die aldaar in de xvn« en xvin« eeuw als 
drukkers werkzaam waren. 

LISAERT, Phdlippus. Boekdrukker of boek- 
verkooper. In 16 12 verscheen bij hem 
het volgende werk : 
G. Horatii Flacci Emblemata imaginibus 
in aes incisis notisque illustrata 9 studio 
O. Vaem. Antverpi*, apud Philippum 
Lisaert, 1612, met 103 pi., text in 
5 talen. 



LOE of LOO, LOODE, LOEUS, Jan Van 
der. Hendriksz. Boekdrukker. Hij werd 
poorter van Antwerpen in 1542, en 
ingeschreven onder den naam van 
Hans Van den Loode. In 1541 werd 
hij in St-Lucasgilde als c vrymeester- 
boeckverkooper » aangenomen en over- 
leed in 1568. Hij was eerst woonach- 
tig In Onze Lieve Vrouwen Pandt, later, 
reeds in 1549, tot aan zijnen dood, 
In de Cammerstraete, In den (zwarten) 
Ar ent, teghen Scarabceum. Zijne weduwe 
zette de zaak voort onder de firma : 

LOE of LOO, WED. VAN JAN VaN DER. 

LOE of LOO, Govaert-Henrik Van der. 
Jansz. Boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1575. Hij woonde in 
1573-75 in de Cammerstraet, In den 

Swerten Ar ent. 

LUCAS ook LUYCKXJoannes-Franciscus. 
Boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 17 16-17. Hij overleed 
in 1723-24. 

LYFRINCK of LIEFRINCK, Willem. Boek- 
drukker. Als « meester printer » in 
St-Lucasgilde aangenomen in 1528. 
Wij, kennen geene werken van dezen 
drukker. 

LYFRINCK of LIEFRINCK, Hans (Jan). 
Boekdrukker en figuursnijder, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1538. Hij 
was Deken van gemelde gilde in 1558. 
Woonplaats op die Lombaerde vest, In 
den Witten Hasewint, waar hij het vol- 
gende zeldzame werk drukte : 
Een seer wonderlyck Tecken dwelck ghesien 



LYFRINCK 



6$ 



is ghewust inden locht / Boven Antwer- 
pen van seer vele diuersche Personen. Int 
jaer m.d.l.ii. de xix doch Januarius. 

LYFRINCK of UEFRINCK, Hans (Jan). 
Boekdrukker, waarschijnlijk de zoon 
van den voorgaande. Hij werd aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1555, en 
was woonachtig op de Lombaerde veste, 
In 't Turckx Hoot. 

M 

MARE, Abraham. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Bij hem verscheen omstreeks 
1649 het volgende werk, dat voor 
een zeldzamen Antwerpschen druk ge- 
houden wordt : 
Les essais de Michel Seigneur de Montaigne. 
A En vers, chez Abraham Maire, z. j., 
in-8°. 

MACHILSEN, Philippus. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1628. 

MALCOT of MALCOTIUS, Libertus. Boek- 
drukker. Wij vinden hem in 1563-66 
woonachtig in de (Valkstraet ?) In den 
Valk. Het volgende werk kwam in het 
jaar 1563 van zijne pers : 

De quatuor plaustris hareticarum fabularum 
quas Lutherani Evangelist* adversus 
Ecclesiam Cbristi passim agunt... auth. 
Arnoldo Mermannio Alostano. Antver- 
pi«, excudebat Libertus Malcotius, sub 
insigni Falconis, 1563, in-8°. 

Er zijn slechts weinige drukken van 
dezen meester gekend. 



MAUAERT of MAILLAERT, Joannes. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde als cc meester printer » in 1540. 
Hij werd poorter van Antwerpen den 
6 n Augustus 1540, en wordt vermeld 
onder den naam van « Jan Maillart, 
Laureyssone, van by Rouaen, Kaert- 
spelmaker ». 

(Liggeren der St-Lucasgilde, nota van M. L. de 
Burbure.) 



MANCEAUX, H. Boekhandelaar. Woon- 
plaats Kaasrui, n° 12. Hij was ook de 
uitgever van La Revue (FAnvcrs, poli- 
tique, commerUy littérature et beaux-arts, 
een weekblad in-4 van 8 bl. waarvan 
het nummer-specimen den 21° Februari 
1861 het licht zag en reeds den 22 n 
December 1862 het laatste nummer 
verscheen. 



MARCELLIN, Jacob. Boekdrukker of boek- 
verkooper. In 1570 verscheen bij hem 
het volgende werk : 
Commentaire premier du Seigneur Alphonse 
d'Ulloa, contenant Ie voyage du Duc d'Albe 
en Flandre, avec l'armée Espagnole : et 
la punition faite du Comte d'Aiguemont 
et autres : et la guerre comme elle s'est 
passie contre Ie Prince d'Orange et autres 
rebelles 9 iusques i ce que Ie dict Seig. Duc 
eust chassi des Pays-Bas Ie susdict Prince 
et /en fut retourné a Bruxellcs, Van de 
de gr au if68. En Anvers, par Jacques 
Marcellin, 1570, in-8°. Zeer zeldzaam 
werk. (Veiling de la Faille, 1878, 
fr. 150). 



66 



MARCOUR 



MARCOUR, J.-J.-G. De. Boekdrukker of 
boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1764. Woonplaats op de 
Korenmerkt. 

MARTENS, David. Zie Mertens. 

MARTENS of MARTINUS (MARTINI), 
Thierry (Diederick). Boekdrukker, 
geboren te Aelst, omstreeks het jaar 
1450. Reeds op jeugdigen leeftijd moet 
hij zijne kunst in zijne geboortestad 
uitgeoefend hebben, daar zijn eerste 
druk van 1473 dagtekent. 

T. Martens schijnt ook te Leuven van de 
jaren 1474 tot 1487 (in vennootschap 
met Jan van Westfalen ?) gedrukt te 
hebben, waarna hij terug naar zijne 
geboortestad keerde en aldaar reeds 
den 6 n Februari van 1487 een werk 
drukte. Zes jaren later vinden wij hem 
te Antwerpen werkzaam, alwaar hij 
verbleef tot in het jaar 1497. In den 
loop van dit jaar vertrok hij naar Leu- 
ven. In 1502 kwam hij terug naar 
Antwerpen en bleef er werkzaam tot 
in 15 12, en verliet onze stad om zich 
thans voor goed te Leuven te vestigen, 
tot hij zich eindelijk in 1529 aan zijne 
zaken onttrok om de laatste dagen van 
zijn werkzaam leven en hoogen ouder- 
dom in het klooster der Wilhelmieten 
te Aalst in rust te eindigen. Hij over- 
leed aldaar den 28° Mei 1534. 

Zie verder over hem : A. F. Van Iseghem, 
Biog. de Th. Martens ; J. W. Holtrop, 
Th. Martens cTAlost en Manum. Typogr. 
des Pays-rBas au xv* siècle. 



MATTHIEU, Simon. Boekdrukker, werk- 
zaam in 1680. Woonplaats In den 
Pelicaeriy zoo als het volgende werk bij 
hem verschenen, het aanwijst : 

De la lecture de l'écriture sainte conire les 
paradoxes de M r Mallet chanoine et archi- 
diacre de Rouen. A Anvers, chez Simon 
Matthieu, au Pelicaen, 1680, in-8°. 

De voortbrengselen van dezen boekdruk- 
ker zijn klein in getal. 

MECHELEN, Jan Van. Boekverkooper. 
Woonplaats (Cathelynevest) tegen over 
het Professien-buys (der Sociëteit Jesu). 
In 1629 drukte Van Wolschaeten voor 
zijne rekening. 

MEERBEECK, Gilliam (Willem). Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1658. 

MEERBEECK, Jan Van. Boekverkooper, 
werkzaam in 1627. Medegedeeld door 
F. Verachter. 

MEERBERGHE, Magnus Van der. Zie 
Merberghe. 

MEERSCHE, Pdbter Van der. Boekver- 
kooper, werkzaam in het begin der 
xvin' eeuw. In 1702 verscheen bij hem 
het volgende werk : 
4tlartelaar0-00eh, ofte Historie der Hol- 
landsche Martelaren... door P. Opmeer, 
Amsterdammer. Tot Antwerpen, voor 
Pieter vander Meersche, 1702. in-8°. 
Tot Antwerpen, by Petrus Pratanus, 
1700. 



MEES 



67 



MEES, J.-B. Boekdrukker-Uitgever. Hij 
stichtte zijne zaak in 1865, en woonde 
aanvankelijk in de Roo^enstraat, n° , 
Apostelstraat, n° 14, en sedert 1886, 
in de Congresstraat, n° 24-28. Hij is 
de drukker-uitgever van de weekbladen: 
Ons Belang, De Duivenvriend ; alsook 
van het maandschrift : On^e Kunst. 

MELDERT, Aert Van. Boekdrukker of 
boekverkooper. In 1580 gaf hij het 
volgende werk in het licht : 
Alphabet ou A. B. C. pour la jeunes se de 
nouveau exhibe et mis en lumière en 
Anvers, par Aert van Meldert, anno 
1580, in-4*. 

MERANUS, Martinus. Zie Nutius of Nuyts. 

MERBERGHE of MEERBERGHE, Magnus 
Van der (Van den). Boekdrukker, ge- 
boren te Oosterhout ; hij kwam zich als 
boekdrukker omstreeks 1550 te Ant- 
werpen vestigen. Medegedeeld door 
F. Verachter. Wij kennen geene wer- 
ken van dezen drukker. 

MERLEN, G. Van. Boekdrukker en boek- 
verkooper (1838). Woonplaats Korte 
Nieuwstraet, n° 384. Vóór gemeld tijd- 
stip werkte hij ook in vennootschap 
met den boekdrukker Janssens, onder 
de firma Janssens en Van Merlen. In 
1841-43 was hij de uitgever met J. 
Van Ishoven, van De Vlaemsche Letter- 
bode, een maandschrift, kl. in-8°. In 
1859 vinden wij hem voor eigene reke- 
ning werkzaam en woonachtig in de 
Br ader ij straat, n° 9, en in 1862 in de 
Groote Pieter-Potstraat. 



MERSMANN of MEERSMANN, Herman. 
Boekdrukker, werkzaam in de tweede 
helft der xvi e eeuw. Hij drukte het 
volgende werk : 
Le seconde semaine de G. de Saluste Seigneur 
du Bartas. A Anvers, par Herman Mers- 
mann, 1591, in-12 . 

MERTENS, Frans, Anth.sz. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1567. 
Hij werd poorter van Antwerpen den 
15 Maart 1552. 

MERTENS, Joannes. Boekverkooper. Hij 
werd in 1580 in St-Lucasgilde aange- 
nomen onder den naam « Hans Menens 
alias den Sanger. » 

MERTENS of MARTENS, David, ook in 
het latijn MARTINIUS. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1609. 
Woonplaats in de Cammerstrate, waar- 
schijnlijk In den Bybel. 

MESENS of MEESENS, MESIUS, Jacob I. 
Boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1596, overleden den 15° 
October 1625. Woonplaats op de Lom- 
boerde vest, In den Bybel, alwaar zijne 
weduwe de zaak voortzette onder de 
firma : Meesens, Wed. van Jacob. 

MESENS, Jacob II. Zoon van Jacob I. 
Geboren den 26° April 1603, overleden 
in 1665. Aangenomen in St-Lucasgilde 
als « meester boeckdrucker » in 163 1. 
Hij woonde in het huis zijns vaders op 
de Lombaerde vest, In den Gulden Bybel. 
Zijne weduwe zette de zaak voort 



68 



MESENS 



onder de firma : Mesens, Wed. van 
Jacob (gcb. Joanna Spits), en was 
nog werkzaam in 1668. Zie zijn merk 
in den Bulletin des Bibliophiles belges, 
t. vi, bl. 195. 

MESENS, Jacobus III, zoon van Jacob II. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1657. Woonplaats op de Lm- 
baerdc-vcst, In den Gulden Bybel (1675- 
1685). Overleden in 1705. 

MESENS of MEESENS, Peeter. Boekver- 
kooper. Hij was omtrent 1534, bij 
H. Peeter(sen) van Middelborgh, als 
leerjongen werkzaam en werd als 
« meester boekverkooper » in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1557. Hij wordt 
vermeld tusschen de huurlingen der 
kerkfabriek van O. L. V. in rekenin- 
gen van 15 62- 15 79. Woonplaats Op 't 
Kerckhof. 

MESENSof MEESENS, Matheus, Peetersz. 
Boekdrukker. Wij vinden hem in 1582 
werkzaam op onset vrouwen Kerckhof, 
onder den cleynen Torren, Inden gulden 
Bybel. 

MESENS of MEESENS, Josephus. Boek- 
drukker. In 1636 drukte hij het vol- 
gende werk : 
Aub. Miraus, Urbes episcopales Italia, 
Gallia et Belgii. Antverpiae, Joseph 
Mesens, 1636, in-12 . (Medegedeeld 
door F. Verachter.) 
Hij wordt niet vermeld in de Liggeren 
van St-Lucasgilde. 



MESENS of MEESENS, Joan. Boekdruk- 
ker. Volgens F. Verachter zou hij in 
1665 het volgende werk gedrukt heb- 
ben : 

La Malice des filles envets les gargons. 
Anvers, chez Jean Mesens (1665). 

Wij vinden hem niet vermeld in de 
Liggeren van St-Lucasgilde. 

MESENS of MEESENS, Rombout. Boek- 
verkooper. Hij komt voor in eene 
rekening van doodschulden van Sint- 
Lucasgilde in 1676-77, en was zeer 
waarschijnlijk werkzaam bij een zijner 
broeders. Wij kennen geen enkele uit- 
gave waarop zijnen naam voorkomt. 

METELEN, Joachim (Joan) Van. Boekver- 
kooper, werkzaam in 1675. 

METELEN, Fréderik Van. Boekverkooper. 
Hij was werkzaam onder gemelde firma 
in 1684, en in 1690 in vennootschap 
met J. Stichter, onder de firma : 
Fréderik Van Metelen en Jan Stich- 
ter. 

MEURS of MEURSIUS, Jan Van, Gomma- 
rusz. Boekdrukker, geboren te Antwer- 
pen in 1583, aangenomen als « meester 
boekverkooper » in Sint-Lucasgilde in 
1609-10; Deken gekozen in 1620-21; 
hij was Schepen van Antwerpen in 
1649-51, overleed in 1652 en werd 
begraven in O. L. V. kerk. (Zie Graf- 
en Gedenkschriften, dl. 1, bl. 242-243.) 
Hij drukte ook in vennootschap met 
de Erfg. van Martinus Nutius en later 



ook mei Balthazar Moretus en de wed. 
van Jan Moretus. Woonplaats In de 
Cammerstraete, In de vette Hinne. 

MEURS of MEURSIUS, Jacobus Van, 
Jan~sz. Boekdrukker, geboren in 1618, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1643. 
Hij volgde zijnen vader op in het huis 
gelegen in de Cammerstraet, In de vette 
Hinne, en was nog werkzaam in 1664. 
Wij laten hier een hunner drukkers- 
merken volgen : 



IS 6 9 

MICHIELSEN, Philippus. Boekdrukker, 
werkzaam in 1634. In gemeld jaar ver- 
scheen bij hem het werk : 
Waeromi Datrom. EndeWaerheydt. Tot de 
Hollandtsche Vredc-Haters,... Ghedrakt 
t'Hantwerpen by Philips Michielsen, 
Anno 1634, in-fol. pi. 
Hij maakte sedert 1628 deel van Sint- 
Lucasgilde. 

MIDDELBORGH, Hendrik Peeter(sen). 
Zie Pebtbrsen Van' Middelborgh. 




MEYSSENS, Joannes. Boekverkooper. Wij 
vinden hem reeds werkzaam in 1649. 
Woonplaats Op de Eyermert, Inden goode 
Rexdalder. In 1662 verscheen bij hem : 
Het gulden Cabinet... door Corn. De Bie. 
t' Antwerpen gedruckt by Jan Meyssens, 
conscvercooper op de Eyermert, inden 
gouden Rezdalder, in-4 . 



MIENIKUS, C. J. Boekdrukker, woonplaats 
Lange Koeipoortstraet, n" 4). In 1862 
was hij de uitgever van De Volksvriend, 
kunst- en letterblad, een weekblad, in-4 . 

MIERDMANS, Steven. Boekdrukker, waar- 
schijnlijk geboortig van Hoog Meerde. 
Wij vinden hem hier te Antwerpen in 



70 



MOENS 



1543-45 werkzaam. Hij vertrok later 
naar Londen waar hij in de jaren 
1551-53 drukte. Een jaar later treffen 
wij hem voor 't laatst aan te Emden. 
S. Mierdmans drukte verscheidene Bijbels 
die allen op den Index van verboden 
boeken voorkomen. 

MOENS, Jacobus. Boekverkooper (en boek- 
binder?). In 1651, verscheen bij hem 
het volgende werkje : 

Abregi des dernier s mouvement s d'Angle- 
terre ; avec un raisonnement des droits 
tant du roy que du parlement, k Anvers, 
chez Jacques Moens, 165 1, in-12 . 

Medegedeeld door F. Verachter. 

MOERENTORF of MORETUS. Zie voor 
hunne geslachtlijst : Plantyn. 

MOERENTORF, Jan I. Jacobsz. of MORE- 
TUS. Geboren te Antwerpen den 22° 
Mei 1543, zoon van Jacob en Adriana 
Gras, gehuwd in 1570 met Martina 
Plantyn, tweede dochter van Chris- 
toffel Plantyn ; overleden den 22 n Sep- 
tember 1610, aangenomen in St-Lucas- 
gilde als « meester boekverkooper » in 
1585. Hij woonde In de Cammerstraet, 
of In de rechte Cammerstrate, in de Plan- 
tynsche Druckerye. Van 1597, na den 
dood der weduwe van Christ. Plantyn, 
tot 16 10 drukte hij onder zijnen eigen 
naam ; vóór dit tijdstip drukte hij onder 
de firma : Wed. van Christoffel 
Plantyn en Jan Moerentorf (More- 
tus). Na zijnen dood was zijne weduwe 
werkzaam onder de firma : Moretus 



(Moerentorf), wed. ende sonen van 
Jan. 

Voor de levensbeschrijving van dezen vermaarden 
drukker verwijzen wij naar het werk van 
D r Max Rooses. 

MOERENTORF, Balthazar I. of MORE- 
TUS, derde zoon van Jan I. Boek- 
drukker en boekverkooper, geboren te 
Antwerpen den 23° Juli 1574, over- 
leden den 8 n Juli 1641, aangenomen 
in St-Lucasgilde als c meester boekver- 
kooper» in 1610. Na den dood zijner 
moeder, drukte hij eerst met zijoen 
broeder Jan, die volgt, onder de firma : 

MOERENTORF, Balthazar en Jan of 
MORETUS. Deze laatste was de vierde 
zoon van Jan I. Geboren te Antwerpen 
den 27° Juli 1576, echtgenoot van 
Maria De Swert. Hij werd in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 16 . . en Deken 
gekozen in 16 15-16 16. Na zijnen 
dood, welke in 1618 voorviel, bleef 
zijne weduwe eenigen tijd werkzaam 
met haren schoonbroeder en drukten 
zij onder de firma : 

MOERENTORF, Balthazar en Wed. van 
Jan of MORETUS. Deze samenwerking 
duurde slechts eenige maanden, waarna 
zij den i n Juli 16 18 eene associatie 
aangingen met hun neef Jan Van Meurs. 
Van dit oogenblik af drukten zij onder 
de gezamentlijke benaming van : 

MOERENTORF, Balihazar, Wed, van 
Jan of MORETUS en Jan Van Meurs, 
tot op het einde van het jaar 1628, 



MOERENTORF 



7i 



waarna hij (Balthazar) opnieuw, tot aan 
zijnen dood, onder zijnen eigen naam 
werkzaam bleef. Balthazar Moretus I, 
door zijne geleerdheid en rustelooze 
werkzaamheid zich een waardige opvol- 
ger van Plantyn getoond hebbende, 
wordt ook met recht voor den beroem- 
ste der Moretussen gehouden. Na zijnen 
dood ging de drukkerij zoowel als de 
boekhandel over aan den zoon zijns 
broeders Jan, de genaamde : 

MOERENTORF, Balthazar II. of MORE- 
TUS. Boekdrukker, aangenomen in St- 
Lucasgilde als «meester boekverkooper» 
in 1631 ; Deken gekozen in 1647-48. 
Hij was geboren te Antwerpen in 1615 
en overleed den 29" Maart 1674. 

MOERENTORF, Balthazar HL of MORE- 
TUS. Boekdrukker en boekverkooper, 
oudste zoon van Balthazar II. en Anna 
Goos, geboren te Antwerpen den 24° 
Juli 1646, gehuwd met Maria De Neuf 
den 20° Juni 1673. Hij overleed den 
8 n Juli 1696. Aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1674. Na zijnen dood, tot in 
1714, zette zijne weduwe en hare 
zonen de zaak voort onder de eenvou- 
dige aanduiding : ex Officina Planti- 

NIANA. 

MOERENTORF, Balthazar IV. of MORE- 
TUS. Boekdrukker en boekverkooper, 
zoon van Balthazar UI., geboren te 
Antwerpen den I2 B Februari 1679, 
gehuwd den 13" Mei 1703 met Isabella- 
J. De Mont, overleden den 23° Maart 



1730. Zijn oudste zoon, de erfgenaam 
der drukkerij, liet dezelve over aan 
zijnen oom : 

MOERENTORF, Jan-Jacob of MORETUS. 
Jongste broeder van Balthazar IV, 
geboren den 17° Juni 1690, overleden 
den 5 n September 1757. Hij werd als 
« meester boekdrukker » in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 173 1. 

MOERENTORF, Franc.-Joan. of MORE- 
TUS. Boekdrukker, oudste zoon van 
den voorgaande, geboren den i n Juni 
1717, overleden den 31° Juli 1768. 
Zijne weduwe, Maria Borrekens, zette 
de zaak voort tot ia 1797, waarna 
hare drie zonen onder den gezament- 
lijken naam van : 

MOERENTORF, Jacobus-Ludovicus-Frans 
of MORETUS tot in 1808, het jaar van 
het afsterven van den oudsten der drie 
broeders, werkzaam bleven. Van dit 
oogenblik af ging de drukkerij en hare 
aanhoorigheden over aan : 

MOERENTORF, Ludov.-Fr.-Xav. of MO- 
RETUS, zoon van Fr. -Jan en Maria 
Borrekens, overleden als jonggezel in 
1820. Zijn opvolger was de zoon zijns 
broeders Joseph, genaamd : 

MOERENTORF, Albertus-Franc.-Hyac. 
of MORETUS, geboren den 26° Sep- 
tember 179S, overleden in 1865. Zijn 
jongste broeder : 



72 



MOERENTORF 



MOERENTORF, Edouard- Joseph -Hyac. 
of MORETUS, volgde hem als eigenaar 
en beheerder der beroemde drukkerij 
op en bleef nog werkzaam tot in 1866. 
Hij was de laatste eigenaar der Plan- 
tynsche Drukkerij en verkocht dezelve, 
met al haar toebehooren, aan de stad 
Antwerpen, die haar, met ondersteu- 
ning van het Staatsbestuur, tot een . 
openbaar Museum inrichtte. 

MOL, Frans Van. Boekverkooper, geboren 
te Antwerpen in 1793, overleden in 
1843. Hij stichtte zijne zaak in 1828 
in de Korte Nieuwstraet, n° 81 f (wijk- 
nummer), alwaar zijn zoon hem onder 
de firma : 

MOL, J.-B. Van, opvolgde en in hetzelfde 
huis tot in 1862 werkzaam bleef. Van- 
daar betrok hij het huis n° 29 op de 
Schoentnarkt tot in 1879, en vestigde 
zich alsdan in de Lange Leemstraet, 
n° )8), alwaar hij onlangs overleed. 
J.B. Van Mol was tevens uitgever en ook 
opsteller van een groot getal werken 
en tijdschriften. 

MOLYNS of MOLLYNS, Jan. Boekdrukker. 
Hij werd in St-Lucasgilde onder den 
naam « Hanneken (Hansken) Molyns 
figuersnyder», als leerjongen, werkende 
bij W. Lyfrynck « printer », in het jaar 
1532 aangenomen. 
In eene rekening van 1 553*54 der kerk- 
fabriek van O.L.V. wordt de «figuer- 
drucker » Jan Molyns als bewoner van 
«r der plaetsken dat Lieven Nylis in buren 
plach te hebben » aangeduidt. Zijne druk- 
ken geven ons echter duidelijker de 



plaats zijner woonst te kennen, onder 
andere op het werk : 
Een warachtighe enie seer verschrickelycke 
geschiedenis se.... Gheprent Tantwerpen 
opde Cammerpoort Brugghe inden 
gulden Voet, by Jan Mollyns. Boeck- 
printer. 

Aant. Door het drukken van zeker Lutersch boek, 
waarvan wij den titel niet kennen, werd hij in 
1566 tot 6 jaren uit de stad en het markgraaf- 
schap gebannen, als luidt het volgende vonnis : 

« 9 October 1566. 

c Jan Molyns, boeckdrucker, overmits dyen hy 
hem vervoirdert heeft binnen deser stadt te 
printen ende laten vuytghaen sekere schanda- 
lycken ende seer schandaleus boecxken oock 
onder eenen anderen onbekenden naem, met 
expressie van een ander plaetse, contrarie den 
rechte ende den octroye hem by zynder Majes- 
teyt om te mogen exerceren de neeringhe van 
drucken verleent, mitsgaders zynen eedt tot 
dyen eynde gedaen, sal porren, binnen sonne-» 
schyn, vuyten stadt ende vryheyt ende binnen 
den derden dage, vuyten Merckgraefschap van 
Antwerpen ende blyven daer continuelickcn 
vuyte den tyt van sesse jaer, sonder binnen 
middelen tyde weder inne te comen, op zynen 
hals. » 

Correctieboeck, 1515-68, fol. 184. 

Archievenblad van Antwerpen, dl. ix, bl. 33 X. 

Op den bladrand : « Op heden den xv« Octobris 
anno 1572 heeft dezen Jan Molyns overge- 
bracht in handen van mynen Heere den Gou- 
verneur certificatie van Baillieu, Meyere ende 
Scepenen vander Vierscharen van Zwyndrecht 
dat hy daer continuelyck den tyt van zes jaren 
gewoont heeft, ende alzoo den tyt van zynen 
bannissement geduerende vuyten stadt ende 
vryheyt ende Marckgreefscap gebleven heeft. 
Ende is hem geconsenteert weder in deze stadt 
te moogen commen ende blyven. Actum als 
boven, my present. » 

«J. van Asseliers. » 

Of hij te Zwyndrecht gedurende zijne balling- 
schap werkzaam, of in onderhandeling met onze 



MOLYNS 



73 



Antwerpsche drukkers geweest zij, hebben wij 
niet kunnen opsporen ; evenmin kunnen wij 
met zekerheid vermelden of hij na 1572 in 
onze stad nog werkzaam was. Wij vinden nog- 
thans in de Liggeren van St-Lucasgilde in het 
jaar 1 574, een Jan Molyns als «meester drucker» 
aangenomen, vermeld. Dit is zeer vermoede- 
lijk dezelfde. Onze Jan Molyns zal het goed 
geoordeeld hebben, eens terug in Antwerpen 
gekomen, om de goede trouw van het Magis- 
traat te verwerven, zich als lid van bovenge- 
melde gilde te doen aannemen. Wij kennen 
geene werken na 1572 van zijne pers gekomen. 

MOLYNS of MOLLYNS, Nicolaes. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1575. Hij was woonachtig op de 
Lombaerdevesty Int Root huys (1582), 
alwaar hij in 1579 het volgende zeld- 
zame werk drukte : 
Isbrandus f M. Dienaer des Goddel. Woorts 
binnen Antwerpen. Een Predicatie van 
dat cleyn Mostaertsaeyken. Ghedruckt 
Thantwerpen, op die Lombaerde veste, 
int Root huys, by Nic. Mollyns, 1579, 
kl. in-8°. 

MONNOTZ, Jacobus. Boekdrukker. In 
1570 verscheen bij hem het volgende 
werk : 
Uhistoire de Chelidonius Tigurinus sur Vin- 
stitution des Princes Chrestiens et origines 
des Royaumes... traduit par Pierre Bonais- 
tuan, natif de Bretaigne. En Anvers par 
Jacques Monnotz, 1570, in-16 . 
De drukken van dezen meester zijn zeer 
zeldzaam. 

MONNIER, Egidius. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1667. 

Willem Du. Zie Van den Bergh. 



MONSEURS, Gilis. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1667. 

MONTELEPORIS, J. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Onder dezen naam ver- 
scheen in 1532 het volgende werk : 

Keyserlicher Mayestat mandat und ordnung 
uber alle seine Land hiedisset der seytten 
überwelche von vier und viert^ig nam- 
haffter artikel. 7 oct. i$}i. Antdorff, 
J. Monteleporis, 1532, in-4 , 12 bl. 

Is dit geen duiknaam ? 

MONTAGNE, L. Dela. Boekdrukker-uit- 
gever. Opvolger van Aug. Jans ; ves- 
tigde zich in 1853 °P den GrooUn 
Goddaerty later op de Lombaerde Fest, 
Reyndersstraet, en ten slotte in de Wijn- 
gaardstraat, n° 10, alwaar hij nog werk- 
zaam is. 
Hij drukte een aantal werken in verschil- 
lende talen, en is sedert 1878 tevens 
uitgever van het maandschrift De Neder- 
landsche Dicht- en Kunsthalle, in-8° ; 
van De Vlaamsche Kunstbode, 1875-85, 
en sedert 1860 van den Antwerpseben 
Zak- Almanak. 

MONTANUS, Willem. Zie Van den Bergh. 

MONTFORT, Juuaen Van. Boekdrukker 

en boekverkooper. Hij drukte in 1662 

voor rekening van Jan Meyssens het 

volgende werk : 

Het Gulden Cabinet. By Juliaen Van Mont- 

fort, Boeckdrucker/ende Boeck-vercoo- 

per,woonendeindeHoogh-straet/teghen 

over de Hayre-straet / inden Wolsack. 

Anno 1662. 

10 



74 



MOONS 



MOONS, J. Zie Moyens. 

MOOR, Peeter De. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1575, 
overleden in 1588. 

MOREAU, Claudius. Boekverkooper (?) 
Hij was werkzaam in 1578. Het vol- 
gende werk, hetwelk bij hem het licht 
zag, wordt voor een zeldzamen Ant- 
werpschen druk gehouden : 
Les sept livres de la Diane de George de 
Montetnayor, esquel^ par plusieurs plai- 
santes desgisies souz nom et stil de pas- 
teurs et bergères sont déerits les variables 
et itranges effect^ de l'honneste amour, 
traduict d'espagnol en francais (par N. 
Collin) a Anvers, par Claude Moreau, 
1578, in-12 . 

MORETUS. Zie Moerentorf ; ook voor 
hunne geslachtlijst, zie Plantijn. 

MORTARIUM (JUXTA AUREUM). 

De boekdrukker die onder deze benaming 
een 4 of 5 tal werken in het licht gaf, 
is langen tijd onbekend gebleven en 
zijn bestaan wordt soms nog wel eens 
in twijfel getrokken, ofschoon de heer 
Le Long in zijn werk Boeck^ael der 
Nederd. bybels, een klaar bewijs levert 
dat er onder deze benaming niemand 
anders schuilt dan A. van Berghen. 

Tot staving zijner beweering haalt hij een 
werk aan gedrukt in 1504, waarop de 
aanduiding «Juxta aureum Mortarium» 
in het Nederlandsch voorkomt met de 
bijvoeging van den naam des drukkers ; 
het draagt voor titel : 



©en ©ugtiHtjrn Bonter, tfnftt op een 

yegelicken Psalm synen Titel.... 

« Dit is gedruckt », zegt hij, op bl. 578 
van zijn werk « by Adriaen van Berghen, 
blykens uyt de Historie van Arent Bos- 
man, in-4 » ; waarbij men leest : 
« Gedruckt 't Antwerpen naest den 
grooten Mortier, by my Adriaen van 
Berghen. A. 1504, 9 Januarii in-4 . * 

Het huis de gulden Mortier schijnt in 
twee verdeelt te zijn geweest, en werd 
bewoond door twee boekdrukkers ; 
A. van Berghen en vermoedelijk F. 
Wydenere. Althans een zoo gezegd 
drukkersmerk, waarop het uithangbord 
en eenige initialen voorkomen, betrek- 
king hebbende op beide namen, versie- 
ren het titelblad van een werk bij 
Adriaen Van Berghen in 1500 van de 
pers gekomen. 

Wij kunnen hier niet verder uitweiden over 
deze bibliographische bijzonderheid , 
maar moeten onze lezers naar het vol- 
gende werk verwijzen : J. W. Holtrop, 
Monuments typographiques des Pays-Bas 
au xv e siècle, bl. 103. 

MORTELMANS, Karel. Boekdrukker en 
boekverkooper. Onder deze firma begon 
hij zijne zaak in 1862 en woonde aan- 
vankelijk in de Hofstraat, later op de 
Paardenmarhty n° y, en thans in het 
Klapdorp, n° 121. Hij is tevens uitgever 
van het weekblad De Duivenliefhebbet , 
gesticht in 1866. 

MORTIER, naest de grooten. Zie Mortarium 
(Juxta aureum). 



MORTIER 



7S 



MORTIER, Boekdrukker. In het jaar 1700 
drukte hij het volgende werk : 
Histoire du Vieux et du Nouveau Testament 
(gezegd bybel Mortier) Anvers, Mortier, 
1700, in-fol. 

MOTTE, P. De la. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Hij was werkzaam in 1579. 
In gemeld jaar verscheen bij hem het 
volgende werk : 
La semaine ou criation du monde de G, de 
Salustc, Seigneur du Bartas, & Anvers, 
par Pierre La Motte, 1579, in-12 . 

MOULIN, J. Du. Boekverkooper, werk- 
zaam in het begin der xvm e eeuw. 
In 1720 verscheen bij hem het vol- 
gende werk : 
Acta S. Godelevae patrona Ghistellensium, 
illustr. J. B. Sollerius, Antverpiae, Du 
Moulin, 1720, in-4 . 

MOYENS of MOONS, Jan. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1560. Hij wordt vermeld onder den 
naam Jan Moons, « boeckvercooper », 
in eene rekening van O. L. V. kerk 
van Kersmis 1542-43. 

MULLER, Frans. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1688. Hij 
was woonachtig op de Cathelyne vest, 
In St-Peeter. Hij is de opvolger van 
Cnobbaert, zooals de volgende aan- 
duiding het vermeldt : « Tot Antwer- 
pen, inde Druckerye van Knobbaert, 
by Franciscus Muller, 1694. }> Wij vin- 
den hem nog werkzaam in 1708. 



MUYS, Martinus. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1582. 



N 



NAULAEUS of NAULiEUM, Jacobus. 
Boekdrukker of boekverkooper, werk- 
zaam in 1680. In gemeld jaar ver- 
scheen bij hem het volgende werk : 
Jac. Benigni Bossuet doctrina catholica 
expositio. Antverpiae apud Jacobum 
Naulaeum, 1680, in-12 . 

NELEN, Hendrik Van. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1657. 
Wij kennen geene werken van dezen 
drukker. 

NESSEN of NESSERS, NESSCHERS, 
Willem (Gilliam). Boekverkooper en 
boekbinder, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1618. Hij overleed in 1642. 

NEUCKENS, J.-B.-J. Boekdrukker, werk- 
zaam in de eerste helft der xix e eeuw. 
Woonplaats Klapdorp. Hij was in 1846 
de uitgever van De IVeg-Wy^er, <c een 
hekelblad tegen de geestelijkheid». Het 
verscheen wekelijks in-8° formaat, 
maar was van korten duur. 
Zie K. L. Torfs, Periodische drukpers. 

NICOLAI, Arnoldus. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Woonplaats op de Lombaerde- 
veste. 



76 



NIERG 



NIERG of NIERGUE, F. Boekdrukker. Hij 
bezorgde de zeldzame Antwerpsche 
uitgave van Les ccuvres de Rabelais, 
1573, in-16 . 

NIERGUE, Willem ook Le. Boekdrukker 
of boekverkooper. Hij was werkzaam 
in 1579-1583. In dit laatste jaar ver- 
scheen bij hem : 
H. Estienne. Deux dialogues du nouveau 
langage fran$ois italiani^e.... & Anvers, 
par Guillaume Niergue, 1583, in-16 . 
Zeer zeldzame uitgave. 

NIEUSTADT of NIEUWSTADT, Peeter. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1662-63. Wij kennen geene 
werken bij dezen drukker van de pers 
gekomen. 

NOOT, Thomas Van der. Boekdrukker, 
werkzaam in 15 13. 

NOTOIRE, Jan. Boekdrukker of boekver- 
kooper. Hij gaf in 1587 het volgende 
werk in het licht : 
Les contes et discours d'Eutrapel, revues et 
augmente^, par lefeu Seigneur de la Heris- 
saye : Gentil-homme Breton, & Anvers, 
par Jean Notoire, 1587, in-12 , zeer 
zeldzame uitgave. 

NUS, Frans De. Boekdrukker. Zeer weinig 
gekend. In 1593 drukte hij het vol- 
gende werk : 
Lepms catboliques sur les doctrines de 
l'Eglise.... par F. Fratq. Panigarole, & 
Anvers, par Fran^ois de Nus, 1593, 
in-16 . 



NUTIUS of NUYTS, ook VERMEEREN, 
VAN MEER, MERANUS, Martinus I, 
Jansz. Geboren te Meere in de Ant- 
werpsche Kempen nabij Hoogstraten ; 
overleden te Antwerpen in 1558. Hij 
werd als meester drukker onder den 
naam Marten Vermeren, in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1540, en verkreeg 
het poorterrecht in 1544. Hij werd in 
de poortersboeken ingeschreven onder 
den naam Marten Nuyts. Zijne eerste 
woonplaats was, op die pleyne van de 
iseren Waghe, In St-Jacob, naest die gulde 
Panne. In 1543 vinden wij hem woo- 
nachtig buyten die Camerpoorte, In den 
gulden Eenhoorn, en in 1546 in de corte 
Camerstraet, In de Twee Oeyvaerts. Na 
zijnen dood drukte zijne weduwe onder 
de firma : % 

NUTIUS of NUYTS, Wed. van Martinus. 
Zij was nog werkzaam in 1564, en 
overleed in het jaar 1581. 

NUTIUS of NUYTS, Philippus, Martinüsz. 
Boekdrukker. Geboren in 1543 en 
overleden in 1586. Hij werd als boek- 
verkooper in St-Lucasgilde aangeno- 
men in 1574, alhoewel hij reeds in 
1565 als boekdrukker werkzaam was. 
Hij bewoonde van 1565 tot aan zijnen 
dood het huis zijner ouders in de 
Cammerstraet, In de twee Oeyvaerts. Zijn 
jongste broeder volgde hem op en 
drukte onder den naam : 

NUTIUS of NUYTS, Martinus II. Boek- 
drukker. Hij bleef ook werkzaam in het 



NUTIUS 



77 



huis de twee Oeyvaerts. Wij vinden hem 
in St-Lucasgilde aangenomen in het 
jaar 1587. M. Nuyts overleed in 1608. 
Zijne weduwe volgde hem ditzelfde 
jaar ten grave, een viertal kinderen 
achterlatende. Deze nog te jong zijnde 
om de zaak op eigen krachten te be 
sturen, namen in 16 10 als deelgenoot 
aan, de genaamde Joannes Hetsroy, en 
van 16 14 tot 16 18, hun neef Joannes 
Van Meurs. Zij drukten alsdan onder 
de firma : 

NUTIUS of NUYTS, Erfgen. van Marti- 
nus. Na gemeld tijdstip drukten zij 
beurtelings onder de namen : Nütius, 
zonen van Martinus ; Nimus, Mar- 
tinijs EN BROEDERS, enz. 

• 

NUTIUS of NUYTS, Martinus III. (de 
jonge), zoon van Martinus IL Boek- 
drukker en boekverkooper, geboren in 
1594 en aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1614. Hij werd in 1612 lid en in 
1617 consultor van de Sodaliteit der 
bejaarde jongmans en overleed ten jare 
1638. Woonplaats In de Cammerstraet. 
In de twee Oeyvaerts. 

NUYSSENS, J. Zie Huyssens, J. 



o 



OORBACH, Paulus Van. Boekdrukker, 
aangenomen in Sint-Lucasgilde als 
«meesterszone» in 1573. Hij komt 
nogmaals voor in de Liggeren van ge- 
melde gilde in eene rekening van vrij - 
meesters, in het jaar 1785. 



OS-DE WOLF Van. Boekdrukker en uit- 
gever. Sedert 1878 opvolger van J.-B. 
Van Aersen, Beursstraat, n° 11, thans 
woonachtig in de SS. Pieter en Paulus- 
straat, n° 2. Hij is de uitgever van het 
maandschrift Bode van den H. Franciscus 
van Assisië (fr. en vl.), en mag tusschen 
de voornaamste onzer hedendaagsche 
boekdrukkers gerangschikt worden. 



p 



PAETS, Pieter, Jacobsz. Boekdrukker. Wij 
vinden hem alhier werkzaam van 163 1 
tot 1657. Hij drukte verscheidene 
bijbels waaronder mag genoemd wor- 
den de 
Biblia sacra dat is degeheele Heyligbe Schrif- 
ture vant Out en Nieu Testament^ met 
vul schoone Jigueren door Ch. Van Sichem y 
Antwerpen, by P. J. Paets, 1657, ^ n "f°- 
Hij is waarschijnlijk herkomstig van 
Holland, daar er te Leiden alsook te 
Amsterdam, omtrent ditzelfde tijdstip, 
een vijftal drukkers van dezen naam 
werkzaam waren. 

PANNES, CoenraeDj Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1674. 
Wij vinden hem woonachtig in de Koe- 
póortstraete, Inde vergulde Sonne, ook 
inde Koe-poort-straet, over Londen. Zijne 
weduwe zette de zaak voort onder de 
firma : 

PANNES, Weduwe van Coenraed. Zij 
was nog werkzaam in 1707. 



78 



PANT 



PANT, In de. Zie Haeghen, G. Van der. 

PARYS, Silvester Van Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1537. 
Woonplaats op de Mert y In de vier Eetns- 
kinderen. 

PARYS, Silvester (Van). Boekdrukker, 
waarschijnlijk de zoon van den voor- 
gaande. Hij werd als <c meester printer» 
in St-Lucasgilde aangenomen in 1567 
en woonde op de Lotnbaerde veste. 

PARYS, Willem Van. Boekdrukker en 
plaatsnijder. Hij wordt vermeld in eene 
rekening der Sint-Lucasgilde van het 
jaar 1585. Woonplaats op die Lombaer- 
deveste, Inden gulden Pellicaen. Hij over- 
leed in 1586. Zijne weduwe zette de 
zaak voort onder de firma : 

PARYS, Wed. van Willem Van. Boek- 
drukker. Zij was nog werkzaam in het-» 
zelfde huis op de Lombaerde vest, Inden 
gulden Pellicaen tot in het jaar 1592. 

PARYS, Willem. Boekdrukker. In eene 
rekening der Sint-Lucasgilde der jaren 
16 10-16 [i wordt hij vermeld. J.-B. 
Van der Straelen neemt hem, in eene 
nota der Liggeren van St-Lucasgilde, 
voor den voorgaande, welke in 1586 
overleed. 

PARYS, Marcelis. Boekverkooper en boek- 
binder, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1674. In 1659 vinden wij hem 
woonachtig In de Cammerstraete, Inden 
swarten Hond, en in 1674 onder O. L. 
Vrouwen Toren, In den gulden Sleutel. 



PARYS, Cornelius. Boekdrukker (en boek- 
verkooper?). In 1751, woonachtig op 
de Lombaerde vest. 

PARYS, Petrus -Joannes. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1759. 
Hij was onder het fransch bewind 
« drukker der centrale administratie van 
het departement der twee Nethen. » 
Van 1766-1781 vinden wij hem woon- 
achtig op den hoek van de Koepoort- 
brugge, ende Zwarte-Zuster-straet. 

PARYS, Joannes-Engelbertus. Boekdruk- 
ker en boekverkooper, aangenomen in 
Sint-Lucasgilde in 1780. Overtuigd 
patriot, noemde hij zich op zijne uit- 
gaven « drukker van het Vereenigde- 
Volk van Brabant» (1790), ook deed 
hij zijne drukkerij kennen onder den 
naam van « Drukkery der Bataven » 
(1793). Woonplaats Koey-poort-stract. 

PARYS, Willem. Boekdrukker en boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1784. 

PARYS, C. Boekdrukker, werkzaam in het 
begin der xix e eeuw. Woonplaats in 
dt Kammenstraet. Zijne weduwe zette 
de zaak voort onder de firma : 

PARYS, Wed. van C. Boekdrukker en 
boekverkooper. Woonplaats op de Klein 
Markt, n° 740 (wijknummer). Zij was 
nog werkzaam in 1838. 

PARYS, P. J. Boekdrukker en boekverkoo- 
per, woonachtig in de Lombaerde straet 

(i»S9). 



PASCH 



79 



PASCH, Joannes. Boekdrukker of boekver- 
kooper, werkzaam in het begin der 
xvm e eeuw, woonachtig in de St-Jan 
straet 9 In de Gaublom. 

PASQJJIER. Boekverkooper. Werkzaam in 
1544. 

PAUWELS, Wed. Boekverkooper. Zij komt 
voor in eene rekening der St-Lucas- 
gilde van 1588-89, en was de weduwe 
van Pauwel Fickaert. Zie aldaar. 

PETER(S). In den Oeyvaer. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1592. 

Aant. In het Archievenblad van Antwerpen, dl. ix, 
bl. 349, bevindt zich een vonnis tegen eenen 
genaamde Hendrik Peeters, in het jaar 1567 uit- 
gesproken, waarvan wij hier den inhoud mede- 
deelen : 

« IS April 1567. 

« Gecorrigeert by Jonckeren 

Diericke Van der Meeren, Onder- 

Schouteth, Burgermeesteren , 

Schepenen ende Raedt vander 

stadt van Antwerpen, opten 

xv«° Aprilis anno xv«LXvn naer 

Paesschen. 

« Henrick Peeten», alhier geboren, overmits dyen 

hy hem heef vervoordert te gane vagebonde, 

sonder enich ambacht te doene, hem generende 

met schandaleuse ende fameuse boecxkens te 

venten ende te vercoopen ende oock diverssche 

liedekens int openbaar te singhene, contrarie 

den ordonnonancien deser stadt, sal porren, 

binnen sonnenschyn, vuyter stadt ende vryheyt 

ende, binnen den derden daghe, vuyten Marck- 

graefschape van Antwerpen ende blyven daer 

continuelicken vuyte den tyt van vier jaren, 

sonder binnen middelen tyde daer weder inne 

te commene, opde gheesselinghe. » 

Correctieboeck, 1513-68, fol. 197, v<>. 

Archievenblad van Antwerpen, dl. rx f bl. 349. 

Het is niet onwaarschijnlijk dat deze Hendrik 



Peeters dezelfde is als bovengemelde « Peter in 
den Oeyvaer » ; ook zeer aannemelijk is het, 
dat hij, na zijne straf uitgedaan te hebben, 
terug in onze stad gekeerd is en zich aldan tot 
lid der St-Lucasgilde heeft laten inschrijven, 
om het bedrijf van boekverkooper te mogen 
uitoefenen. 

PEETERS, Hendrik. Boekdrukker en boek- 
verkooper, geboren te Antwerpen, in 
1825. Na eenige jaren het leeraarschap 
in het College te Mechelen uitgeoefend 
te hebben, vestigde hij zich alhier als 
boekdrukker en boekhandelaar ten jare 
1849. Het jaar daarna, staakte hij zijne 
zaak en werd opvolgentlijk werkzaam 
als corrector en handelsreiziger bij de 
heeren Spitaels, te Borgerhout, en de 
uitgever Casterman, te Doornik. Wij 
vonden hem later weer als boekdruk- 
ker en verkooper, werkzaam te Borger- 
hout, bij Antwerpen, tot in het jaar 
1880. Sedert dit tijdstip is hij als 
beambte werkzaam in het Ministerie 
van openbare werken te- Brussel. 

PEETERS, Jacob. Boek- en plaatdrukker. 
Woonplaats op de oude Schoenmarkt, In 
de vier werelddeelen. Hij bezorgde een 
Atlas in 1602, waarvan hij zelfde ver- 
vaardiger was : 
L * atlas en abregé ou nouvelle description du 
monde, tirée des meilleurs auteurs de ce 
siècle, par Jaques Peeters. Anvers, chez 
1'auteur, aux quatre parties du monde, 
1602, in-8°. 

PEETERSSEN (PEETERS) VAN MIDDEL- 
BORGH, Hendrik. Boekdrukker, aan- 
genomen in Sint-Lucasgilde in 1536. 



8o 



PEETERSSEN 



Woonplaats binnen die Camerpoorte, In 
den Mol. De werken van dezen druk- 
ker zijn meest allen zeldzaam, zelfs 
enkele eenig geworden. Hij bekleed 
ook een der eerste rangen tusschen 
onze vermaardste Antwerpsche boek- 
drukkers. H. P. V. M. overleed ten 
jare 1549; zijne weduwe zette de zaak 
voort onder de firma : 

PEETERSSEN VAN MIDDELBORGH ,' 
Wed. van Hendrik ; binnen die Catn- 
merpoorte, In den Mol, alwaar zij nog 
werkzaam was in 1561. 

PENNEMANS, Jaonnes-Frans. Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1724. 

PERSSE, gedrukt op de. (17 . .) Onder deze 
benaming schuilt zeer waarschijnlijk 
Martinus Verdussen. 

PERYN of PIRYN, Bernardus. Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1 573 • Wij kennen geen enkel werk bij 
dezen drukker van de pers gekomen. 

PETERS, Henrick. Boekverkooper. Wij 
vinden hem niet vermeld in de Ligge- 
rcn van St-Lucasgilde, en kennen hem 
slechts door het bijgaande vonnis : 

« Ghccorrigeert by Hceren 
Clausc van Lycrc, Riddere, 
Scoutcth, Burgermeesteren, 
Scepenen enüe Raide der stadt 
van Antwerpen, opten xnn«n 
dach van Fcbruario anno xxim 
(xxv n. s.). 
<« Henrick Peters, boeckvercoopere, overraids 
dien dat hij Luytcrschc boecken ende andere 



alhier vercocht heeft, smakende ketterye, 
tegens de mandementen Ons Heeren s Keysers, 
daeraf de Heere ende de Stadt wel gheinfor- 
meert zyn, sal porren, binnen sonneschyne, 
vuyten stadt ende vryheyt, ende, binnen den 
derden daghe, vuyten Mercgraefscape van Ant- 
werpen, ende doen een pelgrimagie ten Heyfi- 
gen Drie Coningen tot Coelen, ende, na de 
brieven daeraf ghesonden, neyt weder üme 
comen, op zijn vorste lit ». 

Op den bladrand : « Presentate fuerunt littere 
peregrinationis facte Dominis, a predicto Hen- 
rico, xxv* die Februarii anno xxini . 

« Me presente, 
« J. De Keyser. » 

Correctiéboeck, 1513-68, fol. 26, v°. 

Archüvenblad van Antwerpen, dl. vn, bl. 140. 

Wij vinden later niets meer van dezen 
boekverkooper vermeld. 

PIETERSSONE, Jacob « printere ». Aan- 
genomen in Sint-Lucasgilde in 1530. 
Wij kennen geene werken door hem 
gedrukt. Zie Jacob Pieterssone. 



Aa kt. De heer J. B. Van der Straelen, in 
nota der Liggeren van St-Lucasgilde, noemt 
hem ook « Van Middelburg » en geeft dezelfde 
woonst op als die van Hendrik Peetersen. Dit 
is ongetwijfeld eene dwaling. 

PHALÈSE of PHALESIUS, VAN DER 
PHALESEN, Peeter, Peetersz. Boek* 
drukker, geboren te Leuven, kwam zich 
te Antwerpen vestigen, alwaar hij in 
1581 in Sint-Lucasgilde aangenomen 
werd. Hij overleed ten jare 1609, en 
werd begraven in St-Augustinus kerk. 
Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. 
Antwerpen, dl. iv, bl. 248. 
In 1588 vinden wij hem woonachtig in 
de Catnmerstraet, In den rooden Leeuw, 




ClIRISTOrFIX Plantijw. 



PHALESIUS 



81 



en in 1606 in dezelfde straat, In de 
Coninck Davidt. 
P. Pbalesius is bijzonder vermaard om 
zijne muziekdrukken die hij met veel 
zorg en kunde bewerkte. Zie A. Go- 
vaerts, Typographie musicalc, bl. 35. 

• 
PHALESIUS, Erfgen. van Peetbr. Na den 
dood van P. Phalesius zetten zijne doch- 
ters de zaak voort en drukten onder 
gemelde firma. Magdalena en Maria 
werden in 1629 als boekverkoopsters 
in St-Lucasgilde aangenomen. Magda- 
lena overleed in 1652, waarna hare 
zuster de drukkerij alleen bestuurde 
tot in 1672. 

PHIUPPE VILLE. Zie Ville. 

PLACET, Willem. Boekverkooper, als dus- 
danig vermeld tusschen de leden der 
St-Lucasgilde in eene rekening gedag- 
teekend van 1610-n. Zie de Liggertn 
van gemelde gilde, dl. 1, bl. 307. 

PLANTIJN of PLANTIN, Chrisiotfbl. 
Boekdrukker. 

Deze beroemde Antwerpsche drukker 
werd geboren te St-Avertin, nabij Tours 
in Frankrijk, ten jare 1514. Hij genoot 
zijn onderricht te Parijs en vertrok later 
in een zeer bekrompen toestand naar 
Caen, waar hij in de leer ging bij den 
drukker Robert Maci. Het is in ge- 
melde stad, dat hij op 31 of 3 2 jarigen 
leeftijd in den echt trad met Joanna 
Rivtère en omstreeks dit tijdstip zich 
te Parijs als boekbinder plaatste. 

In 1549 kwam hij zich te Antwerpen 



vestigen en verkreeg er het poorter- 
recht den 2i n Maart 1550. Zijne be- 
kwaamheid in het uitvoeren zijner 
kunst maakte weldra zijnen naam be- 
kend en verwierf aan onzen jongen 
kunstenaar de vriendschap en bescher- 
ming van mannen van aanzien en 
gezag, zoodat hem reeds van den aan- 
vang door den geheimschrijver van 
Koning Philips II. het vervaardigen 
van een prachtkoffertje opgedragen 
werd, ofschoon dit voor hem een 
betreurenswaardige gebeurtenis moest 
veroorzaken : Op zekeren avond, in het 
bijzijn van zijn knecht, opweg zijnde 
naar zijn hooggeplaatsten cliënt, werd 
hij bij vergissing door vermomde man- 
nen aangevallen en .gewond. Hij her- 
stelde langzaam, maar zijne krachten 
lieten hem nimmer toe zijne boek- 
binderskunst uit te oefenen. Hij zette 
/ zich met vlijt aan het drukken, zijn 
voormalig bedrijf te Caen, en verwierf 
hierdoor weldra eene groote beroemd- 
heid. 

Reeds in 1555 drukte hij zijn eerste 
boek; in 1557 verliet hij zijn huis, 
gelegen in de Twaalfmaandenstraat, om 
in de Kammenstraat, het huis De gou- 
den EenJyoorn te betrekken, waarvan hij 
in 1 561, den naam veranderde in dien 
van Gulden Passer. 

In 1562, beschuldigd een luthersch werkje 
gedrukt te hebben, zag hij door het 
magistraat zijne werkhuizen doorzoe- 
ken. Dit onderzoek had geen anderen 
uitslag, dan dat het onzen drukker 
deed besluiten naar Frankrijk te vluch- 
ten. Een jaar later kwam hij terug en 



u 



82 



PLASKY 



begon alsdan, op bevel van Philips II, 
den druk van zijnen wereldberoemden 
bijbel : Biblia Polyglotta, waaraan hij 
gedurende 5 jaren werkte. De uitgave 
van dezen bijbel verwierf hem den 
titel van koninklijken aartsdrukker, ook 
werd hij als toezichter over al de 
drukkerijen in de Nederlanden aange- 
steld. 

Plantijn was intusschen door zijne kunst 
en dank aan zijne werkzaamheid een 
bemiddeld man geworden, zoodat zijne 
fortuin hem toeliet, geleerde correctors 
aan zijn huis te verbinden, waaronder 
een Kiliaen (Corn. van Kiel), een Th. 
Pulman, Vict. Giselin, Fr. van Raphe- 
linghe, die later zijn schoonzoon werd, 
en meer andere geleerde mannen. 

Uit zijn huwelijk met Joanna Rivière 
sproten een zoon, die op jeugdigen 
leeftijd stierf, en vijf dochters. De 
oudste, Margaretha, gehuwd met Fr. 
van Raphelinghe, verkfeeg voor haar 
deel de boekdrukkerij gesticht te Lei- 
den ; Martina, gehuwd met Jan More- 
tus ot Moerentorf, erfde het huis te 
Antwerpen; en de derde, Magdalena, 
echtgenoote van Gillis Beys, datgene 
gesticht te Parijs. De twee jongste 
dochters, Catharina en Hendrika, huw- 
den, de eerste eenen doctor te Parijs, 
en de tweede den broeder van den 
drukker Jan Moretus. 

Getrouw aan zijne kenspreuk « Labor et 
Constantia » drukte Plantijn gedurende 
de 34 jaren een verbazend getal boeken. 
Dit getuige het belangrijke werk — 
ofschoon nog onvolledig — Annales 



Plantiniennes , vervaardigd door de 
heeren Ruelens en De Backer. 

Na den dood van Plantijn werd de zaak 
onder de volgende firmas voortgezet : 
Wed. van Christoffel Plantijn, en 
Wed. van Christoffel Plantijn en 
Jmt Moretus. 

Zie het belangrijke en zeer volledige werk 
van D r Max Rooses : Christoffel Plantin, 
in-f<\ 



PLASKY, J. Boekdrukker -uitgever. Hij 
stichtte zijne zaak in 1872 op de Kleine 
Goddaert, n° 6, van daar betrok hij het 
huis n° 29 op de St-Paulusplaats 9 en is 
thans woonachtig in de Zirkstraat, n°j6. 
Als zijne bijzonderste werken kunnen 
wij onder andere vermelden : 

Le Chapitre de N.-D. de Tongres, par 

Ch. Thijs ; 
Table générale de la Jurisprudence du port 

d'Anvers ; 
De Beschaving ; 
La Musique aux Pays-Bas, par Van der 

Straeten. 



PLASSCHE, Bernardus Van der. Boek- 
drukker en boekverkooper, aangeno- 
men in St-Lucasgilde in 1753 . Hij was 
reeds werkzaam in 174*, en gaf in 
gemeld jaar het volgende werk in het 
licht : 
Acta 5. Ludovici confessoris Francorum 
regis ill.'a Joan. Stiltingo S.J. Antver- 
piae, apud B. A. Van der Plassche, 1741 > 
in-f\ 



PLASSCHE 



83 



PLASSCHE, Peeter-Joannes Van der. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1758 : Deken gekozen in 1763. 
Wij vinden hem in 1765 woonachtig 
in de Kammenstraet, alwaar hij in ge- 
meld jaar het volgende werk drukte : 
Acta S. Bavonis Gandavensium Patroni, 
illustravit Joannes Perierus Soc. Jesu. 
Antverpiae, apud Petrum Joan. Vander 
Plassche, 1765, in-4 . 
P. J. Van der Plassche, waarschijnlijk de 
broeder van den voorgaande, drukte 
ook later (1791) in vennootschap met 
C.H. De Vos. 

POITTEV1N DE LA CRODt, Le. Boek- 
drukker, opvolger van Allebé. Woon- 
plaats Schoenmarkt , later (1812-14) 
Napoleonstraet geheeten, tot na de 
Fransche omwenteling. Hij wasFransch- 
man van oorsprong, en schreef in die 
taal eenige werken, waaronder de 
Almanach ' du département des Deux 
Nethes. Hij was ook de drukker-uit- 
gever van den Journal du Cotnmerce, 
later genoemd Journal du Département. 
Zijne weduwe zette de zaak voort onder 
de firma : Wed. van Poittevin de la 
Croix. Na dezes dood werd de zaak 
voortgezet door den zoon Edmond 
Poittevin de la Croix (1844). 

POTTER, Lucas (de). Boekdrukker en 
boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1657. Wij vinden hem 
woonachtig in de Cammerstraet y In de 
Witte Lelie. In 1676 verscheen bij hem 
het werk : 



*Pia de si der ia, auctore Herm. Hogone. 
Antverpi* apud Lucam de Potter, in 
candido Lelio, 1676, in-12 . 

PRACTER, Hans (Jan). Boekdrukker of 
boekverkooper. Bij hem verscheen : 
Histoire plaisante de Reynier des Champs, 
Seigneur de Malperdu, avec li sens moral 
sur chascun chapitt. (sic) & Anvers, par 
Hans Practer, 1625, kl. in-12 . (De 
roman Reinaard de Vos in proza.) 

PREE, Mattheus De. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1687. 
Wij kunnen niet met zekerheid vaststel- 
stellen of hij als gezel ofwel als mees- 
ter-drukker werkzaam geweest zij . 

PIJMAN, Hendrik. Boekverkooper. Hij 
komt voor alsameester-boekverkooper» 
in eene rekening der St-Lucasgilde 
van 1585-86. 



R 



RADE, Gillis Van den, Jansz., ook VAN 
DEN RAEYE, RADEUS, RADIUS. 
Boekdrukker, geboren te Gent. Hij 
kwam zich te Antwerpen vestigen in 
1570; verkreeg het poorterrecht den 
i n Juni 1571, en werd als « meester 
boeckprintere » in St-Lucasgilde aan- 
genomen in 1572. 
In 1580 vinden wij hem woonachtig op 
't Vlemincxvelty In den gulden Rinck, 



«4 



RADE 



later in dezelfde buurt by Scuttcrsput 
(St-Jansstraet ?) In St-Anna. Hij komt 
nog voor in eene rekening van Sint- 
Lucasgilde van 1585-86, ofschoon de 
heer ridder van Havre zegt, dat hij 
in 1584 Antwerpen verliet om zich te 
Franeker, in Friesland, te vestigen, 
alwaar hij later benoemd werd — vol- 
gens D r Ledeboer in den loop van 
1585 — tot drukker der Staten van 
Friesland. 

« RADE of RADjEUS, Gillis- jEgidius Van 
den. Boekdrukker, te Franeker (1585- 
1611) ». 
«In 1585 werd hij door de Staten van 
Friesland uit Antwerpen naar Franeker 
beroepen, als drukker van de nieuw 
opgerichte academie, alsmede van de 
Staten. In 1603 zette zijn zoon Abra- 
ham zich te Leeuwarden en zijn tweede 
zoon Joannes zich te Groningen als 
drukkers neder ». 
Zie D r Ledeboer, De Bockdr. in Nederland. 

RAEY, Jacobus Van. Boekdrukker. Hij 
woonde in 1620 In de Cammerstraet, 
In de scilt van Troyen. 

RAPHELINGEN of REVELINGE, RAPHE- 
LINGHIEN, RAVELYN, Frans Van, 
Jacobsz. Boekdrukker, geboren te 
Lannoy, in Vlaanderen, in 1539. Aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1575. 
Hij kwam als corrector in dienst bij 
Chr. Plantijn, met wiens oudste doch- 
ter, Margaretha, hij in 1565 trouwde, 
en werd poorter van Antwerpen, onder 



den naam van « Franchoys de Rave- 
linghe, Jacobszone, van Lannoye », ten 
jare 1576. Wij vinden hem op dit tijd- 
stip woonachtig in de Cammerstraet, 
In den grooten Sampson, en in 1578 
natst onset L. Vrouwen Kerckdeure, oen 
de Noordt-%yde f alwaar hij uitsluitelijk 
den boekhandel uitoefende, daar de 
werken onder zijnen naam gedrukt 
werden « ten huyze van Chr. Plantyn». 
Op het einde des jaars 1585 verliet hij 
Antwerpen, om te Leiden het bestuur 
der Plantijnsche drukkerij, die later bij 
erfenis zijn eigendom werd, in han- 
den te nemen. Een jaar later, in 1586, 
werd hij benoemd tot leeraar van de 
Hebreeuwsche taal aan de Universiteit 
van Leiden. Hij overleed in 1597, drie 
jaar na zijne echtgenoote. Beiden wer- 
den in St-Pieterskerk van gemelde stad 
begraven. 

RASSEVELT, Willem Van. Boekverkoo- 
per. Hij werd ten jare 1567 uit de 
stad en het markgraafschap Antwerpen 
gebannen, voor het verkoopen van 
« schandaleuse boeexkens », zoo als het 
volgend uittreksel uit de rekeningen van 
den markgraaf van Antwerpen het ver- 
meldt : 
Willem van Rassevelt, overmit^ dien by hem 
heeft vervoirdert te vercoopen schandaleuse 
boexkens ende andere printingen, dm vier- 
den January voirs. metten voirs. persoo- 
nen gebannen is \es jaren lanck, op pene 
van %es jaeren gestelt te worden op de 
galeyen. 

Archievenblad van Antwerpen, dl. DC, bl. 364. 



RATINCKX 



85 



RATINCKX, Hendrik. Boekdrukker -uit- 
gever en boekbinder. Hij stichtte zijne 
zaak in het jaar 181 5, op den hoek der 
Beggaerdenstraat. In 1824 vinden wij 
hem woonachtig op den hoek der 
Schoenmarkt en Beddenstraat, alwaar hij 
in 183 1 het advertentieblad Les affiches 
générales stichtte. Een jaar later betrok 
hij, om reden van uitbreiding zijner 
zaak, het huis n r 40 op de Groote 
Markt, waar hij, in 1834, den i n jaar- 
gang van het Adresboek der stad Ant- 
werpen — in navolging van L. Van den 
Wyngaert's Indicateur des adresses des 
négocians, commissionnaires et agens de 
commerce de la ville d'Anvers — uitgaf, 
hetwelk tot heden de eigendom der 
firma gebleven is. 
In 1852 liet hij zijne zaak over aan 
zijne drie zonen : Dominicus, Jaak en 
Thomas, die in 1856 de firma : 
Gebroeders Ratinckx aannamen. Jaak 
overleed in 1866, Dominicus den 15° 
Juli 1888. De zaken werden voortge- 
zet door Thomas, en Jaak den zoon 
van Dominicus, onder dezelfde firma. 

RATINCKX, Gebroeders, tot in 1888, het 
jaar van zijn afsterven, en werd opge- 
volgd door zijn zoon Jaak, die thans 
nog onder de oude firma, in hetzelfde 
huis werkzaam is. 

REMEUS, Gregorius Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1655. 

REMUNDE of REMUNDT, ROMUNDT, 
ROEMUNDT, ROMUNDE, HURE- 
MONDE, Christoffbl Van* 
drukker. Wij vinden hm si< 



in de Liggeren van St-Lucasgilde. Hij 
was zeer waarschijnlijk een broeder 
van Jan Van Remunde die volgt. Wij 
vinden hem in 1526 woonachtig op die 
Jbombaerde veste, waarschijnlijk in Beer- 
kens gancky alwaar zijne echtgenoote 
na zijnen dood drukte onder de firma : 

REMUNDE of REMUNDT, Wed. van 

Cristoffel Van, ook by de Wed. 

Christoffel, by de Weve, In Berekens 

ganck, enz. Zij was nog werkzaam in 

1546. 

REMUNDE of REMUNDT, ROMUNDT, 
ROEMUNDT, ROMUNDE, Hans 
(Jan) I. Boekdrukker. Hij werd den 
30" October 1525, voor het drukken 
van Luthersche boeken, veroordeeld 
tot het volbrengen van een pelgrims- 
tocht naar Wilsenaken, een stadje ge- 
legen in Pruissen, tusschen Havelberg 
en Perleberg, hetwelk destijds druk 
bezocht werd door bedevaartgangers, 
die er het « Heilig Bloed » gingen aan- 
bidden. Wij laten hier den inhoud 
van zijn veroordeelingsakte volgen : 

« Hansken van Remunde, boeckprintere, overmits 
dien dat hy, contrarie ende in veracbtinge der 
mandementen ende bevelen van Onsen Alder 
genadichsten Heere den Keyser, alhier te 
poeyen af gepubliceert, hem gevoirdert beeft te 
printene zekere boecken, inhoudende die lee- 
ringe der Lutheriaeoschen ketteryen, daeraf de 
Heere ende de Stadt te vollen geinformeert 
lyn, sal ponen, binnen sonneschyn, vuyter 
stadt ende viyheyt ende, binnen den derden 

van A ntwe r p en, 



1 daeraf 



86 



REMUNDE 



hy en hebbe ierst s Heeren ende der stadt ge- 
moede, op zyn vorste lith » . 

Op den bladrand : « Littere peregrinationis dicti 
Joannis fuerunt presentate Dominis Marchioni 
et Magistratui xxix c die mensis Martii anno 
xxxi (xxxn n. s.), et habet facultatem et con- 
sensum Domini et Oppidi intrandi Marchiona- 
tum et oppidum. 

« (Get ) Van der Ryt ». 

Archievenblad van Antwerpen, dl. vu, bl. 159. 

Hans I Van Remunde drukte hier te 
Antwerpen In het huys van Wachten- 
donck gelegen op de Lombaerde vest. Wij 
denken dat hij korts na zijne veroor- 
deeling onze stad verliet om zich in 
Holland te gaan vestigen. Althans vin- 
den wij in de jaren 1546-53 te Zwolle 
een Hans Van Remunde werkzaam 

Zie over H Van Remunde ons artikel 
in de Vlaamsche School, nieuwe reeks, 
4 c jg., bl. 38. 

REMUNDE of REMUNDT, ROMUNDT, 
ROEMUNDT, ROMUNDE, RURE- 
MONDE, Hans (Jan) II Van. Boek- 
drukker. Hij is waarschijnlijk de zoon 
van Christ. Van Remunde. Wij vinden 
hem als «leerjongen» in de St-Lucasgilde 
aangenomen in 1530. Een schepenbriet 
gedagteekend van 1535, deelt ons de 
naam zijner echtgenote mede : 
Jan Van Remunde, boeckprintere, en lyne 
wettige huysvrouw Margriete van Luxetn- 
bourgh Reyniers dochter. (Schepenbrief 
van i6 n Meert 1535 — nota der Ligge- 
ren van St-Lucasgilde.) 

RHYN, Hendrik Van. Boekverkooper. In 
1692 verscheen bij hem het volgende 
werk : 



A. Godeau. Meditatien over het H. Sacra- 
ment des Altaers. Antwerpen voor Hend. 
Van Rhyn, 1692, in-12 . 

RICHARD, Joannes, ook RYCKAERT, 
RICHARDUS. Boekdrukker. Wij vin- 
den hem in 1542 woonachtig in de 
Cammerstraet, In den scilt van Bour- 
goignien, en in 1551-56 In de gulde 
Sonne, in de druckery van Gillis van 
Diest. Hij wordt niet vermeld in de 
Liggeren van St-Lucasgilde. 

RIDDER, Martinus De, Simonsz. Boek- 
drukker, geboren te Broechem, bij 
Antwerpen, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1544. Hij werd poorter van 
Antwerpen in 1554. Wij vinden hem 
woonachtig in de Berchstrate, In den 
Berchvan Oliveten. 

RISSCHE of RISCHE, RYSCHE, Matheas 
De. Boekdrukker, aangenomen in St- 
Lucasgilde als « meester boeckverkoo- 
per » in 1564. Wij vinden hem in 
1583-89, woonachtig op onser vrouwen 
Kerckhof, onder den thoren, In den gulden 
Sampson. De drukken van dezen mees- 
ter zijn zeer zeldzaam. 

RIVIÈRE of RI VIERE, Guilielmus (Willem) 
Van der, Richaertsz. Geboren te Caen, 
in Normandië. Boekdrukker. Hij werd 
poorter van Antwerpen in 15 76, en als 
« meester boekverkooper » ditzelfde jaar 
in St-Lucasgilde aangenomen. Hij ver- 
liet weldra onze stad en ging zich te 
Atrecht vestigen, alwaar hij nog 
16 10 drukte. 



ROBYNS, Joannes-Paulus. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1704, 
Deken gekozen in de jaren 1714-1715 
en 1717-1718. In 1706 vinden wij hem 
woonachtig op de Lombaerde veste, In 
den gulden Bybel, later in 1711-1717 
op de Jesuite pleyn, In St-Josepb, en ein- 
delijk in 1719-1724 In de Wolstraete, 
In St-Josepb. Zijne weduwe zette de 
drukkerij voort onder de firma : 

ROBYNS, Wed. van Joannes. Boekdruk- 
ker. Wij vinden baar in 1727 nog 
werkzaam in hetzelfde huis in de 
WolstTttet, In St-Josepb. 

ROELANTS, Jan, alias Van den Lan- 
genbekgh. Boekverkooper, « gesworen 
Librier », geboren te Zundert, in 
Brabant. Hij werd poorter van Antwer- 
pen in 1536 en aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1559; hij overleed in 
1570. 



S 87 

Op een werk in 1550 bij hem versche- 
nen, vinden wij de volgende aandui- 
ding : voortitaende op onser liever vrou- 
wen Kercbof, onder den toren, hetgeen 
ons doet veronderstellen dat hij eenen 
tweeden winkel of uitstalplaats bezat, 
gelegen onder den toren, daar wij hem 
in 1554-58, woonachtig vinden op de 
Lombaerde veste, In Onser Liever Vrouwen 
Thoren. In 1566 vinden wij hem ge- 
huisvest op onser liever Vrouwen Kerck- 
bof, onder den grooten Thoren, en moet 
hij op dit tijdstip ook zelf gedrukt 
hebben; onder andere het werk : 

Nieuwe en warachtigbe tydtnghen... Ghe- 
prent... by my Jan Roelants. Een ander 
werk bij hem in iss8verschenen,draagt 
de volgende aanduiding : Gbeprint Tont- 
werpen in die Cammerstraet teghen over 
den witten Fakk, in onser Vrouwen 
Thoren, by mi Jan Roelants... Men vintse 
te coope Tantwerpen op onser vrouwen 
Kerkebof onder den Thoren. 



ï v ]t ^^fc>y^^ii 




f2T™*i 


Ir^^r^É 




fc-iCT 


Im' lï -^''~S-SnK 










HIQB I 


'lm^mES*»!FW 


SIS 








|/laj 



Drukkersmerk van Jan Roelants, 



88 



ROMAINE 



Jan Roelants en zijne echtgenoote Elisa- 
beth, beschuldigd van verboden boeken 
verkocht te hebben, zooals blijkt uit 
eene rekening van den markgraaf van 
Antwerpen van den 5° Mei 1 5 70, werden 
bij verstek ten eeuwige dage uit de 
stad en het markgraafschap gebannen. 
Het mocht echter onzen meester druk- 
ker niet gelukken buiten het bereik 
zijner speurhonden te blijven, maar 
hij werd weldra achterhaald en in de 
handen geleverd der Korte Roede. Hij 
werd in de staatsgevangenis, het Steen, 
opgesloten, alwaar hij weldra ten ge- 
volge der slechte behandeling, en aan- 
getast door eene ongetwijfeld besmet- 
telijke ziekte — evenals meer andere 
zijner lotgenoten — nog ditzelfde jaar 
overleed. 

..... noch den inventaris vanden goederen, 
boecken ende druckerye toebehoirende Lys- 
betb, huysvrouwe van Jan %oelants y boeck- 
vercoopere, gebannen ende daemaer desdve 
Jan geapprehenideert synde, gestorven syn 
selffs doodt opte gevanckenisse, blyckende 
byde voer genoemde recepisse alhier overge- 
levert. 

lArchievcnblad van ^Antwerpen, dl. xn, bl. 47a. 

ROMAINE, Gaspard Dé la. Boekdrukker. 

Hij drukte het zeldzame werkje : 
Hymne de la Taix, par G. de Saluste, 

Seigneur de Hartas. 1582, in-12 , 6 bl. 
Wij vinden hem niet vermeld in de Lig- 

geren van St-Lucasgilde. 

RON, Matheus De. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1564. . 



ROOSEN, J.-C. Boekdrukker. Woonplaats 
Huidevettersstraat ; hij was ook de uit- 
gever van den Mercure d'%Anvers, Journal 
de commerce, de politique et de lütérature, 
kl. in-f», 1816-24. Zie K.-L. Torfs, 
Periodische drukpers. 

ROVEROY, G-J. De. Boekdrukker en 
boekverkooper. Wij vinden hem eerst 
woonachtig in de Huydevettersstraet op 
den hoek der Jodestraet en in 1722 op de 
Cathclynevtsty In St-Josepb. 

ROVEROY, J.-F. De. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1767. Hij 
was reeds werkzaam in 1744 en woonde 
op de Cathelynevest by de Meir, In Shjo- 
seph. In 1745-175 1 vinden wij hem 
woonachtig In de Wolstraet, In den 
H. Joseph 9 en later opnieuw in zijne 
eerste woning. Hij is waarschijnlijk de 
zoon van G.-J. De Roveroy. 

ROVEROY, Joannes-Godefridus De. Boek- 
drukker of boekverkooper. Woonachtig 
in 1772-75 in de Huydevetterstraet t op 
den Hoek van de Jodestraet, in St-Josepb. 
Hij is waarschijnlijk de zoon van den 
voorgaande. 

ROY, Antonius De. Boekdrukker, werk- 
zaam in 1555 bij Jan Mollijns. Wij' 
hebben nergens kunnen ontdekken, of 
hij ooit voor zijne eigene rekening 
drukte. 

ROY, Joannbs Van. Boekverkooper, aan- 
genomen m St-Lucasgilde in 1591. 



ROYE 



89 



ROYE, Matheus Van. Boekdrukker, « ge- 
sworen boeckdrukker », geboren te 
Aarschot. Hij werd poorter van Ant- 
werpen in 1574, en aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1560. M. Van Roye 
drukte verscheidene werken voor reke- 
ning van Hendrik Wouters (boekver- 
kooper ?), op onser vrouwen Kerckbof, 
en ook wel voor boekverkoopers in 
het buitenland. In 1566-73 vinden wij 
hem woonachtig op d'yseren Waghe, 
In Amsterdam. Hij leerde zijn vak bij 
J. Van Ghelen. 

RUAULT, Thomas. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Hij was werkzaam in 159 1. 
In gemeld jaar verscheen bij hem het 
zeldzame werk : 
Commentaires sur la sepmaine de la création 
du monde de Guillaume de Saluste, sei- 
gnieur du Barta. A Anvers par Thomas 
Ruault, 1591, in-8°. 

RUEF, Max. Boekhandelaar, opvolger van 
Max Kornicker. Deze laatste stichtte 
zijne zaak te Aaken en kwam zich 
omstreeks het jaar 1845 te Antwerpen 
vestigen op het Groenkerkbqf ; van daar 
betrok hij, in 1848, het huis n° 12 in 
de Huidevetter straat, waar hij in 1868 
overleed. Zijne weduwe bleef de zaak 
voortzetten onder de wakkere leiding 
van den heer Max Ruef, aan wien zij 
in 1876 haren handel overliet. De heer 
Max Ruef bleef nog eenige jaren in 
hetzelfde huis werkzaam, tot hij einde- 
lijk, om zijnen handel uit te breiden, 
het huis d° 87 der Meirpladts be*trok, 
waar hij heden nog werkzaam is. 



RYCK, Matheus De. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1564. 

RYMERS, P.-J. Boekdrukker en boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1767. Woonplaats <# degrooteMerch, 
In de Pauw. Zijne weduwe zette de 
zaak voort in vennootschap met A. 
Colpyn, onder de firma : Rymers, Wed. 
en A. Colpyn. Haar deelgenoot werd 
na haren dood haar opvolger. 

RYSHEUVELS, J.-E. Boekdrukker en uit- 
gever van het tijdschrift Bibliothèque 
des antiquités Belgiques, 1833-34, een 
tijdschrift dat bij gebrek aan inschrij- 
vers met het eerste jaar zijne uitgave 
moest staken. In 1835 v,ns bij ook de 
uitgever van het tijdschrift LePolygraphe, 
hetwelk na een half jaar ophield te 
verschijnen. De Petites Affiches d'Anvers, 
een week- en advertentieblad, in-4 , 
begonnen in 183 1, gaf zijn laatste 
nummer in September 1833 in het 
licht. 
J.-E. Rysheuvcls woonde op de Padde- 
gracbt, thans Princesstraat genaamd. 

RIJSWIJCK, Jan Van. Drukker-uitgever 
en bijzondere opsteller van het dagblad 
De Grondwet, gesticht in 1857, en in 
1865 gestaakt. 
Zie zijne biographie in het Biogr. woor- 
denboek van Huberts, e. a. 

RYN, Matheus Van. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1685-86. 



it 



90 



SAEYEN(S) 



S 



SAEYEN(S), Josephus. Boekdrukker, aan- 
genomen in Sint-Lucasgilde in 1782. 
In dit tijdstip vinden wij hem woon- 
achtig in de Arenberg-straet op den hoek 
van de St-Mertenstraet ; in 1 792 op <TEyer 
Merkt % over de Eerwaerde P.P. Beggaer- 
den, en ook omtrent ditzelfde tijdstip 
op 's Jans-Brug. Twee jaar later, in 
1794, vinden wij op een zijner uit- 
gaven vermeld : Uyt de Drukkerye van 
den Borger J . Saeyens aen bet Bier-hoofd 
over de Water-Poort. Van 1795 tot 1800 
woonde hij op de OudeBorze, en noemde 
zich « Drukker der Municipaliteit ». Hij 
was de uitgever van den Courrier van 
het Departement der Twee Nethen, een 
halfweekblad, in-4 ; het verscheen voor 
het eerst den i n Vendémaire, jaar V 
(22 Sept. 1796). Slechts een 80-tal 
nummers kwamen er van gemeld blad 
uit. Van 18 18 tot 1852 verscheen ook 
bij hem De Postryder van Antwerpen, 
insgelijks een halfweekblad, in-f°, en 
van 1821 tot 1858 het weekblad La 
Trompette. Na zijnen dood zette zijne 
weduwe de zaak voort onder de firma : 
Saeyens, Wed. van J. 

SAEYENS, H.-J. Boekdrukker en boekver- 
kooper, werkzaam in het begin der 
xix e eeuw. Woonplaats Korte Doornick- 
straet. Hij was waarschijnlijk de zoon 
van den voorgaande. 

SALUS, Bernardus. Boekdrukker, werk- 
zaam in 1728. In gemeld jaar drukte 
hij het werk : 



Disquisitio historica, ex antiquis ecclesitt 
augustiss. Senatus academia Parisiensis 
monumentis (J. Boilieou). Antverpiae, 
typis Bernardi Salii, 1728, in 12 . 

Is dit geen duiknaam ? 

SCHEFFERS, Pieter. Boekdrukker of boek- 
verkooper. Werkzaam in de eerste helft 
der xvm e eeuw. Woonplaats In 't 
Missael. Wij vinden hem niet vermeld 
in de Liggeren van St-Lucasgilde. 

SCHILDERS, J. Boekverkooper, werkzaam 
in het begin der xix e eeuw. Woon- 
plaats Lynwaedmarkt. 

SCHIPPERUS, Joannes-Jac.-Fr. Boekver- 
kooper. Werkzaam in de tweede helft 
der xvn e eeuw. Zijne weduwe zette 
de zaak voort onder de firma : 

SCHIPPERUS, Wed. van J.-J.-F. Boek- 
verkooper. In 1677 verscheen bij haar 
het werk : 
Joannis Bona Cardinalis opera omnia. Ant- 
verpias, sumptibus Viduae Johannis Jac. 
F. Schipperi, 1677, in-4 . 

SCHOEPEN, J.-B. Handelaar in oude 
boeken. Hij stichtte zijne zaak in 1861 
in de Lange Clar astraat, n° )j y betrok 
in 1862 het huis n° 12 op de Lom- 
baarde vest, en is sedert 1883 woon- 
achtig in de Lange P andstraat, n° 16. 

SCHOESETTERS of SCHOENSETTERS, 
Pieter. Boekverkooper, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1667-68. 



SCHOESETTERS 



9i 



SCHOESETTERS, Jacobus-Simon. Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1780, Deken gekozen in 1784 en 
overleden den 17° Juni 1822. Hij was 
woonachtig op den hoek van de Kaes-Ruye 
by de Melk-Merkt. Zijne weduwe zette 
met haren zoon de zaak voort, onder 
de firma : 

SCHOESETTERS, Wed. J.-S. & Zoon. 
Boekverkooper. Woonplaats op de Koes- 
ruy, alwaar wij deze firma nog in 1850 
werkzaam vinden. 

SCHOTMANS, L. Boekdrukker-uitgever 
van De Vlaamsche Stem, een dagblad, 
kl. in-F 9 , in 185 1 te Brussel gesticht 
en in 1853 naar Antwerpen overge- 
bracht waar het voor de eerste maal 
den 25° April van dit jaar verscheen ; 
van De Schelde, dagblad, in-f°, in 1853 
begonnen (zie Torfs, Period. Drukpers, 
bl. 18) ; van de Ga^ette van Antwerpen, 
1857; van Thyl Uilenspiegel, weekblad, 
in-4 , 1858, en van De Volksvriend, 
weekblad, hetwelk na zijnen dood door 
zijne weduwe werd voortgezet. 

SCHRYVERS of SCHUYVERS, Mathias. 
Boekverkooper en boekbinder, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1681-82. 

SCHRYVERS, Cornelius. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1783. 

SCHUYTEN, Fr. Handelaar in oude boe- 
ken, werkzaam in de eerste helft der 
xix 9 eeuw. Woonplaats Beggaerdenstraet. 



SCHUYTEN, J. Handelaar in oude boeken, 
werkzaam in de eerste helft der xix e 
eeuw. Woonplaats Princenstraet. 

m 

SELDESLACH, Jacob. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1620-21. 
Woonachtig op het Vlemincx velt, In de 
Seve-ster. 

SERMON, Hendrik. Boekverkooper-uitge- 
ver. Geboren te St-Pieters-Leeuw, bij 
Brussel, den 17° Februari 1834. Hij 
kwam zich te Antwerpen vestigen, 
alwaar hij den S n Maart 1864 op de 
Melkmark^ n° 22, zijnen boekhandel 
opende. Als uitgever deed hij zich ken- 
nen door een 15 tal werken in verschil- 
lende talen, alsook door het tijdschrift 
Noord en Zuid, waarvan hij gedurende 
de jaren 1862-69 de ieverige hoofd- 
opsteller was. 
H. Sermon is niet alleen een geleerd boek- 
handelaar, maar tevens een taalkundige 
van naam. 

SEVERYN. Boekdrukker, werkzaam in 1566. 
Woonplaats op de Lombaerde veste. Niet 
vermeld in de Liggeren van St-Lucas- 
gilde. Wij kennen hem slechts door 
de volgende beschuldigingsakte : 

« Geboden ende vuytgeroepen 

by Heeren Janne van Ymmers- 

seele, Riddere, Heere van Baol- 

dries, etc., Schouteth ; Borg* 

m ee st eren, Scepenen endeRaide 

der stadt van Antwerpen, opten 

rx*B Augusti 1 566. 

c Alzoe eenen genaempt Severyn, woonende op 

de Lombaerdeveste, aenden borneputte, hem 

vervoirdert heeft te drucken seker scandaleuse 

biletten, wesende eenen echo, ende dat sekeren 



< jongen, genaempt Lucas, wescnde eenen boeck- 
vercoopersjongen, woonende ten huyse van 
eenen genaempt Amhom, aldemacst den tonden 
Lau, hem vervoirdert heeft het voors. exem- 
plair te gevene' aenden voors. Severyn, om by 
hem gedruekt te wordene, Soe eest dat men, 
van 's Heeren ende vander stadt wegen, voorts- 
roept den voors. Severyn ende den voors. 
Lucas, ten eynde dat ay ende dek van hun, 
hun daeraff comen verantwoirden voor mynen 
Heeren Schouter, Borgmeesteren ende Schepe- 
nen deser stadt, van op morgen en acht dagen, 
voorden noene, opren stadthuyse alhier, wetende 
darmen huerder absentien nyet tegensta ende, 
regens deselve procederen tal gelyckmen zal 
vinden te behoirende ». 

GAoiiouk, vol. C, fol. 47, v°. 

Arckicvtnblad van Antwerpen, dl. n, bl. }&•}. 

SICKES, Gerrit. Boekverkooper. In 1658 
verscheen bij hem het werk : 
Urn $ü>rm-$of tnbt firugt-^of der 
Kerckelicker Cerimonien, door P.J. David 
der Soc. Jesu. t'Antwerpen, voor Gerrit 
Skkes, 1658, in-8°. 
D r Ledeboer, Boekdr. in N. Nederland, 
vermeldt ook een G. Sickes, in i66"o 
werkzaam te Gouda. 

SIMON of SIMONS, Willem. Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in IJSS- Op dit tijdstip woonde hij 
(op den hoek van de Valkstraat ?) In den 
gulden Eenhoorn, in 1556 In de Cammer- 
straet, In den Papegay, in 1558 In de 
Struys, opO.L. V. Kerckhof{n. zijde), 
en in 1 567 (in de Cammerstraet ?) In de 
schilt van Basel. J. De Laet en Chr. 
Plantijn, drukten voor zijne tekening. 

SLX, C. Boekverkooper, werkzaam in de 
eerste helft der xu* eeuw. Woonplaats 

Lange Koepoortstraat, 



SLAETS, P.-F. Boekdrukker en boekver- 
kooper. Woonplaats Meirebrug. 
« Hij was », zegt K. L. Torfs in zijne 
Periodiscbe drukpers, « de uitgever van 
De Antwerpenaer , een halfweekblad, 
in-f°, met de spreuk « Maetschappelijk 
welzijn ». Eenige politieke leiders, die 
De Postrijder en Het Nieuwsblad te lauw 
vonden, stichtten dit blad, 't welk zij 
echter weldra aan zijne eigene krach- 
ten en die van den drukker overlieten, 
en na eenige jaren sukkelens, werd 
het in 1846 bij Het Handelsblad ver- 
smolten B, 

SLEETENS, Egidius.. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1573. 

SLEGHERS, Reynier. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde als « meester boekbinder » in 
1643 ; overleden in 1671. Hij woonde 
in 1658-1667 in de Cammerstraet, In 
den schilt van Artoys, en bediende zich 
van het volgende drukkersmerk. Zijne 
weduwe zette de zaak voort onder de 
firma: 




SLEGHERS, Wed. en erfg. van Reinier. 
Zij waren nog werkzaam in 1673. 



SLEGHERS 



93 



SLEGHERS of SLEGERS, Hendrik. Boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1667-68. Overleden in 1699. 
Wij vinden hem in 1678 woonachtig 
op de Keis(sic)-ruy> Inde gulde Koos. 

SLEGHERS of SLEGERS, Joannes-Bapt. 
Boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1667-68; overleden in 
1686. Hij was waarschijnlijk een broe- 
der van den voorgaande. Wij vinden 
hem in 1678 woonachtig op de Schoen- 
merckt, Inden tuitten Hase^windt. Na 
zijnen dood zette zijne weduwe de 
zaak voort onder de firma : 

SLEGHERS of SLEGERS, Wed. van Joan.- 
Bapt. Zij overleed in 1691. 

SMERSEN, (SMEXEN ?) Joannes. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1530. 
Wij kunnen niet met zekerheid vaststel- 
len of hij als meester of als gezel 
gewerkt heeft, daar wij geen werk 
kennen van zijnen naam voorzien. 

SMIT of SMITS, Geeraerd, Leonardusz. 
Boekdrukker en boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1571, ge- 
boren te Antwerpen in 1549. In 1571 
vinden wij hem woonachtig in de 
Pandtstraete (ook wel onser lieve Vrou- 
wenstraete, 1573), In de gulde Roose, 
in 1578 in de Cammerstraet, In de gulde 
Roose. Er zijn van dezen meester wei- 
nige drukken gekend, ook is het werk. 
De ure vod Dood, by Jan van den Dak, 
Gheprent Thantwerpen, inde guldeq 
Roose by Gheeraert Smits, anno 1574, 



uiterst zeldzaam. Zijne weduwe zette 
den boekhandel voort onder de firma : 
Smits, Wed. van G. (1581). 

SNOEYS, Peeter. Boekdrukker. Hij wordt 
niet vermeld in de Liggeren van St- 
Lucasgilde. In het jaar 1542 vinden 
wij hem woonachtig op de Lombaerde 
veste noest Sinte Jeronimus, later In die 
Bockstede, Int Copstraetken. Hij drukte 
het zeldzame werk : 
Eene nieuwe sekere copie ende verclaringhe 
vader Doot vanden Coninck van Vran- 
ckrycke j hoe j wanneer ende op wat doch 
dat hi sterf. Gheprint Thantwerpen in 
die Bockstede / by my Peeter Snoeys / 
int Copstraetken, in-8°. 

SNYDERS, Michiel. Boekdrukker ot boek- 
verkooper. In 1626 verscheen bij hem 
het volgende werk : 
Amoris divini et humani effectus varii Sacrae 
Schripturae Sanctorumque P.P. Sententiis, 
ac Gallicis versibus illustrati. Antverpiae, 
apud Mich. Snyders, 1626, kl. in-8°. 

SOOETAS LIBRORUM OFFICE ECCLE- 
SIASTIQ. 

Dit vennootschap bestond uit de drukkers 
Jan Van Keerberghen en H. Verdussen. 
Zij drukten onder deze firma in de 
eerste helft der xvn € eeuw eenige gods- 
dienstige werken. 

Zie A. Govaerts, Typographie Musicah 
dans les Pays-Bas, bl. 82-85. 

SOEST, Hendrik Van. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1655-56. 
Woonplaats onder onse JL. V. Toren, 
Inden gulden Engel. 



94 



SOEST 



SOEST, Jan Van. Boekdrukker en boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
als « meester boekbinder » in 1682-83. 
Wij vinden hem woonachtig in 1694- 
1700 op de groote Merckt, In den bonten 
Mantel ; en later van 17 17-1737 op de 
groote Merckt, In de Pauw. 

SOEST, J. -Hendrik Van. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1763. 
Woonplaats in de Cammerstraet. Hij 
was nog werkzaam in 1801. 
J.-H. of H.-J. Van Soest was de zoon 
van J.-F. Van Soest, hij volgde zijn 
vader op en bleef tot in 1801 de uit- 
gever van De Ga^ette van Antwerpen. 
Zie J.-F. Van Soest. 

SOEST, Jan-Frans Van. Zoon van Hen- 
drik I. Boekdrukker en boekverkooper, 
overleden den 28° Juni 1770. Hij werd 
in O. L. V. kerk begraven. 
Wij vinden hem van 173 6- 1750 woon- 
achtig op de Steenhouwer svest, In 't hoog 
Huys, en in 1750 tot aan zijnen dood 
in de Cammerstraet, In de schilt van 
Troyen. Hij was de uitgever van De 
Gaxftte van Antwerpen, kl. in-4 , vroe- 
ger genaamd Antwerpsche Posttijdingen, 
van vier bladz. in acht kolommen. Het 
eerste octrooi tot het uitgeven van dit 
blad schijnt den I2 n Januari 1695 te 
zijn verkregen door Hendrik Aertssens ; 
doch de titel wordt er niet in opge- 
geven en de oudste ons bekende num- 
mers zijn van 17 16. Aertssens had den 
25* Mei 1738 nog een laatste octrooi 
verworven, hetwelk den 30° Mei 1740 
gegeven werd aan Jan-Frans Van Soest, 
boekdrukker, te Antwerpen, in 1752 



opgevolgd door zijnen zoon Hendrik- 
Jan Van Soest.... De laatste nummers 
bij H.-J. Van Soest gedrukt, gaan tot 
31 Juli 1801. 
Zie K.-L. Torfs, Periodische drukpers. 

D. O. M. 

Rustplaetse 

van JOANNES FRANC : VAN SOEST 

Gazettier deser Stadt 

stirf den 28 Junius 1770 

ende van 

MARIA CATHARI : MICHIELSENS 

syne tweede huysvrouwe 

stirf den 30 Xber 1752 

ende van 

hunne kinderen. 

R. I. P. 

Cathedrale kerk. Graf- en Gedenkschriften der prov. 
Antwerpen, dl. 1, bl. 165. 

SOMEREN, (Van ?) Hubert. Boekdrukker. 
In 1526 drukte hij het volgende 
werkje : 
Psalterium ad Hebraicam veritatem fidelis- 
sime translatum. Antverpia per Huber- 
tum Someren. Anno 1526. Mense 
Augusto, in- 12°. 

SOOLMANS, Jacobus. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1527. 

SOOLMANS, Nicolaes. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1572. 
Wij vinden hem in 1578-83 woonach- 
tig op onset vrouwen Kerchof by de lyn- 
waetmerct, In den gulden Leeu. Hij voerde 
voor spreuk : «Ingenio Superator». 



SPANOGHE 



95 



SPANOGHE, Corn. -Martin. Boekdrukker, 
geboren te Doel in 1758, aangenomen 
in St-Lucasgilde als « meester boekver- 
kooper» in 178 1. Hij was een hevig 
Oostenrijkschgezinde en de uitgever 
van het dagblad De Dagelijksche Mercu- 
rius 9 waarin de patriotten niet gespaard 
werden, zoodat voor zijne hevige aan- 
vallen den i n December 1789, het volk 
zijne woning bestormde, zijne, perssen 
aan stukken brak en gansch zijn druk- 
kers-materieel op straat smeet. Woon- 
plaats Suyker~ruye. 

SPEELMAN of SPELMAN, SPELMANUS, 
Gerardus. Boekverkooper, aangeno- 
men in St-Lucasgilde in 1554-55. Hij 
woonde in gemeld jaar in het huis 
genaamd den gouden Appel. 

SPEELMAN of SPELMAN, SPELMANUS, 
Guilielmus (Willem). Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1555. 

SPITS, Theod. Boekverkooper, aangeno- 
men in Sint-Lucasgilde in 1649. In 
1670-71 vinden wij hem woonachtig 
in de Bogatrdstraet. In gemeld jaar ver- 
scheen bij hem het zeldzaam werk : 

De droeve ende blyde wereldt uyt versebyde 
scbryvers by een gebracht door L. D. C. 
T Antwerpen, by Theod. Spits, Boeck- 
verkoqper, in de Bogaerdstraet, 1671, 
in- 12°. 

Hij was nog werkzaam in 1683. 

SPIRINCKX, Anthonius. Hij werd als 
c meester drucker met belekens » (beel- 
dekens) aangenomen in St-Lucasgilde 



in 1584. Wij vinden hem in 16 16 
woonachtig op de Lombaerdc-vest, In de 
gulde Hand. Hij overleed den 5° Januari 
1625, en werd bij zijne echtgenoote in 
St-Michiels-abdij te Antwerpen begra- 
ven. 

SPIRINCKX, Ant. (den jonghe). Boekver- 
kooper « ende figuersnyder », woon- 
achtig in de Cammerstraet, In de Wapen 
van Spaignien. Bij hem verscheen het 
volgende zeldzame werkje : 

Een kort verhael van de sententie en vonnis 
van de Joden over Christus den Salicb- 
maker des werelds... T'Hantwerpen, by 
Anthoni Spirinckx, den jonghen / 
Boeck-verkooper / ende Figuer-snyder 
/ in de Cammerstraet / in de Wapen 
van Spaignien, z. j., in-4 . 

Hij is zeer waarschijnlijk de zoon van 
den voorgaande en werd in 16 12 als 
€ meesterszoon figuersnyder » in Sint- 
Lucasgilde aangenomen. 

SPOOR of SPOR, Nicolaes, alias Van Coe- 
len, (Keulen). Hij werkte nog op 50 
jarigen ouderdom bij Michiel van 
Hoogstraeten en verkreeg in 1572 het 
octrooi van « boeckprinter ». 
Woonplaats in de Bueckelacrestraet, In 't 
Moriaenten. 

SPORE of SPORUS, Andreas. Boekdruk- 
ker. In 1581 drukte hij het zeldzame 
stuk : 
Numtni aliquot anei hoc tempore dijficillimo 
in Belgio percussi; ab Jac. Barlaco expla- 
nati. Antwerpi* excudebat Andreas 
Sporus, m.d.lxxxi, i bl. in-f°, met 
houtsneden. 



STAVOREN, Hendrik Van. Boekverkoo- 
per, werkzaam in 1657. Hij bewoonde 
het huis In de witte Lelt. 

STEELSIÜS of STEELSMANUS, Joannes. 
Boekdrukker, aangenomen in St-Lucas- 
gilde als « meesier boekverkooper > in 
1558, overleden in 1562. Hij was 
geboortig van Brusthem nabij St-Trui- 
den, provincie Limburg en gehuwd met 
Margaretha Hillen, dochter van Michiel 
Hillen van Hoogstraten. Voor de tweede 
maal met Anna van Ertbom. In 1533-36 
vinden wij hem woonachtig in de 
Camnurstraet, In 't buys van Delft, en 
in 1537-62 in dezelfde straat, In de 
Scilt van Bourgognien. 

Het werk : Novum Jesu Cbristi testamen- 
tum. Antverpia* in fedibus Joan. Steelsit 
a Brustum, 1553, vermeldt zijne ge- 
boorteplaats. 

Zie Notice sur J. Stulsius, par M. Nuyts. 



STEELSIÜS, Wed. ende Erfg. van Ja». 
Na den dood van J. Steelsius zette zijne 
tweede echtgenoote Anna van Ertbom 
met hare bloedverwanten de zaak voort 
onder bovengemelde firma tot in 1 574. 
Van dit tijdstip drukte zij onder den 
naam : 

STEELSIUS, Wed. van Jan Zij bewoonde 
in 1574 nog het zelfde huis In den Schilt 

van Bourgognien. 

STEELSIUS of STEELSMANUS, Gillis, 
Jansz. Boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1573. In 1575 werd 
hij lid der gilde van St-Peeter en 
Pauwei of van de Romanisten, waaruit 
blijkt dat hij Rome bezocht had. Hij 
bewoonde het huis genaamd De Sala- 
mander, en gebruikte de hieronder- 
staande drukkersmerken : 







STEVENAERTS 



97 



STEVENAERTS, Hendrik. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1698. 

STICHTER, Joannes. Boekverkooper. 
Woonachtig in de Kalverstraet 9 by de 
Capelj In de oude Bergh van Kalvarien, 
1683. 

STICHTER, C. Boekverkooper. Ofschoon 
wij hem, noch zijne weduwe vermeld 
vonden, moet hij toch even als zijne 
echtgenoote als boekverkooper werk- 
zaam geweest zijn, daar het volgende 
werk door de erfgenamen van de Wed. 
C. Stichter uitgegeven werd : 
Catechismus y dat is de christelycke leering t. 
Antwerpen, voor d'erfgenamen van 
Wed. C. Stichter (161 1), in-12 . 

STOOMANS, Abraham. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1582. 
Dit zelfde jaar verliet hij Antwerpen 
uit oorzaak van den « quaden tyt » 
(der beroerten). 

STROOBANT, Willem (Güiluam), Pau- 
lusz. Boekverkooper en boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde als « mees- 
ter boeckdrucker » in 1593 Wij vinden 
hem in 1594 woonachtig in de Rechte 
Cammerstraet en in 1595 op die Lom- 
baerde-Veste, In dm witten Hasewint. 
Willem S. verliet onze stad om zich te 
Rijssel te vestigen. Zijn broeder Pauwei 
nam de zaak over en bleef het vader- 
lijk huis bewonen, hetwelk later zijnen 
eigendom werd. In 1637 verkocht hij 
het aan Godtgaf Verhulst. Hij was 
werkzaam onder de firma : Stroobant, 
Pau wel (II). 



STROOBANT, Paulus (de oude). Boek- 
drukker en boekverkooper, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1596. Woonplaats 
in de Rechte Cammcrstracte, In den tuitten 
Hase-wint. Hij bezorgde eene uitgave 
van Dat boecxken van den Haute, door 
J. van Maerlant (1612), kl. in- 8°, 
12 bl. 

SULTEN, Gommarüs Van, ook SULSE- 
NIUS. Boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1596. De uitgaven van 
dezen boekverkooper zijn klein in getal. 

SUYVELGHEEST, was de pseudonym van 
Antwerpens historieschrijver K.L.Torfs. 
Zijne kleine geschriften verschenen 
meest allen onder dezen duiknaam, 
en waren bij hem « by den autheur » 
te verkrijgen, t* Antwerpen op de oude 
Voldersveste (Minder broeder srui) 9 In de 
Gulde Kloek. 
K. L. Torfs was geboren te Antwerpen 
den 7° April 1808 en overleed aldaar 
den 24° September 1868. 

SWING of SWINGIUS, Hendrik. Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1587. Wij vinden hem in 1597 
woonachtig in de Berchstrate. 
De voortbrengselen van dezen drukker 
zijn uiterst zeldzaam. 

SYLVIUSofSILVIUS,WiLLEM.Boekdrukker 
(Zijner C. M.), geboren te 's Herto- 
ghenbosch, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1561.. Op dit tijdstip vinden 
wij hem woonachtig in de Cammcr- 
poortbrugge, In den Gulden Engel. Na 



IJ 72 tot in 1579 woonde hij in de 
Sleutel straete, In den Gulden Engel. 
Hij werd tijdens de beeldstormen], of- 
schoon onschuldig, als medeplichtige 
der beeldstormers in hechtenis geno- 
men (Arcbievenblad van Antwerpen, dl. x, 
hl. 11-64 en <*1. xi, bl. 288-296) en 
verliet in 1579 onze stad, na afloop 
van zijn langdurig proces, hetwelk met 
zijne vrijstelling eindigde, om zich 
te Leiden te vestigen alwaar hij tot 
Staatsdrukker benoemd werd en in 
IS 80 stierf. 

Nota der Liggtrtn van St-Lucmgilde, dl. I, bl. 236. 
■ Meester Silvius wordt lunchen de huerders 
der kerkfabriek genoemd, in de rekeningen van 
Kersmis 1559-60 tot Kersmis 1)71-73,01 in 
die van Kersmis 1(78-79 weder als huerder. 
In de rekeningen van Kersmis 1560-61 wordt 



hij r bocckrercoopcr *, en in die van Kersmis 
1 ;Ó3-I $63 • boeckprinter ■ genoemd. » 

tSYLVIUS of SILVIUS, Willem, 1577-80 
te Leiden. Vroeger drukte hij te Am- 
werpen en was « Drucker der Co. Majes- 
teit. » Hij werd den 8" Juni 1577 tot 
drucker der Academie aangesteld, op 
een inkomen van 300 gl. jaarlijks. In 
1579 werd hij, onder toevoeging van 
den naam : Lsigd. Typogr. regius et 
universitatis, als student ingeschreven!. 

Zie LV Ledeboer, De Boekdr. in Nederland. 

W. Sylvius bediende zich van een tiental 
drukkersmerken, opgenomen in het 
werk van den heer R r van llavre, 
waarvan wij er hier twee mededeelen : 




JWiNI 1* 



fjpx* 


|yilf*l 






ff 


• f 


y v^v£ 


^^EÓg$±*rO 





TALIOT 



99 



T 



TALIOT, Nicolaas. Boekverkooper, werk- 
zaam in 1662. In gemeld jaar verscheen 
bij hem het volgende werk : 
La belle Esclave, tragi Comedie de monsieur 
de UEstoille. A Anvers, chez Nicolas 
Taliot, 1662, in- 12°. 

TA VERNIER, Ameet, Fransz. Boekdruk- 
ker, geboren te Belle (Fransch Vlaan- 
deren). Hij werd poorter van Antwer- 
pen in 1557 en aangenomen in Sint- 
Lucasgilde als « meester lettergieter » 
in 1556. In 1570 werd hem het octrooi 
verleend om zich hier als boekdrukker 
te mogen vestigen. Volgens J.-B. Van 
der Straelen» bewoonde hij in 1563 het 
huis genaamd Het gulden Hoofd. Wij 
vinden hem nochthans reeds in 1 563- 
1570 werkzaam In onser liever Vrouwen 
strate> In de gulde Roos, thans het Post- 
kantoor. 

Nou der liggen* van St-Lucasgilde : « Ameet 
Tavernier wordt vermeld tusschen de huerders 
der Fabriek, voor de eerste maal, in de reke- 
ning van O. L. Kerk van Kersmis t $60-61, 
en voor de laatste, in die van Kersmis i$68- 
1569. In de rekeningen van Kersmis 1563-64 
en volgende wordt hij steeds als boekverkooper 
aangeduid. « De weduwe Ameet Tavernier, 
boeckvercooper » komt voor de eerste maal 
voor in de rekening van Kersmis 1 569-70 en 
voor de laatste, in 1571-72. » 

Ha den dood van Ameet Tavernier, welke 
volgens bovengemelde nou in 1569-70 
voorviel, drukte zijne weduwe onder 
den naam van : Tavernier, Wed. van 
Ameet. 



TAVERNIER (de jonghe). Aangenomen in 
St-Lucasgilde als « meesterszone letter- 
gieter» in 1593. Hij wordt verder niet 
meer als lettergieter noch als boek- 
drukker vermeld. 

TASSEMAN, Pieter. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1709. Daar 
wij geene werken van dezen drukker 
kennen, kunnen wij niet met zekerheid 
vaststellen of hij als meester of als 
drukkersgezel werkzaam was. 

TESSARO, Frans (I). Boek- en plaatver- 
kooper, herkomstig van Italië. Hij kwam 
zich in het begin der xix e eeuw te 
Antwerpen vestigen, en bewoonde er 
aanvankelijk het huis n r 13 1 5 (wijknum- 
mer) der Huidevettersstraat, betrok later 
het huis n r 37 der Schoenmarkt, alwaar 
hij na zijnen dood door zijn zoon 
Frans (II) opgevolgd werd. Deze laatste 
was tevens de uitgever van het Journal 
des beaux-arts et de la littérature 9 een 
halfweekblad in-4 , waarvan het eerste 
nummer den 15" Januari 1859 ver- 
scheen, alsook van eenige plans der 
stad en der provincie Antwerpen. Sedert 
1873 wordt de zaak voortgezet onder 
de firma : Zazzarini & C°, opvolgers 
van F. Tessaro. 

THIEBAULT of THYBAULT, Joannes. 
Boekdrukker en lettergieter Woon- 
plaats op de Lombaerde vesle % tegen der 
Maregraven huys over, In de groenen Man. 
In 1525 bezorgde hij eene uitgave van 
van het werk : 



100 



THIELEMAN(S) 



Sanctum Jesu Christi Evangelium.... in 
italieke letter gedrukt, waarvan hij de 
uitvinder schijnt geweest te zijn. Op 
dit werk bevindt zich zijn merk n r 2, 
medegedeeld door R r van Havre. 

Volgens F. Verachter werd J. Thiebault 
in 15 19 onder den naam van Tumulet 
of Trumelet in St-Lucasgilde aange- 
nomen. 

THEELEMAN(S), Croes. Boek verkooper , 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1564. 

TfflEULUER, Hendrik I. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 169 1- 
1692, overleden in 1696. Hij woonde 
op de Minderbroeders ruye, In de witte 
Hinne. Zijne weduwe zette de drukkerij 
voort onder de firma : 

THIEULL1ER, Wed. van Hendrik. Boek- 
drukker. Woonplaats op de Goddaert oft 
Minnebroedersruy, In de witte Hin. 

THDBULLIER, Hendrik II. , zoon van Hen- 
drik I. Boekdrukker, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1697-98. Hij drukte 
reeds in 1701, tijdens de werkzaam- 
heid zijner moeder, de weduwe van 
Hendrik (I), en woonde in de fVolstraet, 
op den hoech van de lieve Vrouwe straet. 
Zijne weduwe zette de zaak voort 
onder de firma : Theeullier Wed.van 
Hendrik ; en later in vennootschap met 
A. P. Colpyn, onder de volgende firma : 

TMEUTIJER, Wed. van Hendrik en 
Andreas-Paulus Colpyn. (op de groote 
Markt), In de Pauw. 



THYS, Joseph. Boekdrukker. Uitgever van 
den Antwerpschen Almanak (1842). 
Woonplaats op de Vlos-merkt. 

TTELENS of THIELENS, TDLENUS, TTLE- 
NIUS, Antonius. Boekverkooper, ge- 
boren te Brecht, aangenomen in Sint 
Lucasgilde in 1564. Wij vinden hem 
in 1 $67 woonachtig in de Cammer straet, 
In t'Mólenyser, en in 1581-88 in de- 
zelfde straat In den gulden Struys. 

m 

TILIANUS, Adriaen. Boekdtukker of boek- 
verkooper. Hij bezorgde in 1526 met 
J. Hillen van Hoogstraeten de eerste 
uitgaaf van het werk : 
Rerum gestarum a Brabantiae Ducibus His- 
toria per Adrianum Berlandum. 

TONGHEREN, Peeter Van. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1591, ofschoon reeds werkzaam in 
1581. Hij was gehuwd met Catha- 
rina Moerentorf (Moretus), den j? Juni 
1580, en woonachtig in het huis ge- 
naamd den gulden Ar ent. In 1597 vin- 
den wij zijne woonst als volgt opge- 
geven : op de Cattelyne Veste, In den 
Arent — int Hoeffyser. 

TONGHEREN of TONGEREN, GunxiA* 
(Willem) Van, Pietersz. Boekdrukker 
en boekverkooper, aangenomen in St- 
Lucasgilde in 1613. Woonachtig In de 
Cammerstraet, In den gulden Griffoen 
(16 18). Hij bediende zich van verschil- 
lende drukkersmerken waarvan de heer 
R r van Havre, in zijn meergemeld 
werk, er een viertal mededeeld. 



TONGEREN 



IOI 



TONGEREN, Susanna Van. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1627. 

TONGEREN, Karel Van. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 163 1- 
1632. 

TOORGULUS, Joannes. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1570. 

TORCY, Nicolaes. Boekdrukker en boek- 
verkooper. Werkzaam in 1350. In 
gemeld jaar verscheen bij hem het 
zeldzame werk : 

Commentaire de Tïllustrt Seigneur Don Loys 
d'Avila et Cunigo, de la guerre d'Alle- 
maigne fokte par Charles Cinquiesme en 
Van 1546 en IJ47, nouvellement traduict 
enfranfoisparM. Vaulcbier didFrancbe- 
cantéi Imprimé k Anvers par Nicolas 
Torcy. Libraire jure de la coure de sa 
dict Majesté, 1550, kl. in-8°. 

TOSSYN, Giluam (Willem). Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1677-78. Wij weten niet of hij als 
meester of als gezel-drukker werkzaam 
geweest is. 

TOURNES, Herman De. Boekverkooper, 
werkzaam in 1756. In gemeld jaar 
verscheen bij hem het werk : 

Fénélon. Aventuras de Telemaca. En Am- 
beres, a costa de los Hermanos de 
Tournes, 1756, 2 dl. in-8°. 



TROGNESIUS of TROGNCESIUS, TRO- 
NESIUS, Emanuel-Philippus. Boek- 
drukker en boekverkooper, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1564. Woonachtig 
op onset vrouwen Kerchbof, In 't gulden 
Cruys. Zie zijn merk bij R r van Havre, 
Marques typograpbiques... y bl. 291. 

TROGNESIUS of TROGNCESIUS, TRO- 
NESIUS, Joachim, zoon van Emanuel- 
Phil. Boekverkooper, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1589, overleden in 
1624 en begraven in de Abdij van St- 
Michiel te Antwerpen. In 1609 vinden 
wij hem woonachtig op onset liever 
vrouwen Kerchhoj \ In 't gulden Cruys 9 
ook op 't klein Kerchhof en Melchmerdt. 

TROGNESIUS of TROGNCESIUS, Gesar- 
Joach., zoon van Joachim. Boekver- 
kooper, geboren in 1590, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1624. In 1637 was 
hij woonachtig op onset lievervrouwen 
Kerckhof, In 't gulden Cruys. 

TROGNESIUS,ALEXANDER.Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1627. 

TROYEN of TUNGRIS, TONGRIS, Gas- 
pard. Boekdrukker en boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1577. 
Wij vinden hem in 1 580-82 als drukker 
gehuisvest op die Catt*veste, In den Ten- 
nen Pot. Hij verliet Antwerpen vóór 
het jaar 1596 om zich te Dordrecht 
te vestigen, alwaar hij in gemeld jaar 
reeds het volgende werk drukte : 



-X02 



TUMELET 



Gbeestelycke Liedekens gtmaect (ende oock 
sommige by een vergadert) tot stichtinge 
aller Christgheloovighen door M. Joris 
Wybo alias Sylvanus, voormaels Dienaer 
der ghertformeerder Ghemeynten Christi 
binnen Antwerpen ende daernaer tot 
Londen.... Tot Gorcum, voor Jasper 
Troyen woonende tot Dordrecht, In 
de Griffioen, an. 1596, kl. in-8°. 



TUMELET of TIMOLET, Jan. Boekdruk- 
ker, aangenomen in St-Lucasgilde als 
« meester printere » in 1 5 19. Is hij niet 
dezelfde als J. Thibault? 



V 



VAENBERGHEN, Hans (Jan) Van. Boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1581. 

VAILLANT, Willem. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1550. Wij 
kennen geene werken van dezen druk- 
ker. 

VALESIUS. Zie Phalesius. 

VERBIST of VERBIEST, Pieter, Pietersz. 
Boekdrukker en plaatsnijder, geboren 
den i2 n Januari 1607, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1642. Hij volgde zijn 
vader op in het huis In America of de 
nieuwe fVerelt, op de Lombaerde veste. 



VERBRAEKEN, Jan-Bapt. Boekverkooper. 
In de Liggeren van St-Lucasgilde wordt 
hij vermeld in de lijsten van dood- 
schulden van 1676-77, bijgevolg moet 
hij op dit tijdstip overleden zijn. Het 
jaartal zijner aanneming als lid van ge- 
melde Gilde hebben wij vruchteloos 
gezocht. 

VERBRUGGEN, Adriaen. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 153$. 

VERDUSSEN, Hieronimus I (de oude). Boek- 
drukker en boekverkooper, geboren 
in 1535, overleden in 1635, echtge- 
noot van Maria Schyffs. Hij komt 
voor in de Liggeren van St-Lucasgilde 
als betalende gildebroeder, voor de 
eerste maal in eene rekening van 1585- 
1586, voor de tweede maal in 1588- 
1589. Wij vinden hem in 159 1 woon- 
achtig op onser liever vrouwen Kerckhoff, 
oen de Noordtydc, In de X (thien) 
Gheboden, en in 1616 In de Cammer- 
straet, In den roode Leeu. Ook zagen 
wij van hem een werk waarop het 
volgende adres voorkomt : op de Schoen- 
merekty In het voghel-huys. Hij bediende 
zich van 7 verschillende merken, door 
R r van Havre in zijn meer gemeld 
werk medegedeeld, waarvan wij er 
een laten volgen. 

Nou der Liggeren : « Ieronymus Verdussen, 
boeckvercoopers knecht, wonende by Henrick 
Wouters, boeckvercooper, op 't Kerckhof In 
de Gulde Sonne, werd poorter van Antwerpen 
den 19 Augusti 157$ ». — Ieronimus Verdus- 
sen wordt vermeld tusschen de huerders der 
(kerk) Fabriek, iu de rekening van O. L. Vrou- 
wekerk van Kersmis 1579 tot 3° J unv x S8o, 
alsook in degene van Kersmis 1585-87. 



104 



VERDUSSEN 



VERDUSSEN, Hieronimus II, zoon van 
Hieronimus I, geboren den 5" April 
1583, overleden in 1653, echtgenoot 
van E. Ewons. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde, als « meester boekverkooper » in 
1635-36. 

Nota der Liggeren : c Sepulture van Hieronymus 
Verdussen, boeckdrucker , overleden den 7 
April 1653, en van Elisabeth Eraons, syn huys- 
vrouw, gestorven den 12 Juny 16)9 ». — Beiden 
werden in de Cathedrale kerk te Antwerpen 
begraven. Graf- en Gedenkschriften der prov. 
Antwerpen, dl. 1, bl. 365. 

VERDUSSEN, Giluam (Willem). Boek- 
drukker en boekverkooper, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 16 13. Hij bewoonde 
het huis zijns vaders Hieronimus I. 
op O. L. Vrouwe Kerckhof, In de Xghdxh 
den, alwaar hij « met consent van den 
Hove » de Extraordinarisse Posttydinghm 
uitgaf. € Van dit blad » zegt K.-L. Torfs, 
€ 't welk tweemaal per week verscheen, 
hebben wij drie exemplaren gezien : 
i° een van 1637, op eene strook lang- 
werpig in-4 , bevattende twee blad- 
zijden of vier kolommen ; 2° een van 
1638, het eerste in romeinsche, al de 
voorgaande in gothische letters zijnde ; 
3 een van 1644, bij hetwelk wij deze 
bijzonderheid opmerkten, dat de drie 
laatste letters van het woord extraordi- 
narisse in cursief stonden ». 

Nou der Liggeren : « Guillelmus Verdussen, 
boekverkooper, op Onze Lieve Vrouwe Kerk- 
hof? ». — J.-B. Van der Straelen : «Gilliam 
Verdussen wordt vermeld tusschen de huer- 
lingen der Fabriek, in de rekening van O. L. 
Vrouwe kerk van Kersmis 1620-21 ». — Barbara 
Mols, huysvrouw van Guilliam Verdussen, 



overleed den 28 January 1657. Zij werd in de 
Cathedrale kerk te Antwerpen begraven. Graf- 
en Gedenkschriften der provincie Antwerpen, dl. 1, 
bl. 201. 

VERDUSSEN, Hieronimus III. Boekdruk- 
ker en boekverkooper, aangenomen in 
Sint-Lucasgilde in 1643-44, en Deken 
gekozen in 1657. Hij overleed den 4 n 
Mei 1687. In (1658) gaf hij een werk 
in het licht met het volgende adres : 
't Antwerpen, by Hycrommus Verdussen, 
Guilliams sone, in de Augustynstraet , 
tegben over St. Andrus Kerck, inden 
Noem Jesu. 

VERDUSSEN, Jan-Bapt. I. Boekdrukker 
en boekverkooper, aangenomen in St- 
Lucasgilde in 1655-56, zoon van Hiero- 
nimus en E. Ewons, geboren den 7° 
November 1625, overleden den 30° 
December 1689, echtgenoot van Sara 
Van Wesenbeeck. Hij woonde in 1676 
In di Cammerstraetj In de twee Oyevaers, 
alwaar hij in vennootschap met zijnen 
broeder Hieronimus onder de volgende 
firma drukte : 

VERDUSSEN, Joannes-Bapt. en Ieronimus. 
Hij drukte later ook voor zijne eigene 
rekening. Na zijnen dood zette zijne 
weduwe met haren zoon de zaak voort 
onder de firma : 

VERDUSSEN, Wed. en zoon van Jan- 
Baptist. Zij overleed den 1 5° November 
1718. 

Nou der Liggeren : « Begraefplaets van Joannes- 
Baptista Verdussen, overleden den 30 december 



VERDUSSEN 



105 



1689, en van Sart van Wesenbeeck syn vrouw, 
gestorven den 1$ november 17 18 ». Belden 
werden in de Cathedrale kerk te Antwerpen 
begraven. 
Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. Antwerpen, 
dL 1, bl. 141. 

VERDUSSEN, HierokiuusIV. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1657- 
1658, zoon van Hieronimus en E. 
Emons, geboren den 17° Mei 1620, 
echtgenoot van Cath. Tasse en van 
S. Aertssens, overleden den 4" Mei 
1687. Woonplaats in de Cammerstraet, 
In de roodcn Leeu. Hij was de gewezen 
deelgenoot van Jan -Baptist I. Zijne 
weduwe zette de zaak voort onder de 
volgende firma : 

VERDUSSEN, Wed. ende Erfg. van Hiero- 
nymus. Zij was in hetzelfde huis nog 
werkzaam in 1689. 

VERDUSSEN, Peeter. Boekdrukker en 
boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1657-58. 

Nota der Uggeren : « Begraerplaets van Petrus 
Verdussen, overleden den 19 february 1677 *• 
— Hij werd in de Cathedrale kerk te Antwer- 
pen begraven. 

Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. Antwerpen, 
dl. 1, bl. 226. 

VERDUSSEN, Franciscus. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde als « mees- 
ter boekverkooper » in 1660-61. Woon- 
plaats op den boeck van de Fleeminckstraet, 
In 't Heylig Graf. Den io n Februari 
1665, verkreeg hij het privilegie om 
de plakkaarten der Munt te mogen 
drukken. De werken door F. Verdussen 
gedrukt, zijn zeer zeldzaam. 



VERDUSSEN, Hieronimus V. Boekdrukker 
en boekverkooper, aangenomen in St- 
Lucasgilde in 1683-84, zoon van Hiero- 
nimus en Cath. Tasse, geboren den 
26» Maart 1650, overleden ip 17 17, 
echtgenoot van M. C. Verhulst. Wij 
vinden hem in 1690 woonachtig op 
d'oude Coremert, Inde Gulde Tes, en in 
1695-17. . op de groote Merck y In St. 
Augustinus. Zijne weduwe zette de zaak 
voort onder de firma : 



VERDUSSEN, Wed. van Hieronimus. 
Woonplaats op de groote Merckt, In St. 
Augustinus. 

VERDUSSEN, Marie. Boekverkoopster , 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1683- 
1684. Zij overleed in 1691. 
Zie Graf- en Gedenkschriften der provincie 
Antwerpen, dl. 1, bl. 226. 

VERDUSSEN, Cl ara. Boekverkoopster, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1690- 
169 1, overleden in 1695. 
Zie Graf- en Gedenkschriften der provincie 
Antwerpen, dl. 1, bl. 226. 

VERDUSSEN, Henricus, zoon van Hiero- 
nymus IV. Boekdrukker en boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1691-92, geboren den 14" Maart 
1653, overleden den 3° Februari 1721, 
echtgenoot van A. M. Blaockaert. Hij 
werkte in vennootschap met zijnen 
broeder Cornelius onder de firma : 

14 



IOé 



VERDÜSSEN 



VERDUSSEN, Henricus en Cornelius. 
Woonplaats In de Cammerstraet, In de 
gulden Leeu. 

VERDUSSEN, Cornelius I. Boekdrukker 
en boekverkooper, aangenomen in St- 
Lucasgilde in 169 2- 1693, zoon van 
Hier on. en Cath. Tasse, broeder van 
Henricus. Hij werd geboren den 20° 
September 1661, huwde Isab. Gillis en 
overleed, zonder nakomelingen, in het 
jaar 1728. 

VERDUSSEN, Jan-Baptist II. Boekdrukker 
en boekverkooper, aangenomen in St- 
Lucasgilde in 1 692-1 693. Hij werd 
geboren den i6 n November 1659 en 
overleed den 4° Juni 1759, in den 
ouderdom van 99 jaren en 7 maanden. 
Hij was reeds weduwnaar in 1724. 
Na den dood zijner moeder (17 18) met 
wie hij in deelgenootschap werkzaam 
was, drukte hij voor zijne eigene reke- 
ning. Hij had voor uithangbord In de 
twee Oyevaers, en woonde waarschijnlijk 
in de Cammerstraet, in hetzelfde huis 
als jan-Baptist I. 

VERDUSSEN, Hieronimus VI. Boekdrukker 
en boekverkooper, aangenomen in St- 
Lucasgilde in 18 17-18. Woonplaats op 
de Mclck-Mcrckt, In de gulde Traelie, 
alwaar hij in 1776 nog werkzaam was. 

Nota der Liggeren : « (In) 17 19. 23 january, is 
by den hoere binnen-borgemeester toegestaen 
aen Jeronimus Verdussen, syne bruyt tot Breda 
te mogen beslaepen, sonder verlies van syne 
poorterye ». (Poortersboeken van Antwerpen.) 



VERDUSSEN, Marttnus. Boekdrukker en 
boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgildein 17 19-20. Wij vinden hem 
in 1723 woonachtig inde Cammerstraet, 
In de Vette Hin 9 in 1746 op de oude 
Schoenmarkt, In 't Vogdhuys, en later 
op de groote Marckt, In St. August inus. 
Zijne weduwe zette de zaak voort 
onder de firma : 

VERDUSSEN, Wed. van Martinus. Zij 
was nog werkzaam in 1777. 

VERDUSSEN, Cornelius II. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 175 1- 
1752. Hij was de zoon van Henricus 
en A. M. Blanckaert, geboren in 1706, 
en overleden in 1748. Zijne weduwe 
zette de zaak voort onder de firma : 

VERDUSSEN, Wed. en zoon van Corne- 
lius. Na haren dood drukten hare drie 
kinderen onder den gezamentlijken 
naam van : Verdussen, Ekfgen. van 
de wed. Cornelius. 

VERDUSSEN, Hieronimus-Joannes. Boek- 
drukker en boekverkooper, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1761. Woonplaats 
op de Scboenmarkt, In het Vogelhuys. 

VERDUSSEN, Hieronimus-Jacobus. Boek- 
drukker en boekverkooper, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1761. Woonplaats 
op de groote Marckt, In St. August inus. 

VERDUSSEN, Joannes-Paulus. Boekdruk- 
ker en boekverkooper, aangenomen in 



VERDUSSEN 



107 



St-Lucasgilde in 1766-67. Opperdeken 
gekozen in 1779-80, zoon van Corne- 
lius II, geboren in 1738, overleden 
zonder nakomelingen in 1803. Hij was 
schepene der stad Antwerpen ten jare 
1790. 

VERDUSSEN, Hendrik-Pieter. Boekdruk- 
ker en boekverkooper, geboren te Ant- 
werpen den 14° Augustus 1778. Hij 
genoot zijn eerste onderricht bij de 
P. P. Augustijnen zijner geboortestad, 
van waar hij, na zijne humaniteiten 
geëindigd te hebben, naar de Hooge- 
school van Leuven vertrok om zich 
op de wijsbegeerte en wetenschappen 
toe te leggen. Hij volgde er de lessen 
tot in 1797, het jaar der tijdelijke 
opschorsing der Alma mater. Bij zijne 
terugkomst in het ouderlijk huis, legde 
hij zich met vlijt op de boekdrukkunst 
toe. 

Als blijkt uit deze lijst, behoorde hij tot 
een geslacht dat sedert 1590 tot 1830 
toe, een onafgebroken reeks van boek- 
drukkers heeft opgeleverd, die gedu- 
rende bijna twee eeuwen een over- 
groot geul belangrijke werken in het 
licht gaven. 

Toen H.-P. Verdussen eindelijk afzag van 
zijne drukkerij, begaf hij zich in den 
handel, maar de liefde voor de boeken 
bleef in hem steeds levendig. Dit be- 
wijst zijne kostbare boekerij die na 
zijnen dood, in de maand Juni 1858, 
onder den hamer kwam. 

VERHOEVEN, Abraham, Abrahamsz. Boek- 
drukker, geboren te Antwerpen in 1580, 
overleden vóór 1641 (?). Hij werd als 



« meester cunstdrucker » in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1604. 

A. Verhoeven is de grondlegger der eerste 
courant welke in Europa verscheen. 
Zijn nieuwsblad droeg voor titel Nimwe 
Tydingbe. In 1605 ontving hij van de 
Aartshertogen Albertus en Isabella het 
octrooi tot het uitgeven van het oor- 
logsnieuws tusschen onze souvereinen 
en de generale staten van Holland. Hij 
woonde op de Lombaerde vest, In de gulde 
Sonnt, in het huis genaamd De gulde 
Handt. 

Zie het belangrijke werk van A. Goovaerts : 
Abraham Verhoeven d'Anvcrs, Ie premier 
ga^etier de VEurope. Anvers, P. Kockz, 
1880, in-16 . 

VERHOEVEN, Isaac. Als boekbinder in 
St-Lucasgilde aangenomen in 1629-30, 
overleden in 1636. Na zijnen dood 
moet zijne weduwe zich als boekdruk- 
ker gevestigd hebben op de Lmbaerde- 
vest, In de gulde san, ofschoon wij van 
hare werkzaamheid nergens iets vermeld 
vinden dan bij K.-L. Torfs (Periadische 
drukpers), aangaande het nummer van 
eene courant genaamd Extraordinarisse 
Posttydinghe des Iaers 16)7, ghedruct den 
24 April t' Antwerpen by de weduwe van 
Isaac Verhoeven, op de Lombaerde vest 
in de gulde Son, en waarvan hij zegt : 
« Het onderhavige nummer vonden 
wij in de verzameling van den wel 
eerwaarden heer Carton. Onzeker of 
het een buitengewoon nummer is van 
Ordinarisse Posttydinghen, dan wel of 
het blad in handen van eenen anderen 
drukker kwam », namelijk van Guil- 
lelmus Verdussen ; zie aldaar. 



to8 VERËK 

VERHOEVEN, Willem (Guiluam). Boek- 
drukker, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1666-67. 

VERHULST, Maria, Wbd. van P. Coeck 
van Aelst. Zi) bezorgde in 1553 eene 
uitgave van het volgende werk : 
De (vijf) boecken van Architecturen Sebas- 
tian Serlii in Nederlands overgesedt duer 
Peeter Coecke van Aelst. Gedruct inde 
vermaerde coopstadt van Antwerpen, 
ende nu eerst wt laten gaen duer 
Mayken Verhuist weduwe des selven 
Peeters voers. int jaer 1553, io-f°. 
In gemeld jaar vinden wij haar woonach- 
tig op de Lombaerde Vest, In de Schilt- 
padde. 

VERHULST, Th. Boekdrukker of boekver 
kooper. Wij vinden hem niet vermeld 
in de Liggeren van St-Lucasgilde. In 
1643 gaf hij een werkje uit aangaande 
het broederschap van het H. Kruis te 
Hoboken, getiteld : 
Librito de la Cmjradia de la St-Cru^ de 
Hoboque de la dioccis de Amberes, in-12". 

VERHULST, Godtgaf I, Arnoldusz. Boek- 
drukker en boekverkooper. Hij komt 
in eene rekening der St-Lucasgilde van 
het jaar 1617. In 1626-41 vinden wij 
hem woonachtig in de Cammerstraet, 
Inden witten Hasewint, op den hoek der 
Zwaluwslraet, welk huis den 29' Octo- 
ber 1637 zijn eigendom werd. Hij 
overleed ten jaxe 1676. 

■ VERHULST, Jacobus. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1651-52. 
Overleden in 1680-181. 



VERHULST, Martini» I, zoon van Godt- 
gaf I, geboren in 1622. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1646, 
Deken gekozen in 1674-7360 1678-79. 
Woonplaats, in 1647, °P d'oude Core- 
marekt, In St. Salvator, en in 1649 °P 
dezelfde markt In de Gulde Tes. Van 
1655—65 af was hij woonachtig op den' 
hoeck (van d'oude Coremarckt ?J van ' 
Meulegat, In de Gulde Croon. 

VERHULST, Godtgaf II (den jonghere), 
zoon van Godtgaf I, geboren in 1632. 
Boekdrukker en boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde als « meester 
boeckvercooper» in 1654, Deken geko- 
zen 1667-68, overleden in 1700. Woon- 
plaats, in 1662, op de groote Mankt, In 
de gulden Bergh, en in 1668 op dezelfde 
markt In de gulden Ballans. Op een 
werk bij hem m 1693 verschenen vin- 
den wij vermeld op de groote Mert, Inde 
Druckerije. Hij gebruikte het volgende 
drukkersmerk f 




VERHULST 



109 



,Nou der Uggeren : « Godftjaf Verhulst sterft 
13 september 1700, Theodora des Mar es, syn 
huysvrouw, sterft 16 october 1669, Catharina 
Kerrix, syn tweede huysvrouw, sterft 1 october 
169a, Adriana van Ursel, syn derde huysvrouw, 
sterft 20 januarius 1700 ». Alten werden in de 
kerk van St-Michielsabdij, te Antwerpen, be- 
graven. 
Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. Antwerpen, 
dl. IV, bl. 19. 

VERHULST, Phil. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1657. 

VERHULST, Joannes-Bapt. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1667. 

VERHULST, Gillis (Egidius). Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1673-74. Wij vinden hem in 1679 
woonachtig in de Cammerstraet, Inden 
Haesewint, en in 1686 in de Borse-straet, 
In Sinte Jan. 

VERHULST, Martwus II. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1674- 
1675. Wij vinden hem woonachtig in 
1683 in de Cammerstraet, In de Croon, 
en in 1723 in dezelfde straat In de vette 
Hin. 

VERLINDEN, Wouter. Boekverkooper. 
Hij moet in de eerste helft der xvi e 
eeuw werkzaam geweest zijn, daar hij 
op n juli 1534, voor de vierschaar 
gedagvaard werd, als luidt de volgende 
oproeping : 

, Men roept vairts, van sHecrtn ende vander 
stadhuegen, Wouteren Ver linden, boeever- 
coopere, dat hy hem oome vèrantwoirdtn. 



op nu in Vrydage noest eomende, vroêcb 
voer der noenen, voere mynen Heeren 
Schoutet, Burgermeesteren, Sctpenen ende 
Rade van deser stadt, van dat tiynen 
huyse bevonden %yn diverssche Luteriaens- 
sche boecken ende ander ssins, suspect wesende 
van heresie. 

Arcbievenblad van Antwerpen, dl. n, bl. 327. 

VERMEERE, Marton. Zie Nutius. 

VERMEULEN, Adriaen. Boekdrukker, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1567. 

VERMEY, Christiaen. Boekverkooper. Wij 
vinden hem in 1705-09 woonachtig in 
de Korenbrugsteeg (Kronenburgsteeg ?), In 
de Vter Evangelisten. In dit laatste jaar 
verscheen bij hem : 
Meditatitn tot de H. Communie, door Abra- 
ham van der Mat, canonik tot Uyt recht. 
t' Antwerpen, voor Christianus Vermey, 
in de Koorn-Brugsteeg, 1709, in-8°. 
Hij vertrok naar Leyden alwaar hij neg 
in 1724 werkzaam was. 

VERSCHUEREN, Adriaen. Boekverkooper, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1582, 
en in ditzelfde jaar overleden. 

VERSCHUEREN, Gornelkjs. Boekdrukker 
en boekbinder. Hij komt voor in eene 
rekening van St-Lucasgilde van 16 16- 
1617 als « meester boekbinder » en 
woonde m 1605 in de Cammerstraet, 
over de KerckbofstraeU, In den rooden 
Lem, en in 1614-20 in dezelfde straat 
in het bui» De 



TIO 



VERSCHÜEREN 



^ 



VERSCHÜEREN, Martinus, Corneliusz. 
Boekverkooper en boekbinder, werk- 
zaam in de eerste helft der xvn* eeuw. 
Zoon van den voorgaande, overleden 
den 24° Mei 1632. 

VERVLIET, Daniel. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1564. In 1565 was hij woon- 
achtig op de Lombaerde veste, Inden 
Wolsack. Onze stad verlaten hebbende 
uit oorzaak van den « troubelen tydt » 
keerde hij in 1585 terug en vestigde 
zich in de Camnurstraet, In de Schilt 
van Artoys. Hij drukte in 1599 in 
vennootschap met Henricus Swingely. 
Zijne weduwe zette de zaak voort onder 
de firma : Vervliet, wed. van Daniel. 
Zij overleed ten jare 1625. 

VER WILT, Michiel. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1672-73, 
overleden in 1719-20. 

(VER)WITHAGEN, Hans (Joannes). Boek- 
drukker, in 1543 aangenomen in Sint- 
Lucasgilde als meester drukker, onder 
den naam van Hans Withagen. 
Wij kennen geene werken van dezen 
drukker. 

VERWITHAGEN of VERWTTHAGHEN, 
WITHAGEN, WITHAGIUS, WTT- 
HAGE, Joannes. Boekdrukker « zijner 
Coninck. Majesteyt », aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1556. Van in dit tijd- 
stip tot in 156 1 vinden wij hem woon- 
achtig In di Cammerstraete, In den witten 
Valck, en in 1565 in de Valckstratt, 



In het Meulenyser. In 1567 vinden wij 
hem terug In di Camnurstraet. Zijne 
weduwe Elisabeth Roelants, dochter 
van Jan Roelants, zette de zaak voort 
onder de firma : 

VERWTTHAGHEN, Wed. van Joannes. 
Zij was nog werkzaam in 1592. 

VTBERT, Peeter. Boekdrukker of boekver- 
kooper, werkzaam in 1568. In gemeld 
jaar verscheen bij hem het volgende 
werk : 
Dialogucs de feu Jacques Tabureau Gentil- 
homtne du Mans, non moins profitables 
que facitieux. En Anvers, par Pierre 
Vibert, 1568, in-16 . 

VK3NO, Antonio. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1708. Wij 
kunnen niet met zekerheid vermelden 
of hij als meester- of als gezel-drukker 
werkzaam geweest is. 

VILLE, Philippe. Boekdrukker, werkzaam 
in de eerste helft der xnt e eeuw. Woon- 
plaats op de oude Koorde (Koren) Merkt \ 
n r 2836 (wijknummer). 

VILLEVAL. Boekverkooper, werkzaam in 
de eerste helft der xnc' eeuw. 

VINCK, Adriaen. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1682. 

VINCK, Fr.-Ign. Boekdrukker, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1768. Opperdeken 
gekozen in 1783-84. Woonplaats in het 
Klapdorp, In de vyf Kingen. 



VINCK 



ui 



VINCK, Joannes-Norbertus. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 1789. 

VINCK, Gebroeders & C°. Boekdrukkers 
en boek ver koopers (1836- ). Woon- 
plaats Kalkbrug. 

VISSENAKEN, Willem Van. Boekdrukker. 
Hij was werkzaam in de eerste helft 
der xvi e eeuw en woonde buyten die 
Camerpoorte, In den gulden Eenhoren, 
vroeger bewoond door W. Vorster- 
man en door Chr. Plantijn. Hij drukte 
het volgende zeldzame werk : 
Dit t6 ren Bt^oon botcxkt / ende is gbe- 
heeten. Qui sequitur me. Ende noch dry 
andere boccxkens nu nieuwe gheprent ende 
neerstelick gheearrigeert. By Willem van 
Visunaken / in den gulden' Eenbaren. 
(In fine.) Gheprent Tantwerpen buyten 
die Camerpoorte / by my Willem van 
Visse naken, Inden gulden Eenhoren, 
in-8°. 
Men kent van dezen meester-drukker 
slechts een klein getal werken. 

VOLDERS, Maria. Boekdrukker. Zij komt 
voor tusschen de vrijmeesters der St- 
Lucasgilde, aangenomen in 1688-89. 
Wij kennen geen enkel werk door haar 
in het licht gegeven. 

VOORVECHTER, Claes, Boekdrukker. 
Hij drukte het volgende werk : 
Tragoedie van den Moedigen Haeg, ofte 
broeder-moort van Jan en Cornelius De 
Wit door N. V. M. THantwerpen, 
gedrukt by Claes Voorvechter, in 't 
witte Hooft, z. j., in-8°. 
Hebben wij hier met een duiknaam, ofwel 
met een waren familienaam te doen(?). 



VORSTERMAN, Willem. Boekdrukker, 
aangenomen in St-Lucasgilde in 15 12. 
Deken gekozen in 1527. Hij overleed 
in 1543 en wer d begraven in de St- 
Michiels-abdij. Wij vinden hem woon- 
achtig van 15 18 tot aan zijnen dood 
buyten die Cammerpoorte, In den gulden 
Eenhoren. Hij drukte ook in vennoot- 
schap met Michiel van Hooghstraeten. 
W. Vorsterman leverde een groot getal 
prachtige drukwerken ; ook wordt hij 
voor een der bijzonderste drukkers van 
zijnen tijd gehouden. Hij bediende zich 
van het hiernevenstaande drukkers- 
merk : 



VOSSENHOLE, Hans den drucker, gezegd 
van Vossenhole. Boekdrukker. Den 
i6 n October 1568, werd er eene pro- 
clamatie tegen hem uitgevaardigd met 
eene premie van 100 gulden : 

€ tegen drucker Hans, vuerende den bynaem 
van Vossenholen », die hem vervoordert 
heeft € te drucken diverse quade } seditieuse, 
opruerige boecken, liedekens, refereynen 
ende diergelycke > — « tot quade stich- 
tinge van de gemeynte » . 

Hij werd bij verstek veroordeeld en 
c gebannen vuyten stadt, vryheyt ende 
Marcgraefschap van Antwerpen ten eeu- 
wighen daeghe, op syn hooft ; » 

Zijne echtgenoote werd te Brussel gevan- 
gen genomen, en volgens eene rekening 
van den markgraaf van Antwerpen, te 
Brussel verbrand : 

« .... betaelt aen dry gesworen colf dragers 
van dat %y tot Bruessele duer bevel ende 
ordonnantie van tynder Excellentie, ge- 
vuert hebben Lyntken van Lynxdonck, 



VORSTERMAN 




Drukkersmerk van Willem Vorstebman. 



VRIENT 



"J 



huysvrouwe van Hans van Vossenhole. . . » 
(Arcbievenblad van Antwerpen, dl. xn, 
bl. }I7, 404 en 411.) 
Wij zochten vruchteloos naar eenig werk 
van zijnen naam voorzien. 

VRIENT of VRINTIUS, Joan.-Bapt. Boek- 
verkooper. Werkzaam op het einde der 
xvi* en in het begin der xvu* eeuw. 
Woonplaats op de Lmbaerde Veste, In 
de Schilt. van Spagnien. 

VRIESE, Andreas De. Boekdrukker of 
boekverkooper» werkzaam in 1668. 



w 



WAESBERGHE of WAESBERGE, Jan 
(Hans) Van, Lievensz. Boekdrukker en 
boekverkooper, geboren te Breyvelde, 
bij Aelst, omstreeks 1528, overleden 
te. Rotterdam den 9° April 15 90, al- 
waar hij in het hooge koor der groote 
kerk (gereformeerden godsdienst) be- 
graven werd. Wij vinden hem in 1558 
te Antwerpen woonachtig op onset liever 
Vrouwen Kerckhof, In den Schilt van 
Vlaendcren op de Lijmvaedmarcfo en in 
1580-89 in de Camtnerstraet, in het huis 
genaamd De Rooden Borg, alwaar hij 
echter zijn vroeger uithangbord In de 
Schilt van Vlaenderen gebruikte. Hij 
verkreeg het poorterrecht in 1555 en 
werd als « meester boeckvercooper » in 
St-Lucasgilde aangenomen in 1557. 
Jan van Waesberghe was ook een derge- 
nen die de strengheid moesten onder- 



vinden, waarmede Philips II te werk 
ging, om de overtreders zijner maat- 
regels tegen drukkers en verspreiders 
van gereformeerde of Luthersche boe- 
ken, te tuchtigen. 
Beschuldigd van verboden boeken gedrukt 
en verkocht te hebben, de predikatiën 
der sectarissen te hebben bijgewoond; 
werd hij den 29° Maart 1568 gedag- 
vaard om voor den Schout te verschij- 
nen, en ofschoon hij zijne onschuld 
bewijzen kon en zeven getuigen zijne 
verkleefdheid aan den Roorfischen gods- 
dienst bekrachtigden, werd hij ondanks 
dit alles op eenen vroegen morgend 
der maand Januari 1569, uit zijne 
woning gehaald, in de gevangenis het 
Steen opgesloten en in boeien geslagen. 
Gedurende zijne opsluiting door eene 
zware ziekte aangetast, waaraan reeds 
velen zijner lotgenooten bezweken 
waren, besloot zijne echtgenoote EHsa- 
beth Roelants, den 20° April 1570 — 
hij zat reeds meer dan een jaar ge- 
vangen — 'feen rekwest in te dienen aan 
het Hof van Brussel, waarin zij de 
zware ziekte haars echtgenoots, den 
ongelukkigen dood haars vaders, die 
insgelijks tijdens zijne gevangenschap 
op het Steen bezweek, alsmede haren 
eigen neteligen toestand te kenneri gaf. 
Ingevolge dit rekwest werd Jan Van 
Waesberghe onder borgtocht in vrij- 
heid gesteld. Na dit tijdstip vinden wij 
niets meer aangaande den verderen loop 
van zijn proces vermeld. Hij verliet 
Antwerpen, na zijnen eigendom ver- 
kocht te hebben, zeer waarschijnlijk in 
1589, om zich te Rotterdam te gaan 



IS 



114 



WAESBERGHEN 



vestigen, alwaar hij zooals hooger ver- 
meld, in 1590 overleed, den hervorm- 
den godsdienst toegedaan. 
Zie D r Ledeboer, Het geslacht van Waes- 
berghe en het Archievenblad van Antwer- 
pen, dl. xii, bl. 429-451. 

WAESBERGHEN, Jan Van, Jansz. Boek- 
drukker en boekverkooper, geboren te 
Antwerpen in 1556, overleden te Rot- 
terdam den 25° Mei 1626. Hij werd als 
cc meester boeckvercooper » in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1577 en woonde 
in 1589 in de Cammerstraet, In den 
waeckenden Haen, ook nog wel de Schilt 
van Vlaenderen genaamd. 

WANDELUN, Hendrik. Boekdrukker, 
werkzaam in 1567. Hij is de drukker 
van het zeldzame werk : 

UIntroduction ou traite de la conformité des 
merveilles anciennes avec les modernes, 
ou traiti preparatif a V Apologie pour 
Hérodote. . . par Henri Estienne. En Anvers 
par Henrich Wandellin. 

De drukken van dezen meester zijn zeer 
zeldzaam. 

WEES, Jacobus De. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1648-49. 
Wij kennen geene werken van dezen 
drukker. 

WEDUWE of WEVE. Zie Ancxt, M. 

WELBERGHEN of WILBERGEN, H.-W. 
Boekdrukker, werkzaam in de eerste 



helft der xvn e eeuw. Wij kennen van 
hem het volgende werkje : 
Het Klein Cabinethen der Catholykcn vol 
schoone gebeden. T Antwerpen by H. W. 
van Welbergen, z. j., in-32 . 

WEVER, Gebroeders De. Boekdrukkers, 
werkzaam in het begin der xix* eeuw. 
Woonplaats op de Pottentnarkt (bij de 
Minderbroedersrul) . 

WIELEN, J. H. Van der. Boekdrukker, 
opvolger der Wed. Saeyens (den io n 
November 1858). Hij woonde aanvan- 
kelijk in ditzelfde huis op de Oude 
Beurs, n° 46, tot in het jaar 1864, toen 
hij na de drukkerij der Wed. J. S. 
Schoesetters te hebben overgenomen, 
zich met ter woonst vestigde op de 
Melkmarkt, n° 4. Bij het overnemen 
van het drukkersmateriëel dezer laatste 
weduwe, werd hem dan ook het recht 
toegekend den druk en uitgave te be- 
zorgen van den administratieven Alma- 
nak, genaamd Gerief elijkeNieuwj aarsgift > 
dewelke heden zijn 130* jaar bereikt 
heeft ; hij is tevens de drukker-uitgever 
van eenige kleine werkjes. Woonplaats 
Koeipoortstraat, n° )o. 

WIEMER (Capiteyn). Boekverkooper. Woon- 
plaats in de Rechte Cammerstrate. Werk- 
zaam in de xvi e eeuw. 

WILLEMSENS, Joannes-Bapt. Boekver- 
kooper en boekbinder, aangenomen in 
St-Lucasgilde in 1685-86, overleden in 
1715. 



WILLEMSENS 



"S 



WILLEMSENS, Joris. Boekverkooper en 
boekbinder, aangenomen in St-Lucas- 
gilde als « meester boekbinder» in 1655" 
1656, overleden in 1672-73. In 1666 
verscheen bij hem het volgende werk : 

Pharmacia Antverpiensis Galeno-Chitnyca.. 
Antverpise, apud Georgium Willem- 
sens, 1666, in-4 . 

Zijne weduwe zette de zaak voort onder 
de firma : 

WILLEMSENS, Wed. van Joris. Zij was 
nog werkzaam in 1703 en woonde op 
dit tijdstip in het (Kip) Kiddorp, over den 
Jesuiten Toren, In St. Ignotius. Op een 
ander werk vinden wij vermeld, achter 
den Jesuiten Toren, ook by den Jesuiten 
Toren, in St. Ignatius. 

WILLEMSENS, Joris II, zoon van Joris I. 
Hij komt slechts als € leerjongen bij 
zijnen vader» voor in eene rekening 
der St-Lucasgilde van 1672-73. 
Wij kunnen niet met zekerheid vermel- 
den of hij later voor zijne eigene reke- 
ning drukte. 

WILLEMSEN(S), Peeter-Frans. Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1688-89. 

WILLEMSENS, Jan-Peeter. Boekverkoo- 
per, aangenomen in St-Lucasgilde in 
1724-25. Woonplaats in het (Klapdorp) 
Claddorp, In de vyf Ringen. 

WILLEMSSENS of WILLEMSENS, Joan- 
nes-Peeter. Boekverkooper, waarschijn- 
lijk de zoon van den voorgaande. Hij 
werd aangenomen in St-Lucasgilde in 
1766. 



WILLEMS, Jan -Frans. Boekdrukker en 
boekverkooper, aangenomen in Sint- 
Lucasgilde in 1767. 

WTTHAEGHEN, J. Zie Verwithaegen. 

WOLSCHATEN of WOLSSCHATEN, 
WOLSCHAETEN, Geeraerd I Van, 
Martinusz. Boekdrukker, geboren in 
1563 ; als « meester drukker en letter- 
gieter» in St-Lucasgilde aangenomen 
in 1596-97. Deken gekozen in 1624-25. 
Hij woonde noest het Clooster van St. 
Michitls, In dm A. B. 

Nota der Liggeren : « Geeraerd van Wolschaten, 
de oude, overleed den 26 october 1634 ; Elisa- 
beth Everwyns, zyne huisvrouw, was hem ten 
grave voorgegaen, den 28 january 1627 ». 
Beide werden in St-Andrieskerk te Antwerpen 
begraven. 

WOLSCHATEN of WOLSCHAETEN, 
Geeraerd II Van (den jonghen), zoon 
van Geeraerd I. Boekdrukker en boek- 
verkooper, geboren in 1603, overleden 
den 28° December 1660, en begraven 
in Sint-Michiels-abdij. Hij werd als 
€ meester boeckvercooper » in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1625 en bewoonde 
het huis zijns vaders in de Clooster straet, 
In den A. B. noest d'Abdye van St. 
Michiel. Zijne weduwe zette de zaak 
voort onder de firma : Wolschaten, 
Wed. en Erfgen. van Geeraerdt Van. 

WOLSCHATEN of WOLSSCHATEN, 
WOLSCHAETEN, Geeraerd m Van. 
Boekdrukker en boekverkooper; als 
« meester boeckvercooper» in St-Lucas- 
gilde aangenomen in 1655-56. Woon- 



u6 



WOLSCHATEN 



plaats (In de Cloosterstraet) noest d'Abdye 
van S. Micbiels, In den A. B. 

Nota der Liggeren : « Geeraerd van Wolschaten 
werd den 28 october 1658, aengenomen als 
lid van de Sodaliteit der bejaerde jongmans ». 

Zie Archieven van gemelde Sodaliteit. 

WOLSCHATEN of WOLSCHAETEN, 
Peeter Van. Boekverkooper en letter- 
gieter ; onder deze benaming in Sint- 
Lucasgilde aangenomen in 1659-60. 
Overleden in 1689. 

WOLSCHATEN of WOLSCHAETEN, 
Balthazard Van. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1688-89, 
overleden in 1700. 

Nota der Liggeren : c Balthazar van Wolschaeten 
werd den 17 october 1683, aengenomen als 
lid, in 1690, en den 8 september 1692, con- 
sultor, den 8 september 1694, onder-sekretaris, 
den 8 september 1695, sekretaris, en, den 8 
september 1696, assistent van den prefekt der 
Sodaliteit van de bejaerde jongmans gekozen ». 

Zie Archieven van gemelde Sodaliteit. 

WOLSCHATEN, Melchior Van. Boek- 
drukker, boekverkooper en plaatsnijder, 
als zoodanig aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1693. 

WOONS, Cornelius, Jansz. Boekdrukker 
en boekverkooper, geboren in 1621, 
overleden in 1673. Hij werd in Sint- 
Lucasgilde aangenomen in 1643. Woon- 
plaats op de Melck-mert, In de gulde 
Sterre. 

Nota der Liggeren : « Cornelis Woons, werd in 
october 1644 Consultor gekozen van de Soda- 
liteit der bejaerde jongmans, en, den 6 mei 



1655, consultor van de Sodaliteit der getrouw- 
den ». Archieven van gemelde Sodaliteit. 

« Hier rusten in den Heere Cornelius Woons, 
stirf 7 augu 1673, svne drve huysvrouwen, 
Anna Aertsen, stirf 26 augu 1655, Catharina 
Van der Mersen, stirf 4 augu 1664, Maria - 
Magdalena de Lavalle, stirf 22 december 1687 » . 
Allen werden in de Cathedrale kerk te Antwer- 
pen begraven. 

Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. Antwerpen, 
dl. i y bl. $2 en $3. 

WOONS, Jacobus. Boekdrukker en boek- 
verkooper, aangenomen in St-Lucas- 
gilde in 1708-09. Hij was reeds werk- 
zaam in 1673 en woonde op den hoeck 
der IVyngaert-Brugghe, Inde Wyngaert- 
poort. Zijne weduwe zette de zaak voort 
onder de firma : Woons, wed. van 
Jacob. Zij was in hetzelfde huis nog 
werkzaam in 1721. 

WOONS, Guillielmus (Willem). Boek- 
drukker en boekverkooper, aangenomen 
in St-Lucasgilde in 1755. 

WOUTERS, Hendrik. Boekverkooper, aan- 
genomen in St-Lucasgilde in 1 571. Wij 
vinden hem in 1573 woonachtig op 
onser liever Vrouwen Kerckhof, In de 
gulde Sonne, ook In de noem Jesus, by 
de Kercke; later (1579...) In de Brou- 
werstraet (Cammerstraet) In de gulde 
Sonne. Hij was nog werkzaam in 1 5 9 1 . 

WOUWER of WOUWERE, Nicolaes Vak 
den. Boekdrukker, aangenomen in St- 
Lucasgilde in 1561, woonachtig op die 
Lombaerdeveste, tegben die gulden hant 



WEYDEN 



117 



over, alwaar hij in 1566 het volgende 
werk drukte : 
ÖOtttf r ItefcekeM van W. van Zuylen van 
Nyevelt (met muziek). Gheprent Thant- 
werpen/op dieLombaerdeveste/teghen 
die gulden bant over / by my Claes 
van den Wouwere, 1566. 

WEYDEN, Willem Van der. Boekver- 
kooper, aangenomen in St-Lucasgilde 
in 1655-56. 

Nota der Uggeren ; c Sepulture van Guilielmus 
van der Weyden, sterfde den 3 juli 1696, ende 
Maria Palmen, syne huysvrouwe, den 1 novem- 
ber 1703 ». Beiden werden in de Cathedrale 
kerk te Antwerpen begraven. 

Zie Graf- en Gedenkschriften der prov. Antwerpen, 
dl. I, bl. 390. 

WYDENERE, Frederik, Frederiksz. Boek- 
drukker, als « meester printer » in St- 
Lucasgilde aangenomen in 1502. In 
1509 Komt hij nogmaals voor in de 
Liggeren van gemelde gilde als « mees- 
ter printer » . 
Wij kennen geene werken van dezen 
drukker. Hij moet waarschijnlijk ge- 
woond hebben naast of in den Groeien 
Mortier, op de groote Markt. 



WYNGAERT, Leonardus Van den. Boek- 
drukker of boekverkooper, werkzaam 
op het einde der xvm e en in het begin 
der xix e eeuw. 

WIJNRIJCK, Jan, ook WIJNRIJCX, WIJN- 
DRICX, Jan. Boekdrukker, woonach- 
tig in de Camerstrate, In de gulde Fon~ 
teyne. Het volgende werk kwam bij 
hem omstreeks 1555 van de pers : 

9gt mttXBlt mooxitn dye van (sic) Jan 
onlancks Hertoge van Northumberland / 
ghespróken heeft op datjehavot / ten tijde 
van sijnder execcutie de 22 Augusti^ijS). 
In fine : Gheprent Thantwerpe inde 
Camerstrate, inde gulde Fonteyne bi 
Jan Wijnrijck, z. j., in-8°. 

De drukken van dezen meester zijn zeer 
zeldzaam. 

WYNS, Gregorius. Boekdrukker, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1601- 
Wij kennen geene werken van dezen 
drukker. 

ZEGERS, Frans. Boekverkooper, aange- 
nomen in St-Lucasgilde in 1647. 



BIJVOEGSEL 



FORST, Otto. Boekhandelaar -uitgever. 
Van duitschen oorsprong ; hij kwam 
zich te Antwerpen vestigen, alwaar hi) 
den i n November 1879, in de Hespen- 
straat, n° 12, eenen boekhandel op- 
richtte. In den loop van het jaar 1890 
bracht hij zijne zaak over, ten einde 
dezelve te vergrooten, naar de Meir- 
plaats , n° 69. 
O. Forst stichtte ook bij zijnen boek- 
handel eene Leesbibliotheek, alwaar de 
werken van den dag aan geringen 
abonnementsprijs te bekomen zijn. 

HERT, Fr. De. Boekdrukker en boekver- 
kooper, werkzaam in het begin der 
xix e eeuw. Woonplaats Lange Meye- 
straet. 

LEGROS & MARCHAND, ook wel MAR- 
CH AND & LEGROS. Boekhandelaars- 
uitgevers ; onder deze laatste firma 
gaven zij in 1870 de volgende werkjes 
uit : 

Psalmen, gangen en oratorios, door E. Hiel, 
1870, in-8°. 

De Liefde in het leven, door E. Hiel, 1870, 
in-8°. 

Na dit tijdstip bleef L. Legros alleen 
werkzaam en was aanvankelijk woon- 
achtig (1870-75) op de Kathelijnevest, 
van 1875-8*1 op de Meir plaats, n* 45, 



en van 1882 tot heden op de Oude 
Beurs, n° )j. Sedert 1 Februari 1891 
is hij werkzaam onder de firma Legros 
&C°. 

NAHON, G.-L. Zie Vorsterman Van 
O yen. 

OBERTS, Ka rel. Boekverkooper. Werk- 
zaam in de eerste helft der xix e eeuw. 
Woonplaats Steenhouwersvest. Hij is ook 
de uitgever van eenige kleine werkjes 
waaronder : 

Een Winteravond in de Kempen, door E.-E. 
Stroobant, 1844. 

Godsdienstige Gedichten, door C.-J. Van 
den Nest, 1843. 

Het Musen-Album, 1843-45. 
en meer andere. 

PRATANUS, Petrus. Boekdrukker, werk- 
zaam in het begin der xvni e eeuw. 
In 1 702 moet hij voor rekening van 
P. Van der Meersche het volgende 
werk gedrukt hebben : 
fi&arUlans-llotck ofte Historie der Hol- 
landsche Martelaren. . . . door P. Opmeer, 
Amsterdammer. Tot Antwerpen, voor 
Pieter vander Meersche, 1702, in-8°. 
De twee titelbladen dragen voor onder- 
schrift : Tot Antwerpen, bij Petrus 
Pratanus, 1700. 



BIJVOEGSEL 



ROEDER & C°, Jos. Boekdrukkers en uit- 
gevers. Deze firma werd gesticht- in 
Augustus 1841 en dreef aanvankelijk 
handel in papier, schrijfboeken en 
bureelgerief, later richtte zij een steen- 
en boekdrukkerij in. In den beginne 
waren de werkhuizen in de Koepoort- 
straat gevestigd, daarna in de Klooster- 
straat; sedert 1853 tot op heden ia de 
St-Andriesstraat, n° 8. Sedert 1 Januari 
1890 zijn zij gelast met het drukwerk 
voor het gemeente bestuur. 
Jos. Roeder & C" zijn de uitgevers van 
den Petit Almanaeb commercial de pocht, 
hetwelk thans zijn 32° jaar bereikt 
heeft, Zij bedienen zich van het vol- 
gende merk : 




SEPP, M.-E. Zie Vorsterman Van Oyek. 

SUSATO-THIELMAN. Muziekdrukker en 
uitgever. Wij vinden hem gedurende 
de jaren 1544-61, werkzaam in de 
Ttuaelfmaendenstraet, by de Borse. 
Zie A. Govaerts : Typographie musicale dans 
les Pays-Bas, bl. 17-32. 



SUSATO, Jacobus, zoon van den voor- 
gaande. Muziekdrukker. Hij volgde zijn 
vader op in 1561 en overleed reeds in 
ij 64. Woonplaats oen de nieuwe Watg, 
In den Cromborn. Hij werd in O. L. V. 
kerk begraven. 
Zie A. Govaerts : Typographie musicale dans 
les Pays-Pays, bl. 44-45. ' 



THEUNIS, Josbph-Fiedehik. Boekdrukker- 
uitgever. Hij stichtte zijne zaak in 1882 
en woonde aanvankelijk in de Finken- 
straat,n u 2), en sedert 1 December 1882 
tot op heden in de Lombaardestraat, 
n" 28. Hij is de drukker-uitgever van : 
La Jurisprudence du port d'Anvers, van de 
tijdschriften Revue Artistiquc, Revue Vêlo- 
cipédique, La Chromque des Beaux-Arts, 
en van de weekbladen Le Palais de 
['Industrie, en sedert 1885 van het ge- 
kend tooneelblad Le Méphisto. 
Hij is ook gedurende de jaren 1885-90 
met het drukwerk voor het gemeente- 
bestuur gelast geweest. 



VORSTERMAN VAN OYEN, C.-J. Boek- 
verkooper, stichtte zijne zaak in 1875 
en werd na zijnen dood opgevolgd door 
den heer M.-E. Sepp ; deze laatste werd 
weldra opgevolgd door den heer G.-L. 
Nahon. Woonplaats Sint-Jatobsmarkt, 
«° 7 S. 



LIJST DER UITHANGBORDEN 

DIE IN DIT WERK VOORKOMEN 



AANMERKING 



Het gebeurt niet zelden dat werken der xv% xvi e en xvn e eeuw, hetzij door slechte 
bewaring of andersinds, ten deele van hunnen titel of beschrijvingsblad ontbloot zijn. Soms 
gebeurt het ook wel dat den boekenliefhebbers werken in handen komen, die slechts ten 
deele een kenteeken of naam eens uithangbords dragen. 

Bij deze gevallen zal onze lijst den navorscher weldra op den rechten weg brengen. 

Zoo vermelden wij hier een drietal gevallen — een werk waarop nog leesbaar voor-* 
komt — of niets anders gedrukt staat dan : 

i° (Bedrukt bg |)rtrr in *rn QPrgrtiarr. 

2° 'tSlntronrpcn int JBtBtael, 1566. 

3° uiten ttoofcen fiorgl) tljantrorrpm. 

Vindt nu de boekenkenner niet rechtstreeks door aanduiding van het jaartal (zie n r 2) 
de naam des drukkers, daar er in hetzelfde huis meer boekdrukkers kunnen gewoond heb- 
ben ; hij zal dan toch bij middel van deze lijst erkennen wie er aldaar op zeker tijdstip 
werkzaam was en door vergelijking van andere werken, in ditzelfde werkhuis gedrukt, het 
boek met zijn onvolledige beschrijving of titelblad kunnen erkennen en het zijne waarde 
teruggeven. 



\ 



LIJST DER UITHANGBORDEN 



DIE IN DIT WERK VOORKOMEN 



A. B., In den, noest het Clooster van St. 
Michiel, In de Clooster straet. 

Wolschaten, G. I Van . 1596-1625.. 

» » II Van . 1625-1660 

» » HWed. 

ende erfgen. Van 1660.. 

Wolschaten, G. III Van . . . 1660.. 

ACKERMAN, In den. Oude Korenmarckt. 

Gaesbeeck, F. I Van . . . 1680-17 14 
» J. Van .... 1714-1730 

Zie G., bl. 34. 

AMERICA, In, of de nieuwe Werelt, op de 
Lombaerde vest. 

Verbist, Pieter 1642.. 

AMSTERDAM, In, op d'yseren Waghe. 

Roye, Math. Van 1 566-1 573 

APPEL, In den gouden. 

Speelman, Ger 1555.. 

ARENT, In den, op de Cattelyne Veste % ook 
wel Cattevest genaamd. 

Tongheren, P. Van (In denArent. 
int Hoeffy\er) 1597.. 

ARENT, In den swerten, in de Cammerstraet. 

Loe, Jan Van der (In den Arent 
teghen Scarabaum). . . 1549-1570.. 
Loe, Wed. van J. Van der . . 1570.. 
» G.-H. Van der. . . 1573-1575.. 



ARENT, In den swarten, op of over de 
Blauwhandsche Ruy. 

Carstiaenssens, J.-B 1773.. 

Aanm. — Naar een huis de Blauw Hant genaamd, 
vroeger Blauwhandscheruy, thans Verwersrui 
geheeten. Zie ook C, bl. 34. 

ARENT, In den gulden, in de Cammerstraet. 

Beelaert, Gasp., Jansz. . . . 16 10.. 

» Joan. 1 1564-1595 

Binnaert, Mart 1644-1648 

Zie B., aanm. 

Tongheren, P. Van 1580.. 

AUGUSTINUS, In St., op de groote Merckt. 

Verdussen, Hier 1695-1717 

• Wed. van Hier. . 1717.. 

» Mart 1750.. 

» H. J 1761.. 

Zie ook In de Vette Hin en In het Voghel-huys. 

Graet, Aug 1690 

ZieG., bl. 41. 

BALLANS, In de gulde, op de groote Marckt. 
Verhulst, G. II 1668.. 

Zie 'ook In de Druckerye en In den gulden Bergh. 

BEERCKENSGANCK. Lombaerde vest. 
Christoffel, Wed. . . . 15 36-1 546.. 

Zie C, bl. 17 en R., bi. 8$. 



124 



BERG-CALVARI 



BERG-CALVARI, In de nieuwe, be^uyden 
het Stadthuys. - 

Bloemen, Geer. Van 1720.. 

BERGH, In den gulden, op de groote Marckt. 
Verhulst, G. II 1602.. 

Zie ook In de gulde Ballans. 

BERCH VAN OLIVETEN, In den, in de 
Berchstrate. 

Ridder, Mart. De 1544-54.. 

BERGH VAN KALVARIEN, In de oude, 
in de Kalverstraet, by de Capel. 

Stichter, Joannes 1683.. 

Aanm. — Er was ook eene Wed. C. Stichter vóór 
161 1 alhier werkzaam. Wij hebben echter ner- 
gens hare woonst vermeld gevonden. 

BOECK-DRUCKERYE, In de. Eyer-merkt. 
Crabbens, J.-F 1671.. 

BORGH, In den rooden, noest de Cam- 
mer poort. 

Batman, J x 545-i567 

Bergh, W. Van den (Mon- 

tanus) 1538-1542.. 

Gom, A. (Des) 1539.. 

ZieG., bl. 40. 

Aanm. — Deze poort bevond zich nabij de Steen- 
houwersvest en werd in 15 18 afgebroken. 

BORG, In den rooden, in de Camnierstraet. 
Waesberghe, J. Van . . . 15 80- 15 89 

BORZE, by de nieuwe. Israèlietstraet. 

Berbie, Ger I 754~ I 789 

Huyssens, J. I 1630-1652 

» J. II 1660.. 

» Wed. van J. II . . 1715.. 
Jacobs, J 1661-1681.. 

BROEDERS, bi onser Vrouwen. Huydevel- 
tersstraet. 

Dorpe, R. Van den. . . . 1497-1500 
» Wed. v. R. Van den. . 1500.. 



» 
» 



BRUYNENBAERT, In den. Cammerstraet. 
Gymnicus, J 1546.. 

Aanm. — Ook Browverstraet genaamd. Zie Kiliaen. 

BYBEL, In den. Deverichstraet (Everdy straat). 
Braber, Vrouw Hans De .... 1 5 80 

BYBEL, In den. Lombaerdevest. 

Cort, Pieter De ^64 

» J.-P. De ...... . 1772 

» J.-P. & Zoon De. . . . 1802 

Mesens, J. 1 1625 

Wed. van J. I ... . 1668 
J. II 1625-1665 

» J. III J67S-I70S 

Robyns, J.-P 1706.. 

BYBEL, In den gulden. Huydevettersstraet . 

Braber, Vrouw Hans De . . .) ö 
Braeckvelt, Wed. Hans . . ] l ï*+- 
» Paulus Van . 1 5 84- 1585 

Zie B. bl. 13. 

BYBEL, In den gulden, op onser Vrouwen 
Kerckhof (onder den cleynen Torren). 

Mesens, P JS62-I579 

» Mat., Peetersz. . . . 1582.. 



CARRÉ, In de. Cammerstraet. 

Faes, D 1627-1654 

CATTE, In de. Catelyne-vest . 

Jode, G. De 1584.. 

Aanm. — Onder het fransch bewind verkeerde- 
lijk vertaalt door Rempart des Chats. 

CHRISTOFFEL, In St. Cladorp(Klapdorp). 
Bodt, Jacob De 1670-1882 

CROMHORN, In den, aen de nieuwe Waeg. 
Susato, J 1561-1564 

CROON, In de. Cammerstraet. 

Verhulst, M. II 1683.. 



CROON 



125 



CROON, In de gulde, op de groote Mert. 
Verhulst, M. I. ...... . 1693.. 

Zie V., bl. 108. 

CRUYS, In 't gulden, op O. L. Kerckhof. 

Keerberghe, P. Van . . 1563-1569.. 
» W e v. P. Van 1569-1572.. 

Hendricsen, H 1 585 . . 

Trognesius, Em.-Ph 1564.. 

» Joachim. . . 1609-1624 

Aanm. — Deze voegde ook soms wel het volgende 
bij zijn adres : op 't Kleyn Keickhof en Melck- 
merdt. 

Trognesius, Csesar-Joach. . . 1637.. 

CHRYSMAN, In den, in de St-Jansstraet 
(by t schutter sput). 

Aelsens, Hendrik IS70- 

Aanm. — Het tschutUrsput was een bornput, 
gelegen in het midden van het Vleminckxveld. 

CUYP, In de blauw. Groote Merkt. 

Janssens, P.-J 1808-1810 



DRUCKERIJE, In de, op de groote Mert. 
Verhulst, G. II 1693.. 

Zie V, bl. 108. 



EEMSKINDEREN, In de vier, op de Mert. 
(Zie ook Heemskinderen.) 

Parys, Silv. Van 1537.. 

EENHOORN, In den gulden, buyten die 
Camerpoorte. 

Liesvelt, A. Van 1499- 

Nutius, Mart., Jansz.. . . 1 543-1545 

Zie N., bl. 76 

Vissenaken, W. Van. (ie helft d. xvi* eeuw) 
Vorsterman, W 1 5 18-1543 

EENHOORN, In den gulden. (Op den hoek 
van de Valkstraat ?) 

Simon, Willem 1555.. 

Zie S., bl. 92. 



EENHOORN, Naest den gulden, in de 
Cammerstraef 

Lettersnider, Hendrik de. 1496-1505 

EENHOORN, De gouden. Cammerstraet. 
Plantijn, Chr 15 5 7-1 561 

ZieP , bl. 81. 

ELI AS, In St. Lombaerdevest . 

Hey, P.-L. Van der . . . 1762-1776 

Zie het volgende. 

ELIAS, In St. Schoenmarckt en Schryntver- 
kersstraet. 

Hey, P -L. Van der . . . 1777-1797 
» H.-P. » ...... 1827.. 

ENGEL, In den gulden, onder O.L.F. Toren. 
(Cleyn Kerckhof.) 

Fickaert, Frans 1 1614-1626 

» » II . . . 1626-1648 

» W e ende erfg. v. F. II. 1648.. 

Soest, H. Van \ . 1656.. 

ENGEL, In den gulden. Cammer poortbrugge. ,< 

Sylvius, Willem 1561-1572 

» » (Sleutehtraet) 1 572-1 579 

Zie S., bl. 97-98. 



ENGHEL, In den witten. Corte Gasthuys- 
straet. 

Heylen, G. Van .... 1676-1693.. 

EVANGELISTEN, In de vier gekroonde. 
Eyck, Ph. Van 1663.. 

EVANGELISTEN, In de vier. Korenbrug- 
steeg (Kroonenburgsteeg). 

Vermey, Chr 1705-1709.. 



FONTEYNE, In die (gulde ?). Cammer- 
straet. 

Clypeus, C 1568.. 

Wynryck, Jan 1555.. 



126 



FONTEYNE 



FONTEYNE, Naest die gulden, in dye 
Valckstraete. 

Bartholeyns, Wouter 1555.. 

FORTUYNE, In de, op Onser Vrouwen 
Kerckhqf. 

Coesmans, Hans na 158 1 



GAUBLOM, In de. St. Jan straet. 

Pasch, J 18** 

GHEBODEN, In de X, op onser liever vrou- 
wen Kerckhoffy aen de Noordt^yde. 

Verdussen, Hier 1 579-1 591 

Zie ook In den roode Leeu. 

Verdussen, Willem . . . . 1620-1657 

GEEST, In den Heilig. Manstrael (Maen- 
straei). 
Gymnicus, G 1689- 1694 

Aanm. — De Man of Maenstraat besloeg voor- 
heen het zuidelijke gedeelte der Groote Markt, 
en ging achter het oud Stadhuis en Lakenhal 
door. Zij werd in 17 14 ter verbreeding der 
Groote Markt afgebroken. 

GEEST, In den H. Meir. 

Hey, Wed. van C.-J. Van der 1749-62 

GHEEST, In den Heylighen. Heylich Gheest- 
straet. 

Bacx, A. III 1651-1665 

Linden, Th. Van der . . . . 1572.. 
» Wed. Th. Van der . . 1577.. 

GRAF, In 't Heylig, op den hoert van de 
Vleminckstraet . 

Verdussen, Fr 1661-65.. 

GRANAET-APPEL,Over den. Israëliet straet. 
Caju, Ant.-J. Du 1728.. 

GRIFFOEN, In den gulden. Cammer straet. 
Tongheren, Willem Van . . . 1618.. 



HAEN, (In) den. Corte Cammer straet. 

ECKERT VAN HOMBERGH, H. . . . I5OO 

HAEN, In den waeckenden. Cammerstraet. 

Janssens, Ch 1589-16 19 

Waesberghen, Jan II Van . . 1589.. 

Aanm. — Dit huis was ook gekend onder den 
naam De Schilt van Vlaenderen. 

HAESEWINDEN, In de dry witte. St. Jans 
Brug. 

Diest, Laureis Van 163 5.. 

Aanm — De St-Jansbrug was gelegen nabij de 
St-Jansvliet en St-Janspoort. 



HAMER, In den gulden 
Fevre, P. Le . . . 



1681 



HAND, In de gulden. Lombaerdevest. 

Diest, Laureis Van. . . . 1636-1660 
Spirinckx, A 1616.. 

HAND, Tegen (over) die Gulden. Lom- 
baerde vest. 
Cock, Simon (De) . . . . 15 3 5-15 62 

HANT, teghen die gulden hant over, op die 
Lombaerdeveste. 
Wouwer, Nic. Van den .... 1566 

Aanm. — Waarschijnlijk hetzelfde huis als het 
voorgaande. 

HAND, naest den gulden. Lombaerde vest. 
Lin, W. Van 15 34 • 

HASEWINT, In den witten. Lombaerde vest. 

Ghelen, J. I Van IS33-- 

» J. II Van 1544-52.. 

Lyfrinck, J 1538-58.. 

Stroobant, Willem *59S-* 

Aanm. — W. Stroobant verliet onze stad om zich 
te Rijssel te vestigen. Zijn broeder Pauwei nam 
de zaak over en bleef het vaderlijk huis bewo- 
nen hetwelk later zijnen eigendom werd. In 
1637 verkocht hij het aan Godtgaf Verhulst. 



HASEWINT 



127 



HASEWINT, In den witten, in de rechte 
Cammerstract. 

Stroobant, Paulus .... 1596-1612 
» Willem 1594.. 

Verhulst, G. 1 1626-1676 

» Gillis 1679.. 

HASEWINT, In den witten. Israelietstraef . 
Ghelen, Wed. H. Van .... 1639.. 

HASE- WINDT, In den witten, op de Schoen- 
merckt. 

Sleghers, J.-B 1678- 1686 

Aanm. — Zijne weduwe zette de zaak voort, 
waarschijnlijk in hetzelfde huis, tot in het jaar 
1691, het jaar haars overlijdens. 

HEEMSKINDEREN, In de vier. Stunbou- 
wcrsyest. (Zie ook Eemskinderen ) 

Claes, N 1561.. 

HELM, In den witten. Koeper straet (Koepoort- 
straat). 

Cnobbaert, J 1621.. 

Zie C, bl. 18. 

HERT, In den. 

Fevre, N. Le 1682.. 

HINNE, In de vette. Cammerstract. 

Birckman, Arn. I. . . . . 1533-1548 

» Erfgen. van A. I.. . 1548.. 

» » II 1568 

» Erfgen. van A. II . 1568.. 

Zie Birckman. 

HUYBRECHTS, A I587.. 

Meurs, Jan Van 1610-1652 

» Jac. Van .... 1652-1664.. 

HIN, In de Vette. Cammerstract. 

Verdussen,' Mart. II l l*l*- 

Zie ook Int Voghdhuys en In St. Augustinus. 

HINNE, In de witte, op de Minderbroeders 
ruye. 

Thieuluer, Hendrik I. . 1691-1696.. 
» Wed. van H. . . 1696.. 



HOOFD, Het gulden. 

Tavernier, A 1 563 

Zie In de g tilde Roos. 

HOOT, In 't Turckx. Lombaerde vest. 

Lyfrinck, Hans 1555.. 

HOND, In den swarten. Cammerstraete. 
Parys, Marcelis 1659.. 

Zie ook In deti gulden Sleutel. 

HOND, In den witten. Cammerstract. 

Conincx's, Arn 1582.. 

HUYS VAN DELFr, In het. Cortc Cam- 
mer straet. 

Crom, M 1541-1557 

Zie C, bl. 23. 

ECKERT VAN HOMBERGH, H. I5OO-I519 

Kaetz, P 1525.. 

Zie K., bl. $.4. 

Steelsius, J 1 533-1 536 

Zie ook Scilt van Bourgognien. 

HUYS VAN NEERINGE, By 't, by O.L. V. 
Kcrckdeure oen de %uytxydc y op O. L. 
V. Kerckhof. 

Coesmans, Hans 1581.. 

Zie ook In de Fortuyne. 

Keerberghen, J. Van 1591.. 

HUYS VAN NERINGHE, In 't. Lombaerde 
vest en Cammerstract. 

Jacobs, J.-B 1698 

HUYS, In 't hoog, op de Steenhouwer svest. 
Soest, Jan-Fr. Van .... 1736-1750 

Zie ook Schilt van Troyen. 

HUYS, In 't Root, op die Lombaerde veste. 
Mollyns, Nic 1 579-1 582.. 

HUYS VAN WACHTENDONCK, In het. 
Lombaerde vest. 

Remumde, H. Van. 
Zie R., bl. 85-86. 



128 



IGNATIUS 



IGNATIUS, In St., in het (Kip) Kiddorp, 
over den Jesuiten Toren. 

Willemsens, Wed. van Joris . 1703.. 

IGNATIUS, In St. Minderbroeder s-ruy. 

Bruers, Alex.-Ant . . . 1784-1803.. 

» Mich 1767.. 

Everaerts, A.-J 1700-1722 



JACHT. In de, op de Coremarct, achter der 
Stadthuys, 

Berghen, Adr. Van den . . . 1507.. 

JACOB, In St., op die pleyne van de iseren 
Waghe natst die gulde Panne. 

Nutius, Mart., Jansz. . . 15 40-1 5 42 

Zie In den gulden Eenhoorn en In de twee Oeyvaerts. 

JAN, In St. Borsestraet. 

Verhulst, Gillis 1686.. 

JERONIMUS, Naest St., op de Lombaerde 
veste. 

Snoeys, Peeter 1542.. 

Wij vinden hem later nog woonachtig In die 
Èockstede, Int Copstraethen. 

JHERONIEMUS, In St. Lombaerdestraet. 
Keyser, Wed. van M. De . . 1536.. 

JESU, In den naem. Augustynstraet, teghen 
over St. Andrieskerck . 

Verdussen, Hier. III .. . 165 8- 1687 

JESUS, In den naem. Katte vest, achter de 
Krygsschool. 

Bincken, Huibert 1753. . 

JESUS, In den naem, by de Kercke fwaar- 
schijnlijk op de Kathelijnevest). 

Wouters, Hendrik 157* 

JOSEPH, In St., by de Meire brugge. 

Leyssens, Ign 1705-1708 

» » (opdejesuitepleyn). 1710 



JOSEPH, In St. Huydevettersstraet . 

Roveroy, J.-G 1772-1775 

JOSEPH, In St. Cathelynevest . 

Roveroy, G.-J. De 1722.. 

» J.-F. De 1744- • 

Zie R., bl. 88. 

JOSEPH, In St. Wolstraet. 

Roveroy, J.-F. De . . . 1745-J751.. 

Robyns, J.-P 17 19-1724.. 

» Wed. van J.-P. . . . 1727.. 

JOSEPH, In St., op de Jesuite pleyn. 

Robyns, J.-P 1711-1717.. 



KETEL, In den. Cammerstraet. 

Crom, M 1537-1540 

KLOCK, In de gulde, op de oude Foldersveste. 

Suyvelgeest. (K.-L. Torfs, Ant- 

werpen's historieschrijver.) 

Aanm. — De Voldersveste aldus voorheen ge- 
naamd, draagt heden de naam Minderbroe- 
dersrui. 

KOEY, In de bonte. Hooghstraet. 

Binnaert, Mart 1635-43., 

Zie ook In den gulden Arent. # 

KONINCK DAVID, In den. Cammerstraet. 
Phalesius 1606-1609 

KOP, In den gulden. Kattevest. 

Bincken, Huibert 1760.. 

KROON, In de, op de Meir. 

Hollander, G. De 1670.. 

KRUYS, In het wit. Klapdorp. 

Carstiaenssens, J.-B r 778.. 

Zie C, bl. 17. 



LAND. In 't land van Artoys. Cammerstraet. 
Liesvelt, Hans I Van .... 1553.. 



LELIE 



129 



LELIE, In de witte. Cammerstraet. 

Aertsens, H. II 1640-1663 

» » I 1658.. 

Aanm. — Zijne weduwe hertrouwde in 1665 
met Lucas De Potter. Zij bewoonden nog het- 
zelfde huis in 1676. 

Potter, L. De 1676.. 

LELIE, In de witte. Huydevettersstraet. 

Beys, Gilis 1792-1594 

Stavoren, Hendrik Van . . . 1657.. 

LELIEBLOEM, In de, op O. L. V. Kerckhof, 
noord^yde. 

Hendricsen, H 1572-1577 

Zie H., bl. 44. 

LEEU, In de gulden. Cammerstraet. 

Verdussen, H. enCorn. . (1692-1721) 

LEEU, In den gulden, op ons L. V. Kerch- 
hof, noordiyde, by d'Eyermerkt. 

Huyssens, M 1583-16 14 

Helmans, N 165* 

SoolMans, Nic. {by de Lyn- 

waetmerct) 1 578-1 583.. 

LEEU, In den rooden. Cammerstraet. 

Conincx, A 1579-5582.. 

Phalesius, P 1588.. 

Verdussen, H. I 1616-1635 

» H. IV 1657-1687 

» Wed. van IV . . . 1689.. 

LEEUW, In den witten. Corte Nieuwstraet. 

Jacobs, P 1703-1708 

» Wed. van P. . . 1708-1743.. 

MAECHT VAN TRIECHT, In de, op de 
Lombaerde vest. 

Grave, Hans De 1544.. 

Zie Aant. B., bl. 42. 

MAN, In de groenen, op de Lombaerde veste, 
teghen der Maregraven buys over. 

Thiebault, Joan '525.. 



MANTEL, In den bonten. Groote Merckt. 
Soest, Jan Van 1694- 1700.. 

Zie ook In de Pauw. 

MARCUS, In St., noest O. L. V. Pandt. 
Leeu, G 1484-1493 

Zie M., bl. 59-60. 

MEERPOORTE, bi die, op die oude vu- 
Merct. 

Liesvelt, A. Van 1494- 1499 

Aanm. — Thans de Eiermarkt geheeten. 
Zie L., bl. 62. 

MERE-POORT, In de, op de Mere-Brugh. 
Crabbens, J.-F '. 1666-1669.. 

Zie C, bl. 22. 

MEULEN, In de. Cammerstraet. 

Laet, H. De 15 54-1 55 7.. 

Zie L., bl. 58. 

MEULENGAT, In 't., op O. L. V. Kerckhof. 
Desschel, Wouter Van. . . . 1543.. 

MEULENYSER, In het. Valckstrate. 

Verwithagen, J 1565 .. 

MISSAEL, In 't gulden. Camerpoortbrugge, 
achter O. L. V. Kerckhof, in die Cam- 
merstrate. 

Berghen, Adr. Van den . 1510-1534 
Scheffer, P . {In 't Missael) . . 1725.. 

MOL, In den, binnen die Camerpoorte. 

Peeterssen van Middelborgh, 

Hendrik 1536-1549 

Aanm. — Zijne weduwe bleef de zaak in hetzelfde 
huis voort zetten en was aldaar nog werkzaam 
in 1 561 . 

MOLENYSER, In 't, in de Cammerstraet. 
Thielens, Ant 1567.. 

Zie ook In den gulden Struys. 

MONIKKEN, In de dry. Groote Merckt. 
Grange, P 1711-1725 



130 



MONICKEN 



MONICKEN, In de dry. Melck-mert 

Dunewalt, H. II Van .... 1680.. 
Foppens, B 1688- 1696 

Zie F., bl. 33. 

JOURET, P 1698.. 

ZieJ., bl. 53. 

MORIAENTEN, In 't. Buechelaerestraet . 
Spoor, Nic 1572.. 

MORTIER, In den grooten gulden. Groote 
Markt. 

Berghen, Adr. Van den 1500 

» » » {noest 

den grooten Mortier) I5°4 

Aanm. — Zie A. Van den Berghen en Mortarium 
A ureum, alsook In de Jacht en Int gulden 
Missael, op de Camerpoortbrugge, achter O. L. 
V. Kerckhof. 

Wydenere, Fred. (noest of in 
den grooten gulden Mortier). 1502-09 
Zie F., bl. 33 en M., bl. 74. 

MUNT, Aen de, in de Klooster straet. 

Camp, Jac. Van 1766-1778 



OEYVAER, Peter in den. 

Peter, in den Oeyvaer I 59 2 «- 

Aanm. — Onder deze benaming werd hij in 
St-Lucasgilde aangenomen, als «meester boeck- 
vercooper ». Hij was waarschijnlijk woonachtig 
in het nuis genaamd 'DcOeyvaer. Zie P., bl. 79. 

OYEVAERS, In de twee. Cammerstraet. 

Chien, (Canisius) F. Le. . 1648-1653 

Nutius, Mart, I, Jansz 1546.. 

» Phil., Martinusz. . 1565-1586 

» Mart. II 1587-1608 

» Erfgen. van Mart. ook 

zonen van Mart. N. 1608-1618 

» Mart. III 1618-1638 

Verdussen, Jan-B. I . . . 1676- 1689 
» Wed.v. J.-B. I 1689-1718 

» J.-B. II ... . 1718-1759 



PANT, In de (O. L. V. ?). Cammerstraet. 

Haeghen, G. Van der .... 1533.. 
» A. » » . . . . 1541.. 

PANT, In Ons lieve vrouwen. Cammerstr. 

Cock, Joannes 1530.. 

Grave, N. De 15 12-1535 

Loe, Jan Van der 1541-1548 

PAPEGAY, In den. Cammerstraet. 

Simon, Willem 1 556-1558.. 

Zie S., bl. 92. 

PARNASSUSBERG, Iu den. Eiermarkt. 
Aertsens, Hendrik III ... . 1697.. 

PASSER, In den. Lombaerdevest. 

Koninckx, A. De 1890.. 

PASSER, In den gulden. Cammerstraet. 

Plantijn, Chr. 
Zie P., bl. 81. 

PAUW, In de. Groote Markt. 

Colpyn, A -P 1745-1766.. 

t> Wed. van A.-P. . . . 1766.. 

Heyligher, J.-H I79 2 -- 

Rymers, P.-J 1767.. 

Zie R., bl. 89. 

Thieulier, Wed. van H. en 

A.-P. Colpyn ? 

Soest, Jan Van 1717 

PEETER, In St., op de Cathelyne vest. 

Muller, Frans 1694- 1708 

PEETER, In St., by het Professie- buys der 
Soc. Jesu. (Catthelyne-vest.) 

Cnobbaert, J 1622-1637 

» W e en erfg. v. J. 1637-1671 

» Michiel 1660.. 

» Peeter 1669.. 

Zie C, bl. 18. 

PELICAEN, In den. 

Matthieu, Simon 1680.. 



J>ELLICAEN 



131 



PELLICAEN, In den gulden. Hoocbstraet. 

Gymnicus, E 1649-1696 

Gymnicus, J 1 696-1 697.. 

Lesteens, Willem . . . 161 2- 1653 

PELLICAEN, In den gulden, op die Lom- 
boerde veste. 

Parys, Willem Van. . . . 15 **-i586 
» Wed. van W. Van 1 586-1 592 

» Silv. (Van) 1567.. 

» Corn 175 1.. 

PENNE, In de. Breedestraete. 

Grapheus, J 1532.. 

PLANTYNSCHE-DRUCKERYE. Cammer- 
straet. 

Zie Moerentorf, bl. 70-72. 

POT, In den tennen. 

Troyen, Gaspard .... 15 80-1 582.. 

Aanm. — Hij verliet Antwerpen vóór 1596, daar 
hij in gemeld jaar reeds te Dordrecht drukte. 

PROFESSIEN-HUYS (tegen over het) der 
Sociëteit Jesu. Cathelynevest. 

Mechelen, Jan Van 1629.. 

RAEP, In de. Cammerstraet. 

Fabri, G 1628.. 

Ghelen, H 1638.. 

Hillen v. Hooghstraetek, M. 1 5 18-45 
Laet, J. De 1557-64 

Zie L., bl. $8. 

REXDALDER, In den goude. Eyermert. 
Meyssens, Joannes . . . 1649-1662.. 

RINCK, in den gulden. Vleminxvelt . 

Rade, G. Van den 1580.. 

Zie ook Si- Anna. 

RINGEN, In de vyf, in *tCladdorp(Klapdorp). 

VlNCK, F. I I768-I784.. 

Willemsens, Jan-Peeter .... 1725 



ROOS, In de gulde, op de Keis-ruy (Kaasrui). 
Sleghers, Hendrik .... 1678-1699 

ROOSE, In de gulden, in de Cammerstraei. 

Smit, Geeraerd 1 578-1 580 

» Wed. van G 1581.. 

ROOSE, In de gulde, in onser liever Vrou- 
wenstraete. 

Tavernier, Ameet .... 15 60- 15 70 

Aanm. — Zijne weduwe bleef nog eenigen tijd 
werkzaam in hetzelfde huis. 

Smit, Geeraerd 1 571-1573.. 

O. L. V. straete werd ook Pandtstraete genaamd. 



SALAMANDER, In den. 

Steelsius, Gillis I 573" I S75*- 

SALM, In den. Cammerstraet. 

Beelaert, Joannes I. . . . 15 5 3-1 5 59 

Zie ook In den Valk. 

Laet, J. De 1552-1553 

Zie L.. bl. $8. 

SALVATOR, In St., op d'oude Core-merckt. 
Verhulst, M. 1 1647.. 

Zie ook In de gulde Tes. 

SAMPSON, In den gulden, op ons lief Vrou- 
wen Kerckhof. 

Balloo, Ant 1591-1595.. 

Rissche, M. De 1 583-1 589.. 

SAMPSON, In den grooten. Cammerstraet. 

Raphelingen, F. Van 1576.. 

Zie R. bl. 84. 

SAYER, In den, op de Lombaerde vest. 

Laet, J. De . . . 1566.. 

» Wed. van J. De . . . . 1566.. 

Zie ook : In den Yshondl, In den Salm, In de Roep. 

SCHILTPADDE, In de. LombaerdeueSt. 

Verhulst, M. wed. v. P. Coeck 1553.. 



132 



SCHILT VAN ARTOYS 



SCHILT VAN ARTOYS, In den, op de 
Catnmer poortbrugge of Cammerstraet. 

Liesvelt, Jac. Van. , . 15 34- 1545 
» Wed.vanJ.Van . . 1545 . 
» Jan (Hans) I Van 1538-51.. 
Zie L. bl. 63. 

Sleghers, Reynier . . . 1658-1667.. 
Vervliet, D en Wed. . 1585-1625 

SCILT VAN BASEL, In de. Cammerpoort- 
brugge. 

Bonte, Greg. De 1543-15 51 

Zie B. bl. 12. 

Ghelen, J. III Van . . . 1577-1597 
Simon, W., {Cammerstraet?). . 1567.. 
'Zie S. bl. 92. 

SCILT VAN BOURGOIGNEN, In den. 
Cammerstraet. 

Beelaert, W e en de erfg. v. P 1600.. 
» Peeter I. Lucasz. 1574-1600 
» » II 1614.. 

Richard, J 1542.. 

Steelsius, Joan 1737-1562 

» Wed. van Joan. . . 1574.. 

SCHILT VAN KEULEN, In de. Cammer- 
straet. 

Cruys, J.-B. Van der . . . 1728-1734 
» W e v. J.-B. Van der . . 1734.. 

SCHILT VAN SPAGNIEN, In de, op de 
Lombaerde veste. 

Vrient, J.-B i6**-i7** 

SCHILT VAN TROYEN, In de. Cammer- 
straet. 

Raey, J. Van 1620.. 

Soest, J.-F. Van 1750-1770 

SCHILT VAN VLAENDEREN, In de, op 
de Lynwaedmarckt (op onser liever 
vrouwen Kerckhof). 

Waesberghe, Jan Van . . . . 1558.. 

Zie ook Rooden Borg. 



SCHOEN, In den gulden. Melckmarkt. 
Beelaert, Peeter III .. . 1 665-1 675 

SCHRYFBOECK, In 't. Korte Beggynestraet. 
Braeu, Nic 1685-1693 

SEVE-STER, In de, op 't Vlemincxvelt . 
Seldeslach, Jacob 1620 . 

SLEUTEL, In den gulden, onder O. L. 
Vrouwen Toren. 

Parys, Marcelis 1674.. 

Zie ook In den Swarten Hond. 

SON, In de, aent groen Kerckhof van OiL.V. 
Bo^ckx, Joannes 1714-1719 

SON NE, lp de gulde, in de (rechte) Cammer- 
straet. 

i 

Keerberghen, J. Van X S94-- 

Wouters, Hendrik . . . .1579-1591 

SONNE, In de gulde, op O. L. V. Kerckhof. 

Keerberghe, P. Van . . . . . 1563.. 

Richard, J. 1551-1556.. 

Wouters, H 1 573.. 

Zie ook In den noem Jesus. 

SONNE, In de gulde. Lombaerde viste. 

Verhoeven, Abr. .... 1604-1641 
» Is 1630-1636 

Zie V., bl. 10?. 

SONNE, In de vergulde, in de Koepoort- 
>traet, over Londen. 

Pannes, Coenraed 1674.. 

Aanm. — Zijne weduwe zette de zaak voort 
(waarschijnlijk in hetzelfde huis) tot in 1707. 

STERRE, In de. Eyer-merckt. 

Jouret, B.-J 1730.. 

Zie J., bl. 53. 

•STERRE, In de gulde, op de Melck-mtrt. 
Woons, Corn., Jansz.. . . 1643-1673 



STRUYS 



133 



STRUYS, In den gulden. Cammerstraet. 
Tielens, Ant 1581-1588.. 

Zie ook Int Molenyser. 

STRUYS, In de, op O. L. V. Kerckhof, 
noort^yde. 

Simon, Willem 15 58-1567.. 

Zie S., bl. 92. 

SYBAEL, In de. Groot e Merckt. 

Graet, Aug 1684- 1688 

Zie ook In St. Augustinus. 

* 

TES, In de gulde, op de Coremert. 

Verdussen, Hier 1690-1695 

Zie ook In St- Augustinus. 

TES, In de gulde, op de Melck-merkt. 

Jouret, P 1720.. 

Zie ook In de gulde Tralie. 

Verhulst, M. 1 1649.. 

TOREN, Onder den exjesuiten. Catle-vest. 
Carstiaenssens, J.-B 1780... 

Zie C, bl. 17. * 

THOREN, In onser Liever Vrouwen. Lom- 
baerde vest, 

ROELANTS, J I554-I558.. 

THOREN, onder den grooten, op O. L. V. 
Kerckhof. 

ROELANTS, J I566.. 

Zie R., bl. 87. 

TRALLIE, In de gulde. Melkmarht. 

Beelaert, Peeterül. . . . 1654-1664 

Zie ook in den gulden Schoen en In de roode Zee. 

Verdussen, Hier 1718-1776 

TRALIE, In de gulde. Melck-merckt. 

Jouret, P 1716.. 

» » (zie nota) . . 1732-1634 
» Wed. van P. . . . 1734-1759 
Zie J. } bl. 53. 



TRALIE, In de gulde. Vlaschmarkt . 

Cort, J.-L. De 1783.. 

VALCK, In den. Cammerstraet. 

Beelaert, Joan. 1 1559-1560 

Zie ook In den gulden Arent. 

VALK, In den. (Valkstraüt ?) 

Malcotius, Libertus. . . 1 563-1 566.. 

VALCK, in den witten. Cammerstraete. 
Ver withagen, J 15 56-1561.. 

VLIES, In 't gulde. Corte Nieuwstraet. 

Jouret, B.-J 1746.. 

» Wed. van B.-J. . . . 1747,. 

VOET, In den gulden, op de Cammerpoort- 
brugghe. 

MOLYNS, J I553-I 566 

VOGHEL-HEYN, In den. Eyeren-markt. 
Ghelen, J. Van 1652.. 

VOGHEL-HUYS, In 't. Camtnerstraet. 
Back, Govaert 1492-1511 

VOGHEL-HUYS, In het, op de Scboenmarkt. 

Verdussen, Hier. (de oude) . 1600.. 

• » Martinus 1746.. 

'» H.-J 1761 

VYFHOECK, Op den. Cammerstraet over 
de Lotnbaerde vest. 

Gaesbeeck, J. Van .... 1 730-1746 



WAPEN VAN SPAGNIEN, In het. Cam- 
merstraet. 

Spirinckx, Ant." O^S*) 



WERELDDEELF 
Sckoennun 



'34 



WOLSACK 



WOLSACK, In den. Hoogh-stratt tegben over 
de Hayre-straet . 

Montfort, J. Van 1662.. 

WYNGAERTPOORT, In de. Wyngaert- 
brugh. 

Braeckel, Arn. Van . . . 1645-1658 

WYNGAERTPOORT, In de, op den hoeck 
. der Wyngaert-Brugghe. 

Woons, Jac 1673.. 

» Wed. Van Jac. 

Aanm. — Zij was in hetzelfde huis nog werkzaam 
tot in het jaar 1721. 

WOLSACK, In den. Lombaerdeveste. 

Vervliet, D 1 565 .. 

WYSERKEN, In het. Cammerstraet . 

Cruys, J.-B. Van der 1724.. 

Zie ook Schilt van Keulen. 



YSHONDT, teghen over den. Lombaerde 
vest. 

Laet, J. De 1546- 1549.. 



ZEE, In de roode. Groote Markt. 

Beelaert, Peeter III 1976 . 

ZEE, By die wilde. Corte Gasthuysstraet. 
Dingessche, J. (De Lettersnider) 1500.. 

ZWEERD, In 't verguld. Kattevest (Cathe- 
lynevest). 
Bincken, Huibert 1865-1782 

Aanm. — Zijn zoon W.-J. volgde hem op en 
bleef in hetzelfde huis nog eenigen tijd werk- 
zaam. 

Bincken, Willem-Jos 1786..